Analyse

Het zal niet eenvoudig zijn de versoepeling van de maatregelen te onderbouwen

Persconferentie Voorzichtig openen zich kieren naar versoepeling van de maatregelen, maar dat stelt het kabinet voor grote dilemma’s.

Een gesloten parkeerplaats bij Zandvoort. Premier Mark Rutte riep Nederlanders afgelopen maand op niet naar het strand te gaan, ondanks het mooie weer.
Een gesloten parkeerplaats bij Zandvoort. Premier Mark Rutte riep Nederlanders afgelopen maand op niet naar het strand te gaan, ondanks het mooie weer. Foto Koen van Weel/ANP

Gaat Nederland volgende week weer langzaam open? Of blijven de huidige, hevige maatregelen van kracht? Naar het antwoord dat het kabinet dinsdagavond op die vragen zal geven, kijkt heel Nederland uit. Maar terwijl veel Nederlanders snakken naar versoepeling, heerst er bezorgdheid over de mogelijke gevolgen die dat met zich meebrengt.

Want de sterftecijfers, ziekenhuisopnames en de bezetting van de intensive cares mogen licht afvlakken, het is onduidelijk of dat zo blijft als scholen en cafés opengaan, en mensen weer met meer dan drie personen bij elkaar mogen komen. Door de incubatietijd van het Covid-19-virus is de uitwerking van nieuwe regels pas na twee weken duidelijk.

Premier Rutte deed de afgelopen weken daarom ook nadrukkelijk aan verwachtingsmanagement. „We zien dat de maatregelen voorzichtig effect beginnen te hebben”, zei hij vorige week. Maar, vervolgde hij: „Er is echt op dit moment nog geen ruimte om ineens te denken dat we volgende week met het oog op 28 april alles kunnen laten vieren.”

Corona killen

Toch openen zich, heel voorzichtig, de eerste kieren naar versoepeling. En dat stelt het kabinet voor grote dilemma’s. Er wordt niet alleen naar de wetenschap geluisterd bij het nemen van nieuwe beslissingen, de publieke opinie speelt ook een grote rol. De bereidheid onder de bevolking om draconische maatregelen zonder meer te accepteren, zoals tijdens de afkondiging van de „intelligente lockdown” half maart, is afgenomen.

Langzaam permitteren Nederlanders zich meer vrijheden. Wie buiten was, zag dat het voor veel mensen steeds moeilijker is om de strenge regels van vooral binnen blijven vol te houden. Voorzitters van de veiligheidsregio’s signaleerden dat de meeste mensen weliswaar netjes anderhalve meter afstand houden, maar dat het afgelopen weekend drukker was dan tijdens Pasen.

De maatregelen drukken vooral zwaar op jongeren. Zij lopen zelf weinig risico om ziek te worden en contact met leeftijdgenoten speelt zich voornamelijk af buitenshuis. „Slimmer chillen = corona killen”, schreef Justitieminister Grapperhaus dit weekend op sociale media. Hubert Bruls, de voorzitter van het Veiligheidsberaad, riep bij WNL op Zaterdag op de maatregelen voor die groep na 28 april te versoepelen. De samenleving houdt zich goed aan de regels, zei hij, maar langer thuisblijven voor jongeren is „niet houdbaar”.

Leraren zijn verdeeld. Lees: ‘Liever vandaag dan morgen weer voor de klas, maar kan het veilig?’

Tegengestelde oproepen

Vanuit de samenleving klinken bovendien tegengestelde oproepen aan het kabinet. Veel scholen en ouders hopen dat de scholen snel opengaan. Zij zien zich gesteund door de eerste resultaten van het RIVM-onderzoek naar de overdraagbaarheid van het virus van kinderen op volwassenen. Daaruit blijkt dat het openen van kinderdagverblijven en basisscholen relatief veilig is. Tegelijkertijd ziet een even grote groep beren op de weg. Want wat is veilig? De resultaten van het onderzoek zijn immers nog niet hard en er zijn grote vragen over hoe les te geven met anderhalve meter afstand.

Ook over de verpleegzorg klinken tegenstrijdige geluiden. Een versoepeling van het bezoekrecht daar is „veel te vroeg”, zei specialist ouderengeneeskunde Saeeda Versluis dit weekend tegen Radio Rijnmond. In een interview met NRC roept de directeur van Alzheimer Nederland Gerjoke Wilmink vanwege de „schrijnende situaties” de regering juist op de bezoekersstop voor de meest kwetsbare bewoners „zo snel mogelijk” te versoepelen.

Het interview met Gerjoke Wilmink: ‘Juist het fysieke contact is voor mensen in een verpleeghuis zo belangrijk’

De grote vraag is of mensen eraan toe zijn om weer terug te keren naar normaal, na wekenlang te horen over de risico’s van het virus. Ook in omringende landen is zichtbaar dat versoepeling niet gaat zonder slag of stoot: in Denemarken, waar kinderen tot 11 jaar vorige week weer naar school gingen, begonnen bezorgde ouders een Facebookpagina met de titel ‘mijn kind wordt geen proefkonijn voor Covid-19’, veel ouders houden hun kind weer thuis. In Duitsland sprak bondskanselier Merkel haar zorgen uit over de voorgenomen versoepeling van deelstaten.

Voorwaarden voor versoepeling

Het kabinet heeft voorwaarden verbonden aan het versoepelen van de ‘intelligente lockdown’. De zorg moet het aantal coronapatiënten aankunnen én voldoende reguliere zorg kunnen verlenen. Ouderen en mensen met een zwakke gezondheid moeten voldoende zijn beschermd. En er moet zicht zijn op en inzicht zijn in de verspreiding van het virus.

Met deze voorwaarden, die op de hele populatie zijn gericht, is het moeilijk om specifiek beleid voor bepaalde groepen te formuleren. Het kabinet heeft zichzelf daarmee weinig speelruimte gegeven: het zal niet eenvoudig zijn te onderbouwen waarom de maatregelen voor de ene groep mogelijk wel en voor de andere misschien wel niet kunnen worden versoepeld.