Opinie

Een crisis die tot stilstand dwingt, smoort ook debat

Bewegingsvrijheid Corona is ook een crisis van de beweging en frictie als vitale kracht in de openbare ruimte, schrijft .
De gesloten Markthal in het centrum van Rotterdam, maart 2020
De gesloten Markthal in het centrum van Rotterdam, maart 2020 Foto Pieter Stam de Jonge/ANP

Het inperken van bewegingsvrijheid is inherent aan de coronacrisis – een crisis die langdurig beheerst moet worden via strenge sociale controle, al dan niet door het gebruik van apps. Mensen worden datapunten die gestuurd kunnen worden: het lichaam als besmettingsfactor die toeneemt met beweging en afneemt met stilstand.

Zo’n ‘rekenmacht’ is niet per se geïnteresseerd in mensen of maatschappelijke belangen, maar vooral in het effectief beheersen van stromen en botsingen. Gunstig voor de volksgezondheid wellicht, maar het heeft ook gevolgen voor politieke besluitvormingsprocessen.

De komende maanden zal blijken welke lichamen ruimte krijgen terwijl die van anderen juist wordt ingeperkt. En als mensen klinisch uit elkaar worden gehouden neemt de mogelijkheid tot frictie en debat af.

In 2019 zagen we het succes van de jonge klimaatactivisten, maar ook van de onderwijs-, bouw- en landbouwsector, in het creëren van maatschappelijk debat. Het kwam voort uit hun vermogen zich te organiseren. Er gaat kracht uit van lichamen in de openbare ruimte. Wanneer de openbare ruimte minder openbaar is, neemt deze af. En dit terwijl het juist de stemmen zijn die niet of nauwelijks gehoord worden die verandering en politiek mogelijk maken.

Regels van het spel

Elke crisis biedt kansen om de regels van het spel te herschrijven. Zo’n 170 wetenschappers pleitten er bijvoorbeeld voor de crisis aan te grijpen om er „groener uit te komen”. Maar in een crisis die berust op stasis staat het debat over zulke veranderingen onder druk.

Natuurlijk kun je je ‘uitspreken’ via de media of nieuwe technologieën. Maar je kunt je afvragen: heeft iedereen toegang tot deze ruimten? Naar wie wordt geluisterd en hoe serieus nemen we die online-omgevingen? Anders gezegd: gaat er evenveel kracht uit van een manifest als van een manifestatie?

Het is goed te beseffen dat de beheersende strategieën die inherent lijken te zijn aan de coronacrisis dus niet alleen het virus onder controle brengen maar ook een controlerende werking hebben op de manier hoe lichamen zich door de wereld kunnen bewegen, en daarmee op de wijze waarop debat en besluitvorming plaats kunnen vinden.

En juist nu verregaande besluiten het dagelijks leven raken en structurele verandering naar een meer leefbare wereld tot de mogelijkheden behoort, is dat ongewenst. Er staat te veel op het spel.

Commentaar: Massasurveillance mag nooit het nieuwe normaal worden

Pauzeknop

Nu het lijkt alsof de planeet de pauzeknop voorzichtig heeft ingedrukt, is het dus zaak te beseffen dat wanneer we ons overgeven aan deze stasis, en we de tijd gebruiken als moment van passieve reflectie en heroverwegen, er een risico is dat belangrijke beslissingen ongemoeid en onbetwist genomen kunnen worden.

Als we de crisis echter willen aangrijpen om een maatschappelijk debat te voeren over hoe we verder willen, is het belangrijk om zo snel mogelijk nieuwe manieren te creëren waarop mensen zich kunnen organiseren; om op nieuwe manieren gebruik te gaan maken van de openbare ruimte; om, hoe paradoxaal dat ook klinkt, zo snel mogelijk weer in beweging te komen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.