Acht maanden corona in Nederland, een overzicht van de maatregelen

Tijdlijn Wanneer werden welke maatregelen genomen tegen het coronavirus? En wanneer werden ze weer versoepeld? Een uitgebreid overzicht.

Maandag 27 januari

Covid-19 wordt A-ziekte

De eerste maatregel tegen Covid-19 wordt aangekondigd door minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD). Hij is verantwoordelijk voor het coronadossier. De ziekte wordt geclassificeerd als een A-ziekte. De minister krijgt extra bevoegdheden en er is een meldplicht.


Donderdag 27 februari

Eerste besmetting

De eerste besmetting in Nederland wordt vastgesteld. Het gaat om een 56-jarige man uit Loon op Zand. Diezelfde nacht wordt een tweede besmetting geconstateerd, in Diemen.
Bruins laat in een Kamerbrief weten dat hij aanvullende maatregelen zal treffen, „mocht de situatie daarom vragen”.

Bevestigde besmettingen in Nederland: 2


Vrijdag 6 maart

Eerste dode, thuisblijven in Noord-Brabant

Een 86-jarige man uit de Hoeksche Waard is overleden aan de gevolgen van Covid-19. Hij is de eerste Nederlandse dode. In Noord-Brabant wordt door het RIVM geadviseerd om bij verkoudheid, hoesten of koorts sociaal contact te beperken.

Bevestigde besmettingen: 128
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 1


Maandag 9 maart

Geen handen meer schudden

Op een persconferentie van Premier Mark Rutte en RIVM-baas Jaap van Dissel wordt opgeroepen om geen handen meer te schudden. Rutte: „U kunt voetzoenen en elleboogstoten.” Zwaardere maatregelen, ook in Noord-Brabant, worden nog niet nodig geacht. Aan „symboolmaatregelen” heeft niemand iets, volgens Rutte. „We doen alleen de dingen die nodig zijn.” Gelijk na de persconferentie geeft Rutte Van Dissel een hand. Hij lacht zijn fout weg.

Bevestigde besmettingen: 321
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 3


Donderdag 12 maart

Blijf thuiswerken

De sfeer is omgeslagen. Op een persconferentie van Rutte, Bruins en Van Dissel worden er heftige maatregelen aangekondigd. Iedereen moet thuiswerken als dat kan, behalve mensen in „vitale functies”. Alle evenementen met meer dan honderd mensen worden afgelast, iedereen met klachten moet thuisblijven en het contact met kwetsbaren en ouderen moet vermeden worden. De scholen blijven wel open, tot onvrede van de Tweede Kamer en leraren. De maatregelen gelden in elk geval tot 1 april. De hoop om het virus uit te roeien, is opgegeven. Het doel is nu om verspreiding te vertragen, opdat de ziekenhuizen niet overspoeld worden. Of de maatregelen genoeg zijn, weet Rutte niet. „We moeten met 50 procent kennis voor 100 procent besluiten nemen.” Hij zegt constant de adviezen van experts te volgen en zal dit ook gedurende de crisis meermaals herhalen.

Bevestigde besmettingen: 614
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 5


Zondag 15 maart

Scholen, restaurants en cafés sluiten

Bruins en zijn collega-minister Arie Slob (Onderwijs, ChristenUnie) kondigen op een persconferentie aan dat alle restaurants, cafés, sportclubs, sauna’s, seksclubs en coffeeshops in Nederland zullen sluiten om 18.00 uur, nog geen half uur na de persconferentie. Ook scholen en kinderopvangcentra worden gesloten, behalve voor kinderen van ouders in vitale beroepen. Ook wordt er een oproep voor ‘social distancing’ gedaan. De richtlijn is anderhalve meter afstand. Bruins: „We vragen alle Nederlanders om waar mogelijk gepaste afstand van elkaar te bewaren.” Burgers wordt gevraagd om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Volgens Bruins kan de zorg de situatie goed aan en is er nog geen sprake van een lockdown.

Bevestigde besmettingen: 1.135
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 20


16 maart

Toespraak Rutte

Premier Rutte spreekt rechtstreeks het land toe en hij heeft een donkere boodschap. „Het virus is onder ons en zal onder ons blijven. Er is geen eenvoudige of snelle uitweg.” Hij stelt dat een groot deel van de bevolking besmet zal raken, maar daardoor wordt er wel groepsimmuniteit opgebouwd. Die term leidt in binnen- en buitenland tot veel verwarring.

Bevestigde besmettingen: 1.413
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 24


Dinsdag 17 maart

Economische maatregelen

De ministers Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66), Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) en Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) kondigen een economisch „noodpakket” van vele tientallen miljarden euro’s aan. Het pakket bevat acht economische steunmaatregelen, waaronder een verruiming van de werktijdverkorting, extra inkomensondersteuning voor zzp’ers en uitstel van belastingbetaling. De boodschap is duidelijk: om de economie te redden, is de regering bereid om te doen whatever it takes. Volgens Hoekstra is het noodpakket onbegrensd. „We doen wat nodig is en zolang dat nodig is.” De maatregelen worden positief ontvangen in de Tweede Kamer.

Bevestigde besmettingen: 1.705
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 43


Donderdag 19 maart

Bruno Bruins treedt af

Bruno Bruins treedt af nadat hij de avond ervoor onwel was geworden tijdens een debat. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) neemt het coronadossier over. Hij zal worden ondersteund door de op 23 maart aangestelde minister Martin van Rijn (Medische Zorg).

Opmerkelijk genoeg is Van Rijn lid van oppositiepartij PvdA, al neemt hij formeel niet namens die partij deel aan het kabinet.



Maandag 23 maart

‘Intelligente lockdown’

In het weekend van 21 en 22 maart trekken mensen massaal naar stranden, parken en bossen. Volgens minister Ferdinand Grapperhaus (Justitite en Veiligheid, CDA) is dat „slordig, laconiek en asociaal”. Daarom worden er strengere maatregelen aangekondigd op een persconferentie waar maar liefst vier bewindspersonen aanwezig zijn: Rutte, Grapperhaus, De Jonge en Van Rijn.

De boodschap blijft zoals ze was, maar wordt nogmaals onderstreept: blijf zo veel mogelijk thuis en houd anderhalve meter afstand. Er komen boetes voor wie zich niet aan de regels houdt en alle evenementen met een vergunnings- en meldplicht worden tot 1 juni 2020 verboden. Als iemand in een huishouden koorts heeft, moet het hele huishouden binnenblijven. Contactberoepen, zoals kappers en schoonheidsspecialisten, mogen tot 6 april hun werk niet meer uitoefenen.

Volgens Rutte is het een ‘intelligente lockdown’ en zou een totale lockdown de volgende stap kunnen zijn. Er heerst na afloop veel onduidelijkheid over de aangekondigde maatregelen en tot wanneer die gelden. Rutte noemt de persconferentie naderhand „rommelig”.

Bevestigde besmettingen: 4.749
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 213


Dinsdag 31 maart

Verlenging maatregelen

De coronamaatregelen worden door het kabinet verlengd tot en met dinsdag 28 april. De scholen zullen langer dicht blijven, vanwege de meivakantie, die tot en met 3 mei duurt.

Rutte waarschuwt: „Na 28 april gaan we echt nog niet meteen terug naar de normale situatie.” Hij hoopt dan wel delen van het normale leven op te kunnen pakken. De uitbraak van het coronavirus bevindt zich op een hoogtepunt: 31 maart wordt de dag met de meeste bij het RIVM gemelde overledenen, 165.

Bevestigde besmettingen: 12.595
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 1039


1 – 20 April

Geen nieuwe maatregelen, zicht op versoepeling

Gedurende de maand april volgen er geen nieuwe maatregelen. Op de ic’s wordt het spannend, maar die kunnen het aan. Het aantal bedden is 5 april verdubbeld tot 2.400 en er worden dagelijks minder patiënten opgenomen in het ziekenhuis. Hoewel het RIVM minder overledenen per dag meldt, komen die cijfers niet overeen met de stijging in het aantal overledenen dat het CBS constateert. Waarschijnlijk zijn er meer mensen gestorven aan de gevolgen van het coronavirus dan er dagelijks wordt gemeld.

Rutte roept op om vol te houden en is tevreden met het rustig verlopen paasweekend. Ook laat hij weten dat terug naar normaal een weg van lange adem zal zijn en dat Nederland zich moet voorbereiden op de „anderhalvemetersamenleving”.

Drie ‘ankerpunten’ worden vastgesteld voor het verlichten van de maatregelen. Er moet goede zorg geleverd kunnen worden aan corona- en niet-coronapatiënten, ouderen en kwetsbaren moeten voldoende beschermd zijn en er moet zicht zijn op de verspreiding van het virus. Bij dit laatste punt zet het ministerie van Volksgezondheid in op een app. Dat proces mondt uit in een hectische en gehaaste zoektocht.


Dinsdag 21 april

Maatregelen verlengd tot 20 mei, basisscholen 11 mei open

Het kabinet heeft de coronamaatregelen verlengd tot 20 mei. Restaurants en cafés blijven dicht en in verpleeghuizen blijft bezoek niet toegestaan. Uitzondering zijn de basisscholen en kinderopvang, die mogen 11 mei weer (gedeeltelijk) open. Ook krijgen kinderen meer ruimte om te sporten. Het verbod op evenementen is verlengd tot 1 september, waaronder het betaald voetbal.
Er werd vooraf gehoopt op meer versoepeling, hoewel het kabinet de verwachtingen probeerde te temperen. Rutte had het over „duivelse dilemma’s” en dat maatregelen alleen geleidelijk teruggedraaid kunnen worden. „Voorzichtigheid nu is beter dan spijt achteraf. We weten dat bij een snelle versoepeling het virus de kans krijgt meteen weer te pieken.” De cijfers uit ziekenhuizen en ic’s zijn „hoopgevend” volgens Rutte. „Maar de druk op de zorg is nog gigantisch.”

Bevestigde besmettingen: 34.134
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 3.916


Woensdag 6 mei

Eerste grote versoepelingen en een routekaart uit de lockdown

De eerste grote versoepelingen van de coronamaatregelen zijn aangekondigd door premier Mark Rutte (VVD) en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA). Zo is er een „routekaart” opgesteld tot 1 september. Deze versoepelingen moeten „economie en samenleving langzaam weer openzetten” volgens Rutte. Hij sprak over een nieuwe fase. „We moeten de overgang gaan maken naar de anderhalvemetersamenleving.” Maar Rutte gaaf daarbij wel een ‘winstwaarschuwing’. „We kunnen Nederland alleen van het slot halen als iedereen zich verstandig gedraagt.”

Nog steeds blijft gelden dat iedereen anderhalve meter afstand moet houden en zoveel mogelijk thuis moet werken. Een week voor iedere versoepeling wordt besloten of die ook daadwerkelijk kan worden doorgevoerd of dat het virus toch te veel is opgelaaid.

Vanaf 11 mei is het niet meer ‘blijf zoveel mogelijk thuis’ maar ‘blijf thuis bij klachten’ en ‘vermijd drukte’. Ook mogen vanaf dan contactberoepen en buitensporten weer uitgeoefend worden en samenkomsten tot tien man zijn toegestaan.

Vanaf 1 juni mogen restaurants, middelbare scholen, musea, theaters en bioscopen weer open. Ook is het per 1 juni verplicht om mondkapjes te dragen in het openbaar vervoer. Iedereen met klachten in Nederland zou vanaf juni getest moeten kunnen worden. Per 1 juli mogen campings en vakantieparken weer open en zijn bijeenkomsten met maximaal 100 personen toegestaan. De sportscholen en sauna’s volgen op 1 september.

Bevestigde besmettingen: 41.319
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 5.204


Dinsdag 19 mei

Versoepelingen gaan door

De versoepelingen, die twee weken geleden werden aangekondigd, gaan door. Rutte noemde op een persconferentie de volgende stap „verantwoord”. Het aantal coronadoden en patiënten op de IC is de afgelopen weken verder afgenomen. Maar Rutte wees er ook op dat een tweede piek in besmettingen voorkomen moet worden. “Versoepelingen van de maatregelen maakt het nog belangrijker dat we ons aan de regels houden.” Hij doelde niet alleen op de volksgezondheid. “Een tweede lockdown zou veel slechter zijn voor de economie.”
Restaurants, cafés, bioscopen en theaters mogen vanaf 1 juni open met een maximum van 30 gasten. Ook middelbare scholen, musea en terrassen gaan dan weer open en vanaf 15 juni mogen verpleeghuizen weer bezoekers ontvangen.
Daarnaast komt het kabinet met een ‘dashboard’ om het virus beter te monitoren op landelijk en regionaal niveau. Daarin worden data zoals ziekenhuisopnames, besmettingen en het reproductiegetal in opgenomen. Op basis van het dashboard wil het kabinet besluiten gaan nemen over het versoepelen of verscherpen van maatregelen. Dit kan dan niet alleen op landelijk niveau, maar ook per regio.

Bevestigde besmettingen: 44.249
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 5.715


Woensdag 24 juni

Verdere versoepelingen

Premier Mark Rutte (VVD) kondigt een reeks versoepelingen aan. Een deel daarvan lekte eerder al uit. De belangrijkste:

Voor iedereen tot en met achttien jaar wordt de anderhalvemetermaatregel losgelaten.

Per 1 juli is er geen limiet meer op het aantal mensen dat samen in de auto mag. Adviezen: draag een mondkapje en check of passagiers klachten hebben.

Nederlanders mogen ook voor niet-noodzakelijke reizen gebruikmaken van het ov. Wel blijven mondkapjes verplicht. Alle zitplaatsen komen beschikbaar. Wel geldt: vermijd drukte, reis niet onnodig in de spits en geef elkaar de ruimte. Ook in taxi’s, busjes en touringcars zijn alle plekken beschikbaar.

Organisatoren van bijeenkomsten en evenementen hoeven geen rekening meer te houden met een maximumaantal bezoekers, mits ze deelnemers vooraf controleren op symptomen. Buiten geldt: tot 250 deelnemers hoeft geen checkgesprek plaats te vinden, geen reservering geplaatst te worden en staan mag. Uitzondering daarop vormen de horecaterrassen waar iedereen een zitplek moet hebben.

Alle contactberoepen zijn vanaf 1 juli weer toegestaan. Ook sekswerkers kunnen hun werkzaamheden dus hervatten.

Sportscholen, kantines, casino’s en sauna’s mogen de deuren weer openen. Met anderhalve meter afstand en er gelden aanvullende adviezen van het RIVM.

Na de zomer kunnen de middelbare scholen weer volledig opengaan. Wel moeten scholen extra maatregelen nemen om mogelijke verspreiding van Covid-19 tegen te gaan. De anderhalve meter afstand moet gewaarborgd blijven tussen leerlingen en docenten. Verder kunnen ook mbo’s, hogescholen en universiteiten weer live onderwijs gaan geven. Daarbij geldt de anderhalvemetermaatregel wel voor iedereen.

Koren mogen onder voorwaarden weer repeteren en optreden.

Supporters worden weer toegestaan bij wedstrijden in het betaald voetbal. Clubs moeten zich wel aan veiligheidsvoorschriften houden. Zo moet in het stadion 1,5 meter afstand worden gehouden, dus kan niet de hele capaciteit van de stadions worden benut. Het zingen van liederen blijft nog verboden.

Evenementen worden weer toegestaan, maar zullen, vanwege voorbereidingen en vergunningen, niet voor half augustus plaatsvinden.

Nachtclubs en discotheken blijven voorlopig dicht, daarover wordt in september een besluit genomen.

Horecabedrijven mogen op terrassen schermen van plexiglas – Rutte noemde het „kuchschermen” – neerzetten als anderhalve meter afstand tussen de tafels niet mogelijk is.

Bevestigde besmettingen: 49.804
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 6.097


Woensdag 22 juli

‘Gedrag Nederlanders verslapt’

Het kabinet gaat de coronamaatregelen vooralsnog niet opnieuw aanscherpen, maar roept Nederlanders wel met klem op zich aan de coronaregels te blijven houden. “Het virus is nog steeds onder ons”, zegt minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) tijdens een ingelaste persconferentie. „Dit is geen goede ontwikkeling”, aldus Grapperhaus. „De stijging van het aantal besmettingen is een waarschuwing, het is een stroomstoot die ons alert moet houden”, zei hij. Volgens het kabinet is het oplopende aantal besmettingen vooralsnog geen reden tot strengere maatregelen maar is het „wel een teken dat we ons aan de basisregels moeten blijven houden”. Op advies van experts wordt het dragen van mondkapjes in het openbaar nu niet verplicht, zei Grapperhaus. De minister zei wel dat lokaal of regionaal nieuwe maatregelen in de toekomst een optie zijn. Hij adviseerde Nederlanders verder bij herhaling om drukte te vermijden, thuis te werken en de handen „helemaal stuk te wassen”. Hij hamerde erop dat het aantal besmettingen is opgelopen doordat het gedrag van Nederlanders is „verslapt”.

Bevestigde besmettingen: 52.475
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 6.158


Vrijdag 24 juli

OMT om advies gevraagd over mondkapjes

Het kabinet gaat het Outbreak Management Team (OMT) om advies vragen over het gebruik van mondkapjes. Dat zei minister Grapperhaus van Jusititie en Veiligheid na overleg met de voorzitter van het Veiligheidsberaad, Hubert Bruls. Het dragen van een mondkapje buiten het openbaar vervoer wordt voorlopig niet verplicht.


Woensdag 29 juli

Lokaal experiment

Nederland gaat nog niet massaal aan het mondkapje, maar lokaal kunnen burgemeesters er binnenkort mee gaan experimenteren. Dat was de belangrijkste uitkomst van het Veiligheidsberaad over de coronacrisis woensdag, waarvoor minister Tamara van Ark (Medische Zorg, VVD) bij de burgemeesters van de 25 veiligheidsregio’s aanschoof. De boodschap die zij op de persconferentie na afloop probeerden uit te stralen was: de stijging van het aantal besmettingen in Nederland is reden tot zorg, maar geen reden voor paniek.


Donderdag 30 juli

Amsterdam en Rotterdam voeren mondkapjesplicht in

Er komt een mondkapjesplicht in drukke delen van Rotterdam en Amsterdam, twee steden waar het aantal besmettingen weer snel toeneemt. Die maatregel gaat in beide steden in op 5 augustus en geldt voor iedereen vanaf 13 jaar, op straat en in winkels.


Donderdag 6 augustus

Terug van weggeweest: de persconferentie

Op hun eerste persconferentie in anderhalve maand tijd hebben premier Mark Rutte (VVD) en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) bij herhaling aandacht gevraagd voor de nog altijd geldende coronaregels. Er werd bovendien een aantal nieuwe, vooralsnog alleen lokaal en regionaal geldende, maatregelen aangekondigd.

Zo worden de introductieweken voor nieuwe studenten zoveel mogelijk online georganiseerd. Als er een fysiek evenement plaatsvindt, mag dat niet tot later dan 22.00 uur ‘s avonds duren. Alcohol mag daarbij strikt niet geschonken worden. Rutte en De Jonge benadrukten dat vooral jongeren zich steeds minder aan de regels houden. Daardoor ontstaan clusters, daarvan zijn er nu 259 in Nederland.

Burgemeesters krijgen de bevoegdheid om de aanwezigheid van supporters bij sportwedstrijden te beperken of te verbieden. In de horeca worden op landelijk niveau twee nieuwe regels ingevoerd. Bij de ingang van horecagelegenheden moeten gasten voortaan om hun naam en contactgevens worden gevraagd. Een eventueel cluster kan dan snel worden herleid. Mocht er volgens de lokale GGD een cluster zijn ontstaan in een horecagelegenheid, dan gaat deze voor twee weken dicht. Burgemeesters mogen tot slot sluitingstijden voor horeca en avondwinkels beperken tot 12 uur ‘s nachts.

Bevestigde besmettingen: 57.465
Doden aan de gevolgen van Covid-19: 6.173