Advies: overheidsaanpak daklozen moet structureel anders

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving Het aantal daklozen is in tien jaar verdubbeld. De overheidsaanpak om dat terug te dringen moet „structureel anders”, zegt een onafhankelijk adviesorgaan.

De huiskamer in de tijdelijke dag- en nachtopvang van het Leger des Heils in de voormalige gevangenis Overmaze. De daklozen kunnen vanwege de coronacrisis niet meer bij de bestaande opvang terecht en worden daarom hier tijdelijk ondergebracht.
De huiskamer in de tijdelijke dag- en nachtopvang van het Leger des Heils in de voormalige gevangenis Overmaze. De daklozen kunnen vanwege de coronacrisis niet meer bij de bestaande opvang terecht en worden daarom hier tijdelijk ondergebracht. Foto Marcel van Hoorn/ANP

De overheidsaanpak voor het terugdringen van het aantal daklozen in Nederland moet op de schop. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS), een onafhankelijk adviesorgaan van de regering en beide Kamers, pleit in een advies dat ze deze dinsdagochtend aan het kabinet presenteert voor een „structureel andere aanpak” van dakloosheid.

De kern van het advies is dat daklozen makkelijker en sneller een woning toegewezen krijgen. Zo moet er een structurele voorraad aan goedkope woningen komen om mensen die met spoed onderdak zoeken tijdelijk uit de brand te helpen. Ook moeten gedetineerden en psychiatrisch patiënten die reïntegreren beter worden begeleid. En mensen die de huur niet kunnen betalen, mogen, als het aan de RVS ligt, niet meer op straat worden gezet.

Maatschappelijke organisaties pleiten al langer voor een verbod op huisuitzettingen en zullen zich gesterkt voelen door het advies. Zij vrezen dat door de coronacrisis meer mensen hun baan kwijtraken en uiteindelijk op straat belanden. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) wil voorlopig geen verbod op huisuitzettingen, zei ze vorige week in een Kamerdebat.

Het RVS-advies, onder voorzitterschap van oud-minister Jet Bussemaker (PvdA), volgt na een verdubbeling van het aantal daklozen in Nederland in de afgelopen tien jaar. In 2018 was het aantal daklozen gestegen tot bijna 40.000 mensen, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Die stijging wordt onder meer veroorzaakt door de economische crisis uit 2008, een tekort aan betaalbare woningen en te veel ingewikkelde regels voor kwetsbare mensen.

Lees een verhaal over hoe een corona-uitbraak onder daklozen wordt geprobeerd te voorkomen

Bufferzone woningmarkt

De belangrijkste maatregel om dakloosheid aan te pakken is een bufferzone creëren aan de onderkant van de woningmarkt, schrijft de RVS. Er moet een structurele woningvoorraad komen waar mensen die met spoed een huis zoeken tijdelijk terecht kunnen. Hierdoor zouden kosten bespaard kunnen worden op de opvang voor dak- en thuislozen. Bovendien denkt de RVS aan een quotumregeling voor het huisvesten van daklozen per gemeente, die niet gebaseerd is op het aantal inwoners maar op de specifieke situatie van de gemeente.

Dat er problemen zijn op de woningmarkt, erkent de RVS. Die versterken bovendien de groei van het aantal daklozen, en leidt tot een „stoelendans op de woningmarkt: ben je er eenmaal uitgevallen dan kom je er niet zo makkelijk weer in”.

Ook moeten opvangorganisaties hun slaapzalen ombouwen tot kleinschalige woonunits, zodat mensen „in alle rust” kunnen starten met hun begeleidingstraject. Daarnaast moeten mensen die een instelling verlaten zicht hebben op huisvesting. Zolang dit niet geregeld is, zouden ze hun instelling niet hoeven verlaten. Daarbij gaat het onder meer om gedetineerden, psychiatrisch patiënten en jongeren.

Tot slot vindt de RVS dat er aandacht moet komen voor de sociale uitsluiting van mensen, zodat „we in Nederland over tien jaar niet opnieuw geconfronteerd worden met grote stijging van het aantal daklozen”. Maatregelen die ervoor zijn om mensen te helpen, zoals toeslagen, zijn nu „te complex” ingericht.