Virusvrij dankzij snorkelmasker - maar komt-ie er wel?

Gezichtsbescherming De overheid vraagt om oplossingen voor het mondkapjestekort. Maar niet alle innovatieve plannen krijgen goedkeuring.

Het idee is simpel: een snorkelmasker van sportwinkel Decathlon, aangesloten op een luchtpomp met een filter. Dit idee van een consortium van medisch specialisten, TU Delft en een tiental bedrijven, kan een alternatief zijn voor de schaarse mondkapjes voor zorgverleners van coronapatiënten in ziekenhuizen. Maar het masker werd vorige week niet goedgekeurd na beoordeling door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

Net als dit consortium reageerden honderden bedrijven de afgelopen weken op een oproep van VWS om mondkapjes te leveren en mee te denken over oplossingen voor het tekort aan gezichtsbescherming. Het omgebouwde snorkelmasker is inmiddels in meerdere ziekenhuizen uitgeprobeerd en enthousiast ontvangen door zorgverleners. Volgens het consortium heeft het de benodigde testen doorstaan en kan het op korte termijn geleverd worden.

Om met de productie van gezichtsmaskers te beginnen, heeft het consortium echter goedkeuring en mogelijk financiële steun van het ministerie nodig. Want ook midden in een pandemie komt een kant-en-klaar alternatief voor mondkapjes niet zomaar het ziekenhuis in.

Het snorkelmasker bedekt het hele gelaat en wordt via een 3D-geprint koppelstuk, ontworpen door de TU Delft en geprint door drie bedrijven, vastgemaakt aan een luchtpomp die normaal voor laswerk wordt gebruikt. De pomp wordt op de heup gedragen, zuigt omgevingslucht aan, haalt daar met een filter eventuele virusdeeltjes uit en blaast de schone lucht het masker in. Door te zorgen voor een hogere druk ín het masker dan daarbuiten, stroomt de lucht, wanneer het masker net niet goed meer aansluit op de huid, alleen naar buiten – en niet andersom. Dat beschermt tegen besmetting met het coronavirus. Zo heeft iedere arts of verpleegkundige een eigen masker dat kan worden schoongemaakt en hergebruikt. Het ontwerp van deze ‘Air-Wave Protector’ is openbaar gemaakt op de website van de gelijknamige stichting.

Zeven uur lang

De Air-Wave Protector is klaar, zegt ondernemer Jan-Hein Reeringh, die namens de speciaal hiervoor opgerichte stichting het woord voert. „Het masker is getest op aansluiting op het gezicht, CO2-ophoping, comfort en lekdichtheid. Een anesthesist droeg het twee weken terug zeven uur, zonder problemen.”

Ook is een leenstelsel voor de luchtpompen met (industriële) bedrijven opgezet, een warenhuis klaargemaakt voor de productie en er zijn afspraken met leveranciers van onderdelen. Het businessplan werd ter beoordeling naar het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) gestuurd, waarin VWS en zorginstellingen de inkoop en verdeling van medische hulpmiddelen organiseren. „We hebben alleen nog een laatste zetje van de overheid nodig”, vertelt anesthesist in het Medisch Centrum Haaglanden Sara Galli, ook betrokken bij de gezichtsmaskers aan de telefoon.

De samenwerking is iets „heel positiefs”, benadrukt de groep artsen, onderzoekers en ondernemers. Maar tegelijk groeit de frustratie over de volgens hen trage besluitvorming van het LCH. En na twee weken wachten werd het Air-Wave-masker niet gekozen door VWS om door te ontwikkelen, vertelt een van de initiatiefnemers Tim Lodder. „Dat ze nu nee zeggen, terwijl je overal leest dat er tekorten dreigen, verbaast mij.”

Lees ook: Onnodig veel zorgverleners raken besmet doordat ze onbeschermd moeten werken, zegt thuiszorgdirecteur Jos de Blok.

Foto Air-Wave

Op eigen kracht

In slechts een paar weken tijd wisten honderden initiatieven met mogelijke deeloplossingen voor het mondkapjestekort te komen. Maar die helpende hand wordt niet zo snel aangenomen als gehoopt. Er zijn strenge eisen voor medische hulpmiddelen, en elk initiatief moet daar zorgvuldig op worden beoordeeld.

„Soms kan het ontwikkelen, testen en goedkeuren van medische hulpmiddelen jaren duren”, zegt Ruud Verdaasdonk, hoogleraar Health Technology Implementation aan de Universiteit Twente. „Er zijn allerlei normen waaraan je product moet voldoen en testen die je moet afnemen.” Aan het einde van de rit bekijkt een speciaal daarvoor aangewezen notified body al die documentatie en geeft een CE-markering af als het in orde is. „Van dit proces kun je alleen van afwijken in uiterste nood.”

Of die hoge nood al voor mondkapjes geldt, blijft onduidelijk. Verdaasdonk: „Er wordt gezegd dat er genoeg maskers worden aangeleverd, ook al voldoen sommige partijen niet aan de eisen. Het blijft een lastig verhaal.”

Samen met collega’s werkt Verdaasdonk aan een andere toepassing van hetzelfde snorkelmasker, als ademhalingsondersteuning voor coronapatiënten. Maar ook dit project is niet door het ministerie van VWS gehonoreerd. „Dus doen we het nu op eigen kracht, onder verantwoordelijkheid van het ziekenhuis, op basis van uitgebreide testen die zijn uitgevoerd op de Universiteit Twente”, zegt Verdaasdonk.

Het ministerie van VWS zegt tegen NRC niet in te gaan op de vraag waarom deze initiatieven niet zijn gehonoreerd, en welke wel. Alle ideeën zijn volgens een woordvoerder getoetst op onder meer kwaliteit, veiligheid, en haalbaarheid.

Toch zegt de stichting van de Air-Wave Protector door VWS te zijn gevraagd wéér een plan in te sturen, vertelt Lodders. „Ze willen de certificaten en testresultaten opnieuw beoordelen.” Mogelijk wordt het dan niet centraal geregeld, maar moeten ziekenhuizen de gezichtsbeschermers zelf bij de stichting gaan aanvragen „Het is dubbel werk voor ons. Misschien zijn ze bang voor innovatie en om de verantwoordelijkheid te nemen als ze het goedkeuren. Maar wij gaan hoe dan ook door.”

Correctie 20 april 2020: eerder werd in dit artikel gesproken van een ‘CE-certificaat’, dit moet echter ‘CE-markering’ zijn en is inmiddels aangepast.