Zorgwerkers afgelopen donderdag bij het King's College Hospital in Londen tijdens het nationale applaus voor de zorgsector. Foto HenryNicholls/Reuters

Foto Henry Nicholls/Reuters

Interview

‘Coronavirus dwingt Brexiteers tot herbezinning’

David Lidington | Vicepremier onder Theresa May David Lidington ziet dat voorstanders van de Brexit, onder druk van de coronacrisis, harde standpunten nuanceren, onder andere over migratie. „Mensen die corona gebruiken om hun ingegraven Brexit-standpunt kracht bij te zetten, zijn nu niet populair.”

Hoe het voelt om opeens, uit het niets, als leider van het Verenigd Koninkrijk te moeten handelen en de natie toe te spreken in de moeilijkste tijden? David Lidington heeft daar de afgelopen jaren vaak over nagedacht. Van januari 2018 tot eind juli 2019 was hij de de facto vicepremier onder Theresa May. Als zij absent zou zijn tijdens een crisis , zoals de novitsjok-aanval door de Russische militaire inlichtingendienst in het Engelse Salisbury, was het Lidington die de besluiten zou moeten nemen. „De premier kan altijd op een internationale top aan de andere kant van de wereld zijn of met wandelvakantie in hoge bergen met slecht bereik, terwijl zich iets ernstigs voordoet”, zegt Lidington in een videogesprek.

Bij Lidington bleef het bij mentale voorbereiding. Voor Dominic Raab is dat anders. De 46-jarige minister van Buitenlandse Zaken neemt waar, zolang premier Boris Johnson uitgeschakeld is door het coronavirus. „Toen Johnson op de intensive care lag, zag je in de ogen van ministers dat alles zo snel ging dat ze het amper konden verwerken”, zegt Lidington. „Als Raab daardoor tijdens zijn eerste persconferenties als waarnemerdus zenuwachtig overkwam, moet je hem dat vergeven.”

Corona domineert het nieuws, de politiek en de maatschappij. Op de achtergrond moet Raab zich ook over andere zaken buigen. Deze maandag vangt een nieuwe ronde van onderhandelingen aan over een toekomstig associatieverdrag tussen het VK en de EU. De moeilijkste vraag die momenteel speelt gaat niet over de inhoud, maar over de timing: noopt het coronavirus tot verlenging van de transitiefase? Nu loopt de overgangsperiode tot december dit jaar, maar als er onvoldoende tijd is om tijdig een nieuw samenwerkingsakkoord te sluiten, moeten de Britten en de EU voor 1 juli besluiten die termijn te verlengen.

Lidington: „Covid-19 maakt verlenging onvermijdelijk. Bij Whitehall (de Britse ambtenarij), de Europese Commissie en de belangrijke hoofdsteden is onvoldoende bandbreedte over om ook de Brexit aandacht te geven.”

Is Raab in staat zo’n ingrijpend besluit te nemen?

„Laat ik voorop stellen dat ik niet vind dat er een machtsvacuüm is. Johnson had Raab van tevoren aangewezen als plaatsvervanger. Dat is voor ambtenaren genoeg om te weten naar wie ze moeten luisteren. En collega-ministers weten dat het publiek hen afstraft als zij nu spelletjes spelen voor eigen gewin. Toch zou ik niet graag in de schoenen van Dominic willen staan. Geen verlenging was een cruciale belofte tijdens de verkiezingen van december, die Johnson een enorm mandaat opleverde. Ik denk dus dat dit besluit pas genomen wordt als Johnson is hersteld en teruggekeerd.”

Lees ook: Is Dominic Raab wel ‘fit for the job’?

De Brexit-onderhandelingen vonden plaats in een stabiel economisch klimaat. Nu is dat anders. Verandert dat de gesprekken?

„We leven in een andere wereld opeens. Ik stond onlangs in de rij voor de supermarkt en een dorpsgenoot zei tegen mij: ‘Konden we maar weer gewoon over de Brexit bakkeleien’. Omdat het zo vers is, is het onmogelijk voorspellingen te doen. Ik hoop wel dat beide kanten inzien dat dit het moment is om protectionisme te weerstaan. We weten dat na de beurskrach van 1929 de handelsbarrières van toen de depressie hebben verergerd. Ik hoop wij nu de hoeders zijn van het internationale handelsregime. Ik merk wel dat in het VK zelf een aantal Brexit-standpunten worden genuanceerd.”

Hoe bedoelt u dat?

„De wederopbouw van onze economie en gezondheidszorg gaat lang duren. Daar hebben we arbeidskrachten voor nodig. Ik merk dat de scherpe stellingname over migratie afneemt vergeleken met 2015 en 2016. We zien in dat als wij voldoende voedselproductie, goede zorg in bejaardentehuizen, voldoende capaciteit bij de NHS (de nationale gezondheidsdienst) willen, het VK mensen uit het buitenland nodig heeft, en niet alleen de grootste talenten en de hoogst opgeleiden.”

Verenigt deze beproeving het verdeelde land?

„Mensen die corona gebruiken om hun ingegraven Brexit-standpunt kracht bij te zetten zijn nu niet populair. De crisis zorgt er ook voor dat instanties die onder vuur lagen, weer vertrouwen genieten. De BBC is in trek als gezaghebbend instituut dat de bevolking van goede informatie voorziet. De inzichten van ambtenaren en de wetenschappelijke experts van de regering worden weer gewaardeerd. Dat vertrouwen is belangrijk voor goede politieke besluitvorming.”

De Conservatieve regering grijpt massaal in in de economie. Herdefinieert uw partij zich?

„De grote uitdaging voor de regering, en dus de Conservatieven, is dat alle economische maatregelen ergens van betaald moeten worden. Als je kijkt naar de overheidsbegroting, dan zijn er grote kostenposten die beschermd zijn, zoals zorg, sociale zekerheid, pensioen en defensie. Elders is de laatste jaren hard bezuinigd. Ik was minister van Justitie en ik verzeker je dat er domweg geen ruimte is om nog minder aan gevangenissen uit te geven.

„Het geld moet dus elders vandaan komen. Dure projecten als HS2, de geplande hogesnelheidslijn tussen Leeds, Birmingham en Londen, zullen ter discussie komen. Maar het kan ook dat de regering een andere kijk op belastingen overweegt. Een suikertaks of een C02-heffing waren onbespreekbaar, maar zullen in de toekomst wellicht minder taboe zijn.”

Meer belastingen. De Tories als partij van nivellering?

„Het VK kan niet onbeperkt lenen op de obligatiemarkt. Dus de bevolking zal op een manier moeten bijdragen aan de ingrepen. Als wij nu geschokt zijn door de situatie in verzorgingshuizen en dat in de toekomst beter willen regelen, kost dat geld. Misschien moeten we een systeem overwegen dat ouderen bijdragen, middels een deel van hun aandelen, pensioen of ander bezit. Dit zijn thema’s die lang sluimerden, maar door het coronavirus kunnen we ze niet meer ontwijken. Het VK wachten de komende jaren moeilijke debatten en we staan nog maar aan het prille begin.”