Het virus duikt snel weer op, en vier andere lessen uit Azië

Exitstrategieën Op het Japanse eiland Hokkaido moesten scholen opnieuw dicht, zelfs Singapore krijgt een traceerapp niet van de grond. Vijf lessen die landen, op zoek naar een exitstrategie, kunnen leren van Azië.

Quarantaineruimte in Singapore twee weken geleden. Het land heeft inmiddels te maken met een derde golf van coronagevallen.
Quarantaineruimte in Singapore twee weken geleden. Het land heeft inmiddels te maken met een derde golf van coronagevallen. Foto Ministerie van Arbeid, Singapore

Verwacht niet te veel, was de afgelopen week de boodschap van premier Rutte over het leven na 28 april. Zo legde hij in de week wat hij deze dinsdag waarschijnlijk zal vertellen: dat Nederland de maatregelen tegen het coronavirus slechts stapje voor stapje kan afbouwen, in een tempo dat steeds opnieuw moet worden bepaald.

Bij de uitbraak van de pandemie hebben veel westerse landen de kans laten liggen om snel te leren van de ervaringen in Azië, dat een maand eerder met het virus te maken kreeg. Nu iedereen nadenkt over exitstrategieën, kan het geen kwaad nog eens naar Singapore, Zuid-Korea, Japan en Taiwan te kijken. De afgelopen weken hebben daar laten zien dat het virus geen genade kent als de bestrijding ervan niet potdicht zit. Vijf praktijklessen.

1 Ook als de situatie veilig lijkt, kan het virus snel weer opduiken

Op het noordelijke Japanse eiland Hokkaido gingen half maart de scholen weer open, na een lockdown van drie weken. Omdat er nog maar een enkele nieuwe besmetting per dag werd gemeld, kon de noodtoestand worden opgeheven, dachten de lokale autoriteiten. Hokkaido werd geprezen omdat het de uitbraak met grondige contactonderzoeken en isolatie van besmette personen klein had weten te houden.

Vorige week moesten de scholen toch weer dicht. In een week waren er meer dan honderd besmettingen geconstateerd, alle bij mensen die níet recent in het buitenland waren geweest.

De situatie in Hokkaido is een praktijkvoorbeeld bij de modelleerstudie van Harvard University die vorige week verscheen in Science. Op basis van Amerikaanse datasets berekenden onderzoekers dat dit coronavirus tot na 2024 in golven kan blijven uitbreken, ook nadat het bedwongen lijkt te zijn. Om die golven af te vlakken zal er – tot er een vaccin breed beschikbaar is – elke paar maanden een periode van sociale afstand gehouden moeten worden, concluderen de onderzoekers.

2 Zelfs met veel testen en strenge controle wordt niet alles gevonden

Japan en buurland Zuid-Korea voeren tegenovergesteld beleid op het gebied van testen. Japan, het land met het hoogste percentage 65-plussers ter wereld, test alleen mensen met symptomen van de ziekte. Omdat het aantal vastgestelde gevallen de laatste weken rap is opgelopen tot boven de 10.000, geldt sinds donderdag in heel Japan de noodtoestand.

Zuid-Korea heeft na zijn eerste grote uitbraak juist massaal getest en mede daardoor de aantallen heel sterk weten terug te dringen. Van positief geteste mensen werden locatiegegevens gepubliceerd en ook hun contactpersonen moesten in quarantaine.

Zelfs met deze grondige aanpak zijn er nog dagelijks nieuwe meldingen, al is dat aantal zondag onder de tien gezakt. Volgens de premier, die rekening houdt met een „stilte voor de storm”, gaat het veelal om overdracht door asymptomatische dragers, die makkelijker plaatsvinden nu sommige Koreanen de regels voor sociale afstand beginnen te negeren. Zuid-Korea heeft de start van het nieuwe schooljaar, gepland voor begin maart, viermaal uitgesteld. Inmiddels is het land overgegaan op thuisonderwijs.

Het ruime testbeleid in Zuid-Korea vestigt ook de aandacht op een nog onaangetoonde, maar mogelijke eigenschap van het virus: reactivering binnen een drager. Ruim 160 besmette Koreanen die tweemaal negatief getest zijn en genezen zijn verklaard, kregen gemiddeld twee weken later toch weer symptomen en testten positief.

3 Zeer strenge grensmaatregelen werken

Arriverende reizigers op Schiphol moeten sinds zaterdag een gezondheidsverklaring invullen als zij uit een hoogrisicogebied (onder andere de VS en veel Europese landen) komen. Ook wordt hen „dringend verzocht” om in thuisquarantaine te gaan. In Taiwan zijn de maatregelen aan de grens veel strenger, en met effect: er komen daar nauwelijks nieuwe gevallen bij.

Taiwan geldt als hét voorbeeld van vroegtijdig ingrijpen. Al in januari besloot de regering om het virus te behandelen als een nieuw soort sars en nam een lange lijst maatregelen. Dat betekende onder andere dat reizigers uit Wuhan en later de rest van China het eiland niet meer op kwamen.

Half maart leek het toch mis te gaan, toen andere buitenlanders en terugkerende Taiwanezen dagelijks besmettingen het land in brachten. Hierop besloot de regering om de meeste buitenlanders te weren. Alleen mensen met een verblijfsvergunning, diplomaten en arbeidsmigranten zijn nog welkom. Zij moeten in thuisquarantaine en worden dagelijks gecontroleerd op de naleving ervan. Zo heeft Taiwan zijn tweede golf bedwongen.

4 Traceerapp komt in Singapore nog niet van de grond

Het soort traceerapp waarmee het Nederlandse kabinet de verspreiding van het virus wil tegengaan, is in Singapore al op 20 maart gelanceerd. Een succes is het daar nog niet te noemen. Volgens de laatste beschikbare cijfers (wel al tien dagen oud) heeft 20 procent van de inwoners de app gedownload. Onbekend is welk deel daarvan de app ook echt gebruikt. Volgens het Nederlandse kabinet is toepassing van een app pas zinvol als minstens 60 procent van de bevolking meedoet.

De Singaporese app, TraceTogether, werkt net als de voor Nederland beoogde variant met bluetooth, waardoor locatiegegevens niet hoeven te worden gedeeld. Een belangrijk verschil zit hem in de rol van de overheid. In Nederland kunnen mensen met het virus via de app anderen met wie zij in contact geweest zijn waarschuwen. In Singapore neemt de overheid die rol over en moeten er dus persoonsgegevens worden gedeeld.

Het is maar de vraag of het gebrek aan privacy de reden is waarom Singaporezen niet massaal meedoen met de app; in taxi’s, hotels en wooncomplexen vinden de meesten het geen probleem om contactgegevens achter te laten.

5 Groepen negeren wreekt zich onmiddellijk

Singapore wist in maart een tweede golf te bedwingen, die net als in andere rijke Aziatische landen was veroorzaakt door landgenoten die westerse lockdowns ontvluchtten. Inmiddels is er een derde golf, die zo groot is dat het veelgeprezen Singaporese contactonderzoek niet meer volstaat en het land alsnog in lockdown is gegaan.

De derde uitbraak vindt plaats onder de honderdduizenden vooral Indiase en Bengaalse arbeidsmigranten die in krappe wooncomplexen zijn ondergebracht, vaak met twintig man op een slaapzaal. Afstand houden is voor deze mensen onmogelijk. „Als ik had geweten hoe makkelijk het virus zich verspreidt had ik de zaken anders aangepakt”, zegt de verantwoordelijke minister nu. Ook in Nederland klagen seizoensarbeiders dat werkgevers zich niet aan de richtlijnen voor sociale afstand houden.

Singapore laat verder zien dat ook scholen besmettingshaarden kunnen zijn. Op een kinderdagverblijf zijn negentien besmettingen geconstateerd, op een internationale school elf. In beide gevallen ging het virus voor zover bekend alleen rond onder medewerkers en ouders.