Terwijl Loekasjenko lacht om corona, gaan de Wit-Russen over tot actie

Wit-Rusland Veel Wit-Russen zijn boos op hun president, die het virus een „psychose” noemt. „Loekasjenko is een dictator, die spuugt op de bevolking.”

De Wit-Russische president Alexandr Loekasjenko in actie tijdens de amateurcompetitie ijshockey in Minsk, op 4 april, toen het virus zich al begon te verspreiden.
De Wit-Russische president Alexandr Loekasjenko in actie tijdens de amateurcompetitie ijshockey in Minsk, op 4 april, toen het virus zich al begon te verspreiden. Foto Andrej Pokoemejko/AP

„Wij ontzeggen niemand de weg naar de kerk. Wie wil gaan bidden, die gaat gewoon.” De boodschap van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko, begin vorige week week, was helder. Tijdens de paasviering van de Orthodoxe Kerk deze zondag, de belangrijkste religieuze feestdag in Wit-Rusland, blijven de kerken in het land gewoon open. Net als de scholen, het openbaar vervoer, de fabrieken en overheidsinstellingen. Ook de Wit-Russische voetbalcompetitie draait lustig door. Want, verklaarde de president deze weken, het coronavirus is een collectieve „psychose”, waardoor „allerlei andere ziektes ontstaan”.

En dus kondigde Loekasjenko geen lockdown af, maar ging hij ijshockeyen – zijn favoriete sport. „Zie jij hier soms virussen rondvliegen?”, lachte hij begin april in een afgeladen stadion voor tv-camera’s. „Er gaat niets boven sport, zeker in de kou. Het beste antivirusmedicijn.” Bij andere gelegenheden prees hij wodka, een hete sauna en een rondje op de tractor aan als remedie om het virus op afstand te houden. Officieel zijn er nu 4.200 coronabesmettingen en 40 doden in het 9,5 miljoen inwoners tellende land. Gezondheidsminister Vladimir Karanik hield publicatie van de statistieken eerder af. Dat zou er volgens hem enkel maar toe leiden dat „media en bloggers in het persoonlijke leven van burgers” wroeten om „nog meer paniek” te zaaien.

Loekasjenko verweerde zich tegen de kritiek op zijn aanpak door te stellen dat Wit-Rusland de situatie wel degelijk serieus neemt, en kiest voor een „beheerste verspreiding” van het virus, mede om de economie te ontzien. Zondag stak hij samen met zijn zoon een kaars aan in de kerk. „Ik zie niet dat wij ons hebben vergist”, zei de president in een toespraak.

Lakse houding

Andrej Strizjak kan de nonchalance van de overheid moeilijk aanzien. Eind maart begon hij vanuit zijn woonplaats Gomel via sociale media en wat kennissen een hulpcampagne. Inmiddels houden dertig vaste vrijwilligers en een paar duizend extra hulpkrachten in vier steden zich bezig met het inkopen van medische materialen, die ze leveren aan ziekenhuizen in het hele land. Een hackergroep uit Minsk sloot zich aan en ging aan de slag met de productie van medische onderdelen.

„Zij hebben tientallen 3D-printers verzameld in het land, waarmee ze plastic beschermingsmaterialen printen en andere onderdelen waaraan in ziekenhuizen tekort is”, vertelt Strizjak telefonisch. Een andere groep naait mondkapjes en beschermingspakken. De groepen werken met donaties van Wit-Russische burgers en vanuit de diaspora, zegt Strizjak. Vooral vanuit Canada maar ook van Wit-Russen uit Duitsland en Nederland komt hulp. Gevraagd naar zde opstelling van de autoriteiten houdt hij zich op de vlakte. „Laat ik het zo zeggen. Voor een actieve burger is de staat niet bepalend. De staat heeft zijn rol, wij hebben de onze. Waar het noodgevallen betreft, zijn burgers vaak effectiever.”

Natalia Radina kan zich openlijker opwinden over de lakse houding van de staat. „Loekasjenko is een dictator, die spuugt op de bevolking. We zien duizenden mensen sterven, nu of straks. Dit is een vorm van massamoord”. Radina is directeur van de Wit-Russische organisatie Chartia ’97. Ze vertelt telefonisch vanuit Warschau, haar woonplaats sinds ze jaren geleden Wit-Rusland ontvluchtte. Haar organisatie bestaat uit een netwerk van Wit-Russische burgers, activisten en journalisten die veelal ondergronds opereren. „Het virus woedt nu al in elke stad en mensen raken in ziekenhuizen besmet. Artsen wordt opgedragen te zwijgen, mogen de diagnose corona niet stellen en schrijven dat mensen sterven aan ‘andere ziektes’.”

Bezoek van de KGB

Dit gebeurde met de 68-jarige Lidia Matfejeva, die op 2 april overleed in het ziekenhuis van Vitebsk, waar ze lag met een goedaardig gezwel in haar rug. In haar laatste telefoontje aan haar zoon Andrej, die in Frankrijk woont, klaagde ze ineens over ‘bronchitis’, waarna ze longontsteking ontwikkelde. Pas in de overlijdensverklaring las hij dat ze besmet was geweest met het coronavirus. „Ze lag op de afdeling neurologie, op een gewone afdeling met andere zieken. Wat er van hen is geworden, weten we niet”, zei Andrej Matfejev tegen onafhankelijke Wit-Russische media. Matfejev stelt president Loekasjenko nu juridisch verantwoordelijk voor zijn moeders dood. Niet lang nadat hij zijn aanklacht verstuurde, kregen vriendinnen van zijn moeder die op de begrafenis waren, bezoekjes van de KGB, de Wit-Russische geheime dienst.

Het gebrek aan maatregelen baart ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) grote zorgen. Op 11 april stuurde zij een delegatie naar Minsk. om aan te dringen op maatregelen. „Wit-Rusland komt in een nieuwe fase van de evolutie van de uitbraak”, waarschuwde delegatieleider Patrick O’Connor op een persconferentie in Minsk.

Experts verwachten de grote piek in besmettingen half mei, na de door Loekasjenko aangemoedigde paasviering dit weekend. Én, zo benadrukt Natalia Radina aan de telefoon, na de jaarlijkse militaire parade op 9 mei, ter ere van de Sovjet-overwinning op de nazi’s. Hoewel oorlogsveteranen er bij Loekasjenko op aandrongen het voorbeeld te volgen van de Russische president Poetin, die de viering in Moskou uitstelde naar een latere datum. Vooralsnog trekt Loekasjenko zich van niemand wat aan en gaat de parade, én het openbare leven in zijn land, gewoon doorgaan.

Noot: dit artikel is op 19 april om 20:00 geactualiseerd met Loekasjenko’s reactie op de kritiek en met de paasviering.