Opinie

Europa brengt u thuis

In Europa

Afgelopen weken was Europa niet op zijn best. Nederlandse en Italiaanse euroministers van Financiën sloegen elkaar de schedel in over crisisfinanciering. Frankrijk blokkeerde Zweedse trucks die met medische spullen onderweg waren naar Spanje. Luxemburg en negen andere landen namen wat kinderen op uit Griekse vluchtelingenkampen – de rest van de EU, óók Nederland, laat veertigduizend mensen in die kampen gewoon rotten.

Maar vandaag geen klaagzang over jaloerse natiestaten. Ook geen citaten van Carl Schmitt, die eens zei dat echte soevereiniteit alleen bij diegenen ligt die de rechtsstaat kunnen opschorten en de uitzonderingstoestand uitroepen. Want nu hebben we #WeTakeYouHome.

#WeTakeYouHome gaat over ongeveer 600.000 Europeanen die overal ter wereld op reis waren toen alles in de loop van maart op slot ging vanwege het coronavirus. Zij konden niet terug naar huis. Sommigen werden uit hotels gezet en sliepen op vliegvelden. Anderen hadden geen geld meer. Sinds eind maart zijn al bijna een half miljoen van deze mensen naar huis gevlogen met speciale, collectieve Europese vluchten. Vanuit Trinidad, Thailand, Sierra Leone en Fiji. Overal werden Europese ambassades overspoeld met verzoeken van gestrande reizigers en, soms, oekazes van hun regering om landgenoten te repatriëren. Samen regelden ze vluchten, soms met ongebruikelijke tussenstops. De EU betaalt 75 procent van de kosten, uit de EU-begroting waarin Nederland zo graag wil snijden. Reizigers betalen hun deel na thuiskomst.

Vluchten regelen is ingewikkeld, zeker nu. In Zuid-Afrika wilde de Duitse ambassade Duitse vliegtuigen laten komen om Europeanen op te halen. Nederland en Frankrijk wilden samen KLM-vluchten regelen. België overwoog een vlucht. Maar de autoriteiten waren superstreng. Ze lieten geen buitenlanders binnen uit angst voor besmetting – ook bemanningen niet, die na een lange vlucht moeten uitrusten voor ze weer vertrekken. Die verplichte uitrustregeling wilde de overheid ook niet versoepelen. Brazilië liet de bemanning uiteindelijk in het vliegtuig slapen. De Europeanen vroegen EU-ambassadeur Riina Kionka om hulp. Zij kon namens 27 landen spreken. Zo heb je wat meer gewicht.

Kionka, een Estse, onderhield afgelopen weken de contacten met een batterij Zuid-Afrikaanse ministeries en andere instanties om vergunningen rond te krijgen. Ambassades regelden de vluchten en hadden contact met de gestrande reizigers. Als iemand ziek werd en afzegde, zegt Kionka, moest zij voor één nieuwe passagier weer langs die instanties. Europa gaat normaal niet over consulaire zaken. Dat doen lidstaten zelf. Nu maakte de taakverdeling weinig uit. Mensen waren emotioneel, ze wilden naar huis. Iedereen deed wat hij kon. Ambassades werden crisiscentra. „Opeens waren we één gemeenschap. Europeanen, allemaal.”

Er zijn al zevenduizend Europeanen uit Zuid-Afrika teruggevlogen, alle nationaliteiten door elkaar – óók Britten, Noren en Zwitsers. Niemand mocht van de Zuid-Afrikanen zelf naar het vliegveld. Dus moesten er bussen komen. En escortes. Verzamelpunt voor de KLM-vluchten was het Franse lyceum. Voor de Duitse vluchten moest iedereen naar de Duitse school. Daar hing ook de Europese vlag. „Nooit gedacht dat ik zo blij zou zijn met de EU”, zei een Zweedse reiziger tegen Kionka, die rondliep in zo’n lelijk hardblauw T-shirt met gele sterren. „Voor het eerst betekent het echt wat.”

Haar dag werd nog mooier toen de Duitse ambassadeur, die iedereen toesprak, vertelde dat hij de negende symfonie van Beethoven had willen spelen maar de muziek niet zo snel had kunnen vinden. In de negende van Beethoven wordt de ‘Ode an die Freude’ van Schiller gezongen. Het Europese volkslied.

Als het weer ruig wordt komende weken, denk hier maar aan. Want we kunnen het best.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.