De hoogste tijd voor een strategisch debat over de crisis (en over Thierry)

Deze week: klagende fractievoorzitters over een vicepremier, Baudets pro-Russische contacten, oplopende financiële risico’s, ambtelijk denkwerk van de ‘A-directies’. Ofwel: het gemis aan strategische debatten tijdens de coronacrisis.

In Wit-Rusland is de voetbalcompetitie zoals bekend nog steeds gaande, want gebleken is dat het coronavirus in dit land niet dodelijk is. In The Daily Mirror las ik dat president Aleksandr Loekasjenko (66) dit naar buiten heeft gebracht: hij stelde zelf de medicijnencocktail samen die het virus onschadelijk maakt.

Nu kunt u denken: en wat heeft de Haagse politiek met Aleksandr Loekasjenko te maken?

Goede vraag. Loekasjenko, opgegroeid in het Sovjetsysteem, president sinds 1994 en bezig aan zijn vijfde ambtstermijn, is ettelijke malen met meer dan 80 procent van de stemmen herkozen. Hij geldt als ‘de laatste dictator van Europa’. Zijn opponenten worden meestal gearresteerd. Zijn internationale reputatie is al decennia desastreus.

En het punt is nu: we hebben in Den Haag een politieke partij met een denker die het een kleine twintig jaar terug al opnam voor Aleksandr Loekasjenko.

De pro-Russische Britse conservatief John Laughland (56), eind vorig jaar door Thierry Baudet gelanceerd als „partij-ideoloog” van Forum voor Democratie, beschreef in 2002 in The Guardian dat Loekasjenko’s autocratische gedrag het probleem niet was.

Het probleem was, aldus Laughland, dat de president van Wit-Rusland „slachtoffer” was van een „vernederende behandeling” als onderdeel van een „propagandaoorlog van het Westen” tegen hem.

De van zelfverheerlijking doortrokken dictator als benadeelde, het democratische Westen als dader: dat dit wereldbeeld, vermomd als kritiek op de Europese Unie en de NAVO en vermengd met Poetin-ondersteuning, jaren later tot een rechtse parlementaire partij in Den Haag is doorgedrongen, zou je destijds niet verondersteld hebben.

Maar zeker nu we aan de vooravond van de diepste recessie sinds de jaren dertig staan, is er reden dit niet te vergeten.

Daarom was het interessant dat het onderzoeksprogramma Zembla donderdag stilstond bij de pro-Russische connecties van Baudet. Naast Laughlands verwantschap met Russische politieke posities, eerder op deze plek geschetst, behandelde het programma Baudets band met een Russische propagandist, Vladimir Kornilov, in de periode rond het Oekraïne-referendum in 2016.

Zembla toonde aan dat Kornilov een klassieke Russische beïnvloedingsoperatie uitvoerde, terwijl Baudet volgens interne FVD-apps wist van zijn banden met het Kremlin.

Baudets verzet tegen het EU-associatieverdrag met Oekraïne strookte met het Russische belang, en Zembla liet zien dat de FVD-voorman bijvoorbeeld in EenVandaag moedwillig anti-Oekraïne-propaganda verspreidde hoewel hij wist dat het om onjuistheden ging. Apps waarin Baudet schreef over betalingen van Kornilov deed hij af als uitingen van ironie.

Het valt al langer op dat EU-criticus Baudet merkwaardig mild is over Rusland en, in lijn met het Russische belang, binnen FVD zinspeelt op beëindiging van het Nederlandse NAVO-lidmaatschap. Dit laatste, zei Baudet tegen Zembla, was alleen voor intern gebruik.

Maar feit is dat FVD vorig jaar november, met de Partij voor de Dieren en GroenLinks, nog voor een SP-motie stemde om „alternatieven voor de NAVO te laten onderzoeken”.

Intussen zei dezelfde Baudet vorige week, in een GeenStijl-debat, dat de „cultuurmarxistische linkse mainstream”, inclusief „VVD en CDA”, uit is op „de vernietiging van Nederland”. Dus zelf zeg je zelden een kwaad woord over Poetin maar wel beschuldig je regeringspartijen van destructiedrang – welke natiestaat verdedig je dan?

Van belang lijkt me vooral dat de politiek – de hele politiek – inziet dat we een economische terugval gaan beleven waarin dit soort Baudet-radicalisering gemakkelijk kan gedijen. Als het overheidsgeld op is, en de recessie mensen diep raakt, kan elke radicalisering bevrijdend werken.

Je zag het vorig jaar al toen het boerenprotest werd overgenomen door demagogen van de Farmers Defence Force. Ook die brandstichtingen van 5G-gekkies zijn een oncomfortabel voorteken.

Daarom kijk ik al enkele weken verwonderd naar plenaire debatten in de Tweede Kamer over de coronabestrijding. Die concentreren zich telkens op de laatste mogelijke tekortkoming van de regering. Zijn er voldoende IC-bedden of mondkapjes, hoe zit het met die apps? Niet zonder betekenis, maar zelden van veel invloed.

Intussen groeit het ongemak in het wekelijkse videogesprek van de Kamervoorzitter met fractievoorzitters, waarin wordt geklaagd over zaken als de langdradigheid van vicepremier Hugo de Jonge (CDA) in debatten. Irritatie waarvan voorzitter Khadija Arib publiekelijk blijk geeft.

De Jonge vindt het vreemd dat de Kamer hem eerst overlaadt met vragen en daarna moppert dat de beantwoording tijd kost.

Maar uitgerekend nu is dit gefröbel nogal pijnlijk, en zou je willen dat de Kamer in staat is strategisch vooruit te kijken.

Een blik op wat de burger in de rest van het jaar kan verwachten. Zicht op keuzes tussen zorg en economie die eraan komen, het belang van instandhouding van de EU. Een schets van het maatschappelijk leven de komende jaren, tijdens en na corona.

Zeker als volgende week zou blijken dat het land maar een béétje opengaat (basisscholen, ‘contactberoepen’), zal de irritatie groeien, samen met de angst voor het verlies van werk, inkomen en sociale contacten. Al kreeg je deze week wel de indruk dat de premier de verwachtingen bewust laag hield.

Het punt is alleen: de politiek kan ‘hou vol’ blijven roepen – maar dat is niet zo effectief meer als mensen nauwelijks weten wat ze met dat volhouden bereiken.

Er komt bij dat je soms het idee hebt dat amper tot de samenleving doordringt welke enorme financiële risico’s de staat nu neemt.

De laatste weken was er veel aandacht naar mogelijke staatsgaranties van zo’n 2 miljard euro voor KLM, maar intussen ging de overheid veel grotere risico’s aan.

Zo sprak de commissie Financiën woensdag over de verzekeringsmarkt voor leverancierskredieten in het midden- en kleinbedrijf. Die verzorgt dat je als mkb’er altijd wordt vergoed voor geleverde spullen aan een ander bedrijf. Maar uit nood heeft de staat die verzekeringsmarkt overgenomen, wat een garantstelling van 12 miljard euro (!) vergt, en een verwacht verlies van zeker 1 miljard.

Maar je hoort of leest er amper over, al stellen ook politici zich de vraag of deze stapeling van risico’s niet te hoog wordt.

Evengoed blijft het opmerkelijk dat allerlei mensen de moed erin houden. Zo wordt er ambtelijk gewerkt aan plannen om leegstaande bedrijfspanden, horecazaken en winkels later dit jaar om te zetten in (tijdelijke) woningen. Het kan het woningentekort verlichten, en verbetert vermoedelijk de sociale veiligheid in binnensteden.

Intussen denken de beste beleidsambtenaren van Financiën, Sociale Zaken en Economische Zaken – de zogenoemde ‘A-directies’ – na over manieren om voor de tweede helft van het jaar de steunmaatregelen voor branches en werknemers te verlengen. Ook is ze gevraagd ideeën voor hervorming en stimulering van de economie te ontwikkelen mocht het noodscenario van 6 tot 9 procent mingroei zich later dit jaar inderdaad voordoen.

Zo werkt de overheid wel degelijk aan uitwegen voor de tweede helft van het jaar. Maar dat zal niet opvallen zolang de Tweede Kamer in debatten blijft hangen in incidenten en de discussie niet structureel naar een strategisch niveau tilt.

Wat dat betreft is het met de vooruitzichten van deze crisis net als met die pro-Russische contacten van Baudet: je kunt besluiten er verder niets over te zeggen, maar dan besluit je ook je ogen te sluiten.