Opinie

Verbind wel/geen voorwaarden aan overheidssteun voor de luchtvaart

Twistgesprek KLM en Schiphol kunnen na de coronacrisis niet op de oude voet verder, vindt . Eerst de sector redden, daarna geld verdienen voor duurzaamheid, stelt .
Twistgesprek

Wereldwijd staan vliegtuigen aan de grond, missen luchtvaartmaatschappijen miljoenen aan inkomsten, en overleven ze op overheidssteun. Vanaf het allereerste moment dat duidelijk werd dat het coronavirus voor economische problemen ging zorgen, was minister Hoekstra van Financiën (CDA) zeer nauw betrokken bij Air France-KLM en Schiphol: het ging om „iets vitaals voor de Nederlandse economie”, het kabinet zou „alles op alles” zetten om de sector overeind te houden, zei hij in Buitenhof. Al snel was er discussie: als bedrijven gered worden met belastinggeld, moeten er dan niet ook voorwaarden worden verbonden aan die steun? Geen ontslagen de komende periode, geen geld naar aandeelhouders, verduurzaming, innovatie? Suzanne Kröger, Tweede Kamerlid voor GroenLinks, en Steven Verhagen, piloot bij KLM, twisten over de stelling: verbind voorwaarden aan de staatssteun voor de luchtvaartsector.

Suzanne Kröger is SK, Steven Verhagen is SV.

SK: „Luchtvaartmaatschappijen vragen om steun om de coronacrisis door te komen. Maar ook los van corona staat de luchtvaart door de klimaatcrisis voor een enorme opgaaf. Wat GroenLinks betreft gaat eventuele steun aan de luchtvaart gepaard met zowel sociale als duurzame voorwaarden en meer zeggenschap voor de overheid.”

SV: „Over de hele wereld zullen luchtvaartmaatschappijen nodig blijven en vormen ze een economisch strategische infrastructuur, ook of juist in Nederland. Het is dus in het belang van Nederland dat Schiphol als knooppunt en KLM als netwerkmaatschappij de snelle wereldwijde bereikbaarheid kunnen blijven garanderen. Beklemmende voorwaarden hebben dan geen zin of werken averechts. Ook moeten ze niet in de weg gaan zitten in de relatie met Air France.”

SK: „Zeker zal de luchtvaart ook na de coronacrisis onderdeel zijn van de economie. Maar dat moet wel op een andere manier. Ook voorafgaand aan de coronacrisis lag de luchtvaart op ramkoers met het klimaat en omwonenden. Te lang een uitzonderingspositie – geen harde klimaatdoelen, geen accijns op kerosine of btw op tickets. Hoog tijd dat ook de luchtvaart gaat bijdragen.”

SV: „Allereerst moet het bedrijf overleven. Met een cruciale rol in onze open Nederlandse economie heeft KLM zeker zijn verantwoordelijkheden als het gaat om omwonenden en duurzaamheid, binnen de grenzen van redelijkheid, haal- en betaalbaarheid en evenwichtigheid in een internationale omgeving. Eventuele voorwaarden moeten terugbetaling van de steun niet in de weg staan. Met uw suggesties legt u juist de bijl aan de wortel van de wederopstanding van die cruciale luchtvaart.”

SK: „Een wederopstanding betekent niet op dezelfde voet doorgaan. De luchtvaart is in Nederland keihard tegen de grenzen van omwonenden, klimaat, natuur en veiligheid aangelopen. We moeten naar een kleinere luchtvaart die Nederland beter bedient, bijvoorbeeld door korteafstandsvluchten te vervangen door treinen.”

SV: „Gek genoeg noemt u werkgelegenheid niet. Terwijl de luchtvaart en zeker KLM daarin juist een groot aandeel hebben. Nederland moet op zijn zaak letten en voorkomen dat concurrenten er met de luchtvaartbuit vandoor gaan. In dat verband moeten we ook zeker in de pas lopen met Frankrijk en de hulp aan Air France. Treinen kunnen korte vluchten vervangen maar dan moeten ze er wel zijn. Die eis kan niet aan een lening gehangen worden.”

SK: „Juist voor werknemers is het van belang dat een sector toekomstbestendig is. En dat was de luchtvaart ook voor corona al niet. Geen antwoord op klimaatverandering, een race to the bottom met kleine marges en scherpe concurrentie met vele prijsvechters. Voor KLM komt daar een business model bij dat stoelt op veel korteafstandsvluchten en overstappers, wat extra problematisch is vanwege de CO2-uitstoot.”

SV: „Dat is wel een zeer negatieve blik op de luchtvaart. Het netwerk van KLM was pre-corona een optimale balans tussen korte-, middellange- en langeafstandsvluchten. Met een schaalgrootte die een gezonde bedrijfsvoering mogelijk maakt, overlevingskracht en veel werkgelegenheid in een internationaal concurrerend veld, en met verdiencapaciteit om miljarden kostende investeringen in duurzaamheid te doen (schonere en stillere vliegtuigen). Maar dat verandert continu. Nu exorbitante duurzaamheidseisen aan de steun voor de luchtvaart hangen is pure (zelf)moord.”

Lees ook: Welke vorm zal de overheidssteun hebben en welke voorwaarden zal de regering verbinden aan die steun?

SK: „Elke sector moet drastisch CO2-uitstoot gaan verminderen. Dat is niet omdat we het bedrijfsleven moeilijk willen maken, maar omdat het noodzakelijk is om een leefbaar klimaat te behouden. De luchtvaart is uitgesloten van de klimaatafspraken van Parijs. Er wordt geen accijns op kerosine betaald, en de vraag naar vluchten wordt aangejaagd. Dat is een probleem, want als alle bedrijven de uitstoot verminderen maar de luchtvaart niet, hebben we alsnog een enorm klimaatprobleem. We moeten dus echt doelen gaan stellen. Dat is geen negatieve maar een realistische blik op de luchtvaart.”

SV: „Met eenzijdige klimaatmaatregelen kan Nederland in zijn eentje niet het klimaat merkbaar beïnvloeden, maar wel in zijn eentje de luchtvaartsector met al zijn werkgelegenheid en economische toegevoegde waarde om zeep helpen. Daarom roep ik op eerst het bedrijf te redden en de bedrijfsvoering niet te belemmeren, om zo ervoor te zorgen dat straks een krachtig bedrijf de staatshulp terugbetaalt en geld genereert voor duurzaamheid. Dat dient een multidimensionaal belang. Daarbij zou zelfs uitstel van bijvoorbeeld de tickettaks passen (nu gepland voor 1 januari 2021.”

SK:Die tickettaks is een eerste stap om de uitzonderingspositie van de luchtvaart aan te pakken. En juist die uitzonderingspositie heeft ons gebracht waar we zijn. Nederland heeft met vijf luchthavens – en zelfs zes als het aan dit kabinet ligt – een veel grotere luchtvaart dan nodig. Meer dan zestig vluchten per dag naar Londen en 40 procent van de vluchten op afstanden binnen 750 km. We moeten naar een kleiner Schiphol, zonder al die onnodige vluchten. Om duurzaam uit deze crisis te komen is het van belang dat de overheid daar op aanstuurt.”

SV: „Hieruit valt geen concrete voorwaarde voor staatshulp te destilleren. KLM zorgt voor enorme bereikbaarheid van Nederland en dat is van groot economisch belang. Dat kan alleen via het gebalanceerde netwerk met voldoende schaalgrootte. De kortere vluchten zomaar uitsluiten zonder toereikende vervanging kan niet. Dan valt het netwerk uit elkaar. Leefbaarheid en duurzaamheid hebben hoge prioriteit voor iedere KLM’er, maar niet tegen elke prijs.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.