Vanwege corona is dat buikje een nog grotere zorg

Vet Overgewicht is al vervelend. En nu blijkt het ook nog een extra risico bij Covid-19. „Ik maak me zorgen, ik hou te veel van het leven.”

Arina Angerman doet, vlak bij haar huis in Amsterdam, haar oefeningen. „Zonder beweging houd ik mijn gewicht niet constant."
Arina Angerman doet, vlak bij haar huis in Amsterdam, haar oefeningen. „Zonder beweging houd ik mijn gewicht niet constant."

‘Roken, drinken, schransen, be my guest. Althans, tot een van mijn geliefden dringend een IC-bed nodig heeft en die allemaal zijn bezet door zwaarlijvige coronapatiënten. Dat zal zeker ten koste gaan van mijn liberale opvattingen en solidariteit.” Dit schreef Bert Wagendorp 29 maart in zijn column in de Volkskrant, nadat hij bij Jinek had gehoord dat veel coronapatiënten op de intensive care te zwaar zijn. Jort Kelder deed er bij Omrop Fryslân nog een schepje bovenop: „We zijn 80-plussers die te dik zijn en gerookt hebben aan het redden. Op een gegeven moment moet er gewoon een belangenafweging komen.”

„Die opmerkingen doen mensen met overgewicht veel verdriet”, zegt Liesbeth van Rossum, hoogleraar en internist-endocrinoloog in het Erasmus MC. „De oorzaken van overgewicht zijn zo complex, ervan afkomen is zo moeilijk, je kunt niet zeggen: eigen schuld. Dat is echt fatshaming.”

Nederland lijkt vooralsnog aan het punt te ontsnappen waarop gekozen moet worden wie een IC-bed krijgt. Wat blijft, zijn de zorgen over de relatie tussen overgewicht en Covid-19. Uit een eerste inventarisatie bleek dat bijna een derde van de Covid-19-patiënten op de IC ernstig overgewicht heeft, met een BMI van 30 of hoger, veel meer dan gemiddeld bij 55-plussers. Bij vrouwen is het zelfs 40 procent – niemand weet precies hoe dat komt.

Veel is nog onduidelijk. Wat Liesbeth van Rossum wel kan zeggen: het ligt voor de hand dat obesitas ongunstig is als je Covid-19 krijgt. „We wisten al dat het immuunsysteem bij obesitas in disbalans is. En dat andere griepvirussen bij mensen met obesitas vaak ernstiger en gecompliceerder uitpakken.” Een hormoon dat in vetweefsel wordt aangemaakt en ontstekingen aanwakkert, is bij ernstig overgewicht vaak verhoogd, een ander vethormoon dat beschermt tegen ontstekingen is juist verlaagd. „Als je veel buikvet hebt, krijgen de opgezette vetcellen vaak te weinig zuurstof. Samen met de hormonale veranderingen lijkt dat bij te dragen aan een chronische productie van ontstekingsstofjes.

In die toestand reageert het immuunsysteem minder goed als er een virus of bacterie binnenkomt. Het virus kan zich dan sneller vermenigvuldigen. Ook lukt het minder goed om gericht antistoffen aan te maken.” En dan is pas nog ontdekt dat een enzym dat het virus de cel binnenhaalt, ook op vetcellen zit. „Wat dat voor Covid-19-patiënten betekent, wordt nog onderzocht.”

Aandoeningen

Lichaamsvet, vooral buikvet, speelt dus een eigen rol. Daarnaast hebben mensen met obesitas vaak aandoeningen aan de luchtwegen en komen diabetes type 2 en hart- en vaatziekten vaker voor. Het kan er allemaal aan bijdragen dat mensen met overgewicht die het virus oplopen, zieker worden en moeilijker herstellen.

Lees ook: Thuis sporten: onderhouden, niet opbouwen.

Dat mensen zich nu zorgen maken over hun gewicht, is dus niet zo gek. Het is op straat ineens druk met ook minder geroutineerde hardlopers. De kijkdichtheid van Nederland in Beweging is bijna verdubbeld. Veel mensen gaan op eigen houtje aan de slag met apps. „Wij zien in elk geval nauwelijks nieuwe cliënten”, zegt Bianca Rootsaert, directeur van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten. Natuurlijk heeft ze er niets op tegen dat mensen proberen om gezonder te eten en meer te bewegen. „Maar obesitas gaat gepaard met zoveel aandoeningen, het is een medisch probleem, dat vraagt om professionele zorg.” Met een gezondere leefstijl alleen red je het vaak niet. „Als iemand al obesitas heeft, kan je dit helaas niet met alleen preventieve maatregelen behandelen”, zegt ook Van Rossum, die hoopt dat mensen ook de oorzaken van hun overgewicht laten onderzoeken, zodat de behandeling effectiever is.

„Dat betekent niet dat je zelf niets kunt doen”, zegt Van Rossum. Van huisartsen hoort ze dat patiënten hun huis soms niet uit durven. „Maar niemand zegt dat je geen blokje om mag als je afstand houdt. Blijf bewegen, ook in huis, en volg de richtlijnen voor goede voeding om je lichaam, geest en immuunsysteem te onderhouden. Juist nu, want stress en verveling zijn funest voor de kilo’s.”

Arina Angerman (65): ‘Laten ze mij wel toe op de IC?’

Foto Annabel Oosteweeghel

Arina Angerman hoorde de berichten over de dreigende tekorten aan IC-bedden. „Toen dacht ik: als ik ziek word, en ze moeten kiezen wie wel en wie niet, laten ze mij dan wel toe?”

Angerman heeft een BMI van bijna 35 en zit in de groep die oververtegenwoordigd is op de intensive care. Ze heeft haar buikomvang gemeten en weet dat die „ahum… niet goed is”. Daarbij zijn haar bloeddruk en cholesterol te hoog. „Dus ja, ik maak me wel zorgen.”

Ze is als zzp’er gewend aan thuiszitten. Toch vreest ze de coronakilo’s. „Ik ging twee keer per week naar fitness. Op de laatste dag zei ik nog: jullie blijven toch wel open? Dit is zó belangrijk!” Nu gymt ze drie, vier keer per week met het tv-programma Nederland in Beweging en wandelt ze elke dag een klein halfuur; naar het winkelcentrum en terug. Ze heeft een stappenteller, „maar 10.000 stappen haal ik nooit, ik kom nog niet eens tot 5.000.” Waarom niet? „Ik moet vaak naar de wc en dat kan onderweg nu nergens.”

Met gezondere voeding is Angerman al jaren bezig. „Geen koekjes, nooit meer Bounty’s. Ik probeer zilvervliesrijst te eten, maar hou zó van pasta en brood.” Sinds kort laat ze twee dagen per week de alcohol staan. Dat is allemaal niet genoeg, vreest ze. „Zonder die beweging houd ik mijn gewicht niet constant.”

In haar omgeving is kortgeleden iemand aan corona overleden. Binnen drie weken. „Daar ben ik van geschrokken. Ik wil echt nog niet, ik hou te veel van het leven.”

Marinus Jonkers (50): ‘Gelukkig is mijn conditie goed’

Marinus Jonkers, systeemanalist, is al grieperig geweest en het hele gezin heeft lopen kuchen. „Ik zou wel willen weten of ik corona heb gehad, dan zou ik me minder zorgen maken.”

Toen hij hoorde dat coronapatiënten op de IC’s vaker dan gemiddeld overgewicht hebben, zette dat hem aan het denken. Zijn BMI is bijna 35. „Gelukkig heb ik een goede conditie, dat stelde me een beetje gerust.”

Vóór corona fietste Jonkers veel. „En ik had nét een abonnement bij de sportschool afgesloten.” Fietsen kost hem nu te veel tijd, met de kinderen thuis. De sportschool is gesloten. En nu iedereen thuis is, zijn de verleidingen groter. „Je haalt toch meer lekkere dingen in huis. Daarom probeer ik nu meer groenvoer te eten, minder snacks.”

„Ik heb ‘bewegen’ wel weer op de planning gezet. Elke dag wandel ik nu 5 à 9 kilometer. Gelukkig kun je in de buurt van Roosendaal rustig recreëren, je komt weinig mensen tegen.”

Jonkers weet dat zijn gewicht en verhoogd cholesterol een risico zijn. Maar hij weet ook al twintig jaar hoe moeilijk het is af te vallen. „Zelfs als ik de helft eet van wat mijn vrouw en kinderen eten, kom ik aan en zij niet.” De langetermijnzorg over zijn cholesterol is nu vervangen door iets heel concreets: „de angst om te overlijden.”

Deze zomer zou de familie Jonkers naar India en Nepal gaan. Met zijn overgewicht in het achterhoofd, twijfelt Jonkers nu. „Je moet er niet aan denken dat je daar in een kliniek komt, en de lokale bevolking een kans op behandeling ontneemt.”

Annemarie van de Bunt (49): ‘Ik heb me lang niet zo gezond gevoeld’

Annemarie van de Bunt probeert niet al het nieuws over corona te volgen. „Dat deed ik in het begin. Maar ik werd daar zo verdrietig van.” Ze heeft wel meegekregen dat relatief veel patiënten op de IC’s overgewicht hebben. „Ik dacht: oké, wat nu? Toch maak ik me niet erg ongerust. Ik heb een BMI van 30 maar ik ben niet heel dik aan de bovenkant, het zit meer bij mijn billen en benen.”

De eerste weken, haar werk lag even stil, sloop het erin: „Kopje koffie, iets lekkers erbij. Kopje thee, weer wat lekkers, steeds zoeken.” En af en toe een vreetbui. „Verveling en stress, dat zijn mijn valkuilen.”

Ze was al bang voor de kilo’s. En op een dag, toen ze allemaal lekkers bij de Sligro hadden gehaald én opgegeten, zei ze tegen haar man: „Nu is het klaar. Ik heb voor de hele week voedingsschema’s gemaakt. Mijn man doet de weekboodschappen en we halen dat snaaiwerk niet meer in huis. Het helpt als je er niet meer over na hoeft te denken.” Verder wandelt ze drie of vier keer per week drie kwartier en fietst ze van Purmerend naar hun nieuwe huis in Oosthuizen.

Het ging lange tijd niet goed met haar gezondheid, ze had last van allergieën – een oorzaak werd nooit gevonden. Daarom was ze al onder begeleiding met voeding bezig: minder koolhydraten, meer groente en fruit, „veel variëren en experimenteren”.

Ze pikt altijd elk virusje op, zegt ze. „Een griepje loopt altijd uit op antibiotica.” Ze volgt dus ook alle maatregelen van het RIVM op. Toch is ze niet ongerust. „Ik weet dat mijn BMI niet meewerkt, maar ben niet bang. Het klinkt heel vreemd, maar ik heb me lang niet zo gezond gevoeld. Ik voel me eigenlijk beter dan ooit.”