Tijdelijk in dienst? Reken maar niet te veel op een vast contract

Ontslagen Mensen met een aflopend contract blijken óók kwetsbaar in de coronacrisis. Zij zien hun kans op een vaste aanstelling verdampen.

Illustratie NRC

Dolblij was Annemijn Leguijt (24) toen ze haar studievrienden en oud-docenten kon vertellen dat ze een baan had als museumdocent bij het Van Gogh Museum in Amsterdam. Na een half jaar uren maken op een werkervaringsplek bij het Zaans Museum, werd ze uit meer dan honderd mensen gekozen om bij het Van Gogh aan de slag te gaan.

Op haar eerste werkdag op 16 maart was het museum al gesloten vanwege de coronamaatregelen, maar over haar aanstelling maakte Leguijt zich nog geen zorgen. „Ik dacht: ik zit dan nog in mijn proeftijd, maar ik heb een jaarcontract, dat komt waarschijnlijk wel goed.”

Maar toen bleek dat musea niet tot begin april, maar tot 1 juni dicht moesten, besloot het Van Gogh medewerkers die in hun proeftijd zaten te ontslaan. „Tijdens dat telefoongesprek met mijn leidinggevende drong het eerst nog niet helemaal tot me door, maar aan het eind werd het toch even emotioneel. Ik had me er zo op verheugd; het is heel verdrietig dat het niet door kan gaan.”

Leguijt is niet de enige die plotseling haar baan verliest. Ondanks dat de overheid organisaties met een noodpakket aan financiële maatregelen stimuleert hun personeel te behouden, besluiten sommige bedrijven toch om medewerkers met een aflopend jaar- of halfjaarcontract te ontslaan, net als werknemers die in hun proeftijd zitten.

Vakbond FNV kreeg in de eerste helft van april bijna honderd meldingen binnen van dergelijke ontslagen, maar dat is volgens FNV-bestuurslid Zakaria Boufangacha slechts het topje van de ijsberg. De vakbond berekende dat er per maand 64.500 mensen zijn waarvan het tijdelijk contract afloopt en 100.000 mensen die in hun proeftijd zitten. „Hoeveel van hen daadwerkelijk worden ontslagen is lastig te zeggen, maar wij gaan uit van tienduizenden.” Ook vakbond CNV kreeg tientallen telefoontjes van mensen wiens jaarcontract niet wordt verlengd vanwege corona, maar het werkelijke aantal ligt volgens de bond veel hoger.

42 procent meer WW-uitkeringen

Vooral de horeca-, catering- en cultuursector en de uitzendbranche moeten het ontgelden. Dat is terug te zien in de nieuwste cijfers van het UWV, die donderdag verschenen. In maart zijn er 42 procent meer WW-uitkeringen aangevraagd dan in februari, en zelfs 53 procent meer dan in maart 2019. Jongeren tot 25 jaar worden het hardst getroffen; afgelopen februari verstrekte UWV nog 2.600 nieuwe WW-uitkeringen aan jongeren, in maart waren het er 7.500. Voor de maand april verwacht de uitkeringsinstantie een verdere toename.

Ook op LinkedIn zie je de aflopende contracten terug, in een eindeloze stroom aan berichten van nieuwe werkzoekenden. De strekking van die berichten is wrang genoeg overal hetzelfde: een jaarcontract dat zou aflopen op 1 mei, 1 juni of 1 juli wordt vanwege de coronacrisis helaas niet verlengd. Of hun netwerk misschien kan helpen zoeken naar een nieuwe baan?

Het voelt heel zuur, aangezien ik per 1 mei een contract voor onbepaalde tijd zou krijgen

Janita van Gelder tot 1 mei HR-medewerker bij hotelketen

HR-medewerker Janita van Gelder (24) was één van de zoekenden. Ze kreeg eind maart te horen dat haar jaarcontract bij hotelketen Apollo en Leonardo Hotels per 1 mei zou aflopen. „Dat voelt heel zuur, aangezien ik per 1 mei een contract voor onbepaalde tijd zou krijgen. Daar heb ik de afgelopen twee jaar hard voor gewerkt, ik ben er zelfs vanuit Zwolle naar Amsterdam voor verhuisd.”

Na een vluchtige vacaturezoektocht concludeerde Van Gelder dat een nieuwe baan in de hotellerie er voorlopig niet in zit. Dus besloot ze zich via een LinkedIn-bericht open te stellen voor andere branches. Met resultaat: ze kan vanaf 1 mei aan de slag bij een detacheringsbureau voor gemeenten in Noord-Nederland.

Dat het zo snel lukte, viel Van Gelder niet tegen. Toch voelt haar positie nog onzeker. „Ik heb nu een proeftijdcontract, dus ik durf er nog niet vanuit te gaan dat ik de komende tijd werk heb. Wel moet ik binnen een maand terugverhuizen naar Zwolle. Gaat dat lukken? En hoe gaat deze nieuwe branche me bevallen? Dat is wel spannend allemaal.”

De wereld na de pandemie

Maar vanwaar die ontslagen als bedrijven kunnen terugvallen op de ‘Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid’ (NOW) van de overheid? Ze krijgen daarmee een deel van de loonkosten vergoed – tot 90 procent bij 100 procent omzetverlies – en kunnen daarnaast extra kredieten of uitstel van belastingbetaling aanvragen.

Maar in de praktijk blijken bedrijven toch vaak te kiezen voor maatregelen die direct schelen in de kosten, zoals het ontslaan van flexibele krachten. Ook speelt mee dat bedrijven alvast vooruit kijken naar de wereld ná de pandemie. Mensen zullen minder gaan vliegen en minder hotels boeken, is de verwachting. Een museum bomvol bezoekers zit er voorlopig ook niet in. Het Centraal Planbureau (CPB) becijferde in een voorspelling dat een economische recessie onvermijdelijk is, waardoor veel tijdelijke krachten na de coronacrisis niet meer nodig zullen zijn.

Lees ook: CPB: recessie door coronacrisis onvermijdelijk

Boufangacha van de FNV vindt het teleurstellend dat veel bedrijven zo denken. „Wij hebben hard gestreden voor de NOW-maatregelen: we doen een stevig appèl op werkgevers om er ook gebruik van te maken – in ieder geval voor de drie maanden waarin de regeling geldt.” In de situatie dat een werknemer bijvoorbeeld een aflopend jaarcontract heeft per 1 maart, zou Boufangacha wensen dat werkgevers er een driemaandencontract achteraan plakken, gefinancierd met de NOW. „Daarna kan een werkgever alsnog afscheid nemen van de werknemer als er inderdaad niet voldoende werk blijkt te zijn. Maar met die drie maanden loon kun je als werknemer wel iets comfortabeler zoeken naar een nieuwe baan.”

Mensen later wél weer nodig

Bij muziekpodium TivoliVredenburg in Utrecht zijn vooralsnog geen aflopende jaarcontracten opgezegd, zegt zakelijk directeur Suzanne van Dommelen, maar ze kan begrijpen dat bedrijven dat wel doen. „Ondanks de NOW-regeling moeten wij ongeveer 40 procent van de loonkosten nog zelf betalen.” Dat kan het podium aan dankzij een buffer en omdat niet álle inkomsten wegvallen: ze krijgen subsidie (25 procent van de inkomsten) van de gemeente Utrecht.

Ook wil TivoliVredenburg graag tegemoetkomen aan het beroep dat minister Wouter Koolmees (D66) doet op organisaties om mensen in dienst te houden. Van Dommelen: „Maar eindeloos moet dit niet duren natuurlijk.” Het muziekpodium wil mensen nu graag binnenboord houden, omdat het die later weer verwacht hard nodig te hebben. Nu zet TivoliVredenburg zaaltechnici bijvoorbeeld in voor onderhoudswerkzaamheden die normaal in de zomer worden uitgevoerd.

Museumdocent Annemijn Leguijt heeft een bijstandsuitkering aangevraagd; voor een WW-uitkering heeft ze niet genoeg werkuren opgebouwd. Maar liever blijft ze aan de gang. „Ik hoop iets te vinden dat nog enigszins relevant is voor mijn CV, maar ik bekijk het nu ook maar praktisch: deze situatie duurt niet eeuwig en in de tussentijd kan ik misschien aan de slag als postsorteerder. Daar zoeken ze nog mensen, zag ik.”