Piek lijkt voorbij, maar de verpleeghuizen zijn een probleem

Coronacijfers Het grootste deel van Nederland lijkt over de eerste piek van de epidemie heen, maar veel is nog niet op orde. De zorg is overbelast en in verpleeghuizen is de uitbraak niet genoeg ingedamd.

De Spoed Eisende Hulp bij het Amphia Ziekenhuis in Breda
De Spoed Eisende Hulp bij het Amphia Ziekenhuis in Breda Foto: John van Hamond

1 Meer dan 5.000 Nederlanders overleden aan coronavirus, de sterfte ‘vlakt af’

Jaap van Dissel, de directeur infectieziekten van het RIVM, wilde donderdag tijdens zijn wekelijkse verslag in de Tweede Kamer niet zeggen dat de sterfte aan het coronavirus in Nederland daalt. „De curve lijkt iets af te vlakken”, zei hij.

Een blik op de grafiek geeft wat meer hoop. Rond 1 april waren er nog dagelijks 150 bewezen sterfgevallen door het virus. Dat is niet meer zo. Hoe het er nu voor staat, blijft echter gissen. Het RIVM telt lang niet alle overledenen; de CBS-cijfers lopen bijna een week achter. Tot zondag nam de sterfte in Nederland in ieder geval niet verder toe.

Wie de ‘oversterfte’ van de afgelopen weken zelf optelt, komt erop uit dat tot en met 12 april meer dan 5.000 Nederlanders zijn overleden aan het virus. Van Dissel noemde ter vergelijking de zware griep van 2018, waaraan 10.000 mensen stierven.

De sterfte in Nederland aan Covid-19 lijkt op die in België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, zei Van Dissel. In Italië en Spanje ligt de sterfte hoger. Maar de meeste EU-landen, met name Duitsland en de Midden-Europese landen, zijn minder hard getroffen.

2 In het noorden blijft het rustig, op Overijssel en Zuid-Holland wordt gelet

Al sinds het begin van de uitbraak in Nederland zijn er regio’s die zwaar getroffen zijn, en gebieden waar het rustig is gebleven. In de provincies Friesland, Groningen en Drenthe ligt het aantal patiënten dat in het ziekenhuis belandt, twintig keer zo laag als in de zwaarst getroffen gebieden in Noord-Brabant en Limburg.

In de provincie Limburg is de uitbraak het hevigst. Meer dan 1 op de 1.000 Limburgers is sinds het begin van de uitbraak vanwege Covid-19 in het ziekenhuis opgenomen. Al weken is de gemeente Peel en Maas de zwaarst getroffen gemeente van Nederland, met 3 ziekenhuisopnames op iedere 1.000 inwoners.

In de provincie Groningen, waar het aantal patiënten het laagst is, hoefde gemiddeld slechts 1 op de 10.000 mensen te worden opgenomen.

Opmerkelijk is dat RIVM-directeur infectieziekten Jaap van Dissel donderdag in de Tweede Kamer twee keer op de situatie in Zuid-Holland en Overijssel wees. Behalve in het zuiden van het land zijn er een paar „clusters” waar relatief veel mensen ziek zijn. Van Dissel noemde Overijssel en een deel van Zuid-Holland (rond Goeree-Overflakkee) met name. In diezelfde twee provincies komen er ook nog relatief veel verpleeghuizen met besmettingen bij, zei de RIVM-directeur.

3 De bezetting van de intensive cares kan in mei weer normaal worden

Vorige week konden de modelleurs van het RIVM niet voorzien dat het aantal patiënten op de Nederlandse intensivecareafdelingen zo snel zou afnemen. In hun meest waarschijnlijke prognose zou het tot ver in juni duren voor de IC’s weer op een normale manier zouden functioneren.

Donderdag voorzag infectieziektendirecteur Jaap van Dissel dat het „eind mei, half mei” zover zou zijn.

Daaruit blijkt ook dat het RIVM inmiddels een strengere definitie hanteert van wat een ‘normale’ IC-belasting is. Voorzitter Diederik Gommers van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care zei de afgelopen weken steeds dat de Nederlandse intensive cares 700 coronapatiënten aankunnen. Van Dissel oordeelde donderdag „dat je […] in ieder geval onder 600 wilt zitten”.

Daarmee duurt het herstel enkele weken langer, en dat is relevant voor de exitstrategie. Woensdag noemde premier Mark Rutte (VVD) in zijn persconferentie „de druk op de zorg” als eerste van drie criteria om te bepalen of er maatschappelijke inperkingen versoepeld kunnen worden.

4 In de verpleeghuizen zijn de besmettingen niet genoeg onder controle

Het gaat niet goed in de verpleeghuien. „We zien een sterke stijging van het aantal besmettingen”, zei Nienke Nieuwenhuizen, voorzitter van beroepsvereniging Verenso van specialisten ouderengeneeskunde, in de Tweede Kamer. Ze wees op de cijfers die hierboven zijn weergegeven.

Verpleeghuizen registreren sinds maart zelf patiënten die vermoedelijk, of zeker, besmet zijn met het coronavirus. De cijfers komen uit het patiëntendossier Ysis waarbij de helft van de verpleeghuizen is aangesloten. De sterfte onder bewoners is er „ongekend”, zei Nieuwenhuizen.

Dat bevestigen cijfers die het CBS donderdag publiceerde. De sterfte in „institutionele huishoudens” (zoals verpleeghuizen) was in de eerste week van april al twee keer zo hoog als gewoonlijk. Er stierven toen 700 mensen meer dan normaal in instellingen, bijna allemaal ouderen. Daarna is het aantal doden ongetwijfeld nog verder toegenomen.

De huidige situatie in de verpleeghuizen is aan de cijfers van Verenso niet goed te zien. Alle besmettingen sinds maart worden steeds opgeteld: de lijn kán dus niet naar beneden. Of de epidemie aan kracht wint of afzwakt, wordt niet duidelijk.

Directeur infectieziekten Jaap van Dissel zei donderdag dat er minder nieuwe verpleeghuizen besmet raken dan eerst, waarschijnlijk doordat bezoek er sterk beperkt is.

Het aantal nieuwe patiënten lijkt echter nog niet af te nemen, zei Van Dissel. De epidemie dooft niet uit, terwijl dat onder de algemene bevolking wel zo is. „Wat betreft de verpleeghuizen zijn we er zeker nog niet”, concludeerde hij.

Lees ook: Verdwijnt het virus als het warmer wordt? En 38 andere vragen over het coronavirus