Met ontslag van populaire zorgminister wil Bolsonaro de economie voorrang geven

Brazilië President Jair Bolsonaro ontsloeg donderdag zijn populaire zorgminister, die in zijn ogen een te streng coronabeleid voerde. „De mensen moeten weer aan het werk kunnen.”

President Jair Bolsonaro bevestigde donderdag tijdens een persconferentie vanuit zijn ambtswoning het ontslag van zijn minister voor Volksgezondheid, Luiz Henrique Mandetta. Die had zijn congé kort daarvoor zelf al op Twitter aangekondigd.
President Jair Bolsonaro bevestigde donderdag tijdens een persconferentie vanuit zijn ambtswoning het ontslag van zijn minister voor Volksgezondheid, Luiz Henrique Mandetta. Die had zijn congé kort daarvoor zelf al op Twitter aangekondigd. Foto Sergio LIMA/AFP

De Braziliaanse president Jair Bolsonaro heeft donderdag zijn minister van Volksgezondheid ontslagen, omdat hij het oneens bleef met diens strenge corona-aanpak. Terwijl zijn land de piek aan coronabesmettingen nog moet bereiken, botste de ultrarechtse president de afgelopen weken meermaals met zorgminister Luiz Henrique Mandetta. Volgens Bolsonaro is sociale onthouding overdreven en funest voor de toch al kwakkelende economie. „Mensen moeten weer aan het werk”, stelde hij donderdag tot driemaal toe na het ontslaan van zijn populaire bewindsman.

Tot donderdag telde Brazilië tweeduizend doden en meer dan dertigduizend besmettingen. Dagelijks komen er rond de tweehonderd doden bij. Volgens het ministerie van Volksgezondheid zit Brazilië slechts aan het begin van de curve, die in mei en juni zal pieken. Nu al zijn er grote landelijke tekorten van onder meer ziekenhuisbedden en beademingsapparatuur.

Zelf neemt Bolsonaro het virus – volgens hem „een griepje” – niet serieus. Hij mengt zich onbeschermd tussen mensen, die hij de handen schudt en met wie gearmd selfies neemt. Anderhalve week geleden dreigde Bolsonaro al om Mandetta te ontslaan na enkele openlijk uitgevochten meningsverschillen. Onder druk van machtige ministers en invloedrijke militairen in de regering werd het conflict toen bezworen. De afgelopen dagen liepen de spanningen weer op en moest de minister alsnog opstappen.

Wetenschappelijke aanpak

Mandetta (55), van huis uit arts en orthopedagoog, volgde de afgelopen weken een op de wetenschap en WHO-richtlijnen gebaseerd beleid. In zijn dagelijkse persconferenties gaf hij in heldere ‘gewone-mensentaal’ inzicht en houvast aan miljoenen Brazilianen, waardoor zijn populariteit razendsnel groeide. Volgens opiniepeiler Datafolha geniet hij het vertrouwen van ruim 70 procent van de Brazilianen. Een kleine 30 procent is het eens met Bolsonaro.

President Bolsonaro en zijn donderdag ontslagen minister Mandetta, vorige maand, tijdens een gezamenlijke persconferentie over de Covid-19-epidemie.

Foto JOEDSON ALVES/EPA

Nadat Bolsonaro in het Paasweekend voor de zoveelste keer coronamaatregelen negeerde – hij bezocht een bakkerij, waar hij innig gearmd met personeel op de foto ging – was voor Mandetta de maat vol. In een interview beklaagde de minister zich met scherpe bewoordingen: „Mensen weten niet meer naar wie ze moeten luisteren. Naar de president of naar de minister van Volksgezondheid.”

Lees ook: Zorgminister die Bolsonaro tegenspreekt is te populair om te ontslaan

Donderdag maakte Mandetta op Twitter zelf bekend dat hij door Bolsonaro was ontslagen. Onmiddellijk barstten luidruchtige potten-en-pannenprotesten los vanaf balkons en openslaande ramen in de grote steden in Brazilië. „Bolsonaro je bent een massamoordenaar. Dit is genocide!”, klonk het.

„Hij heeft geluk dat we niet op straat mogen demonstreren vanwege corona. Maar Bolsonaro is er persoonlijk verantwoordelijk voor als er nu meer doden vallen. We staan er helemaal alleen voor”, zei de 41-jarige onderwijzeres Sabrina Dos Reis vanaf haar balkon in het zuidelijke deel van Rio de Janeiro.

Druk op gouverneurs

Hoewel de verschillende deelstaten autonomie hebben en regels verscherpten, heeft Bolsonaro met het ontslag van Mandetta zijn belangrijkste obstakel ‘weggewerkt’. Hij zal nu naar verwachting proberen gouverneurs verder onder druk te zetten om maatregelen te versoepelen.

In een persconferentie verduidelijkte een uiterst gespannen en uitgeputte Bolsonaro zijn besluit: „Mandetta bekeek de zaak vooral als arts, maar mensen zitten zonder werk en de overheid kan straks niet overal voor opdraaien.” De oud-legerkapitein Bolsonaro kwam eind 2018 als buitenstaander aan de macht te midden van diepe maatschappelijke onvrede over corruptieschandalen en economische malaise.

Volgens het ministerie van Volksgezondheid zit Brazilië nog slechts aan het begin van de curve, die in mei en juni zal pieken

Volgens politicoloog Oliver Stuenkel, verbonden aan denktank Fundação Getulio Vargas in São Paulo, wil Bolsonaro zich als tegenstander van een lockdown indekken tegen de onvermijdelijke economische krimp die Brazilië de komende tijd wacht. „Hij denkt op deze manier zijn herverkiezing in 2022 veilig te stellen en hoopt als voorvechter van het bedrijfsleven en de middenstand dat de kiezers hem straks niet verantwoordelijk houden voor de economische klappen. Hij kan dan zeggen: ‘Het is niet mijn schuld, ik wilde dat alles door bleef draaien’”, zegt Stuenkel telefonisch.

Maar Bolsonaro speelt, volgens hem, ook een riskant spel door Mandetta te ontslaan en met diens opvolger – de 62-jarige oncoloog Nelson Teich – de richting van versoepeling in te slaan. „Als het aantal doden nu stijgt, en dat lijkt onherroepelijk, zal de bevolking Bolsonaro hier verantwoordelijk voor stellen en kan hij hier bij de volgende verkiezingen op worden afgerekend.”

Verschillende regeringsfacties

Ondertussen spelen er volgens Stuenkel op de achtergrond allerlei machtsconflicten binnen Bolsonaro’s regering tussen afzonderlijke facties. Zo is er een groep technocraten, waar ook Mandetta toe behoorde. Dan is er een machtige groep ministers die net als Bolsonaro uit het leger afkomstig is, onder wie de machtige vicepresident Hamilton Mourão en kabinetschef Walter Braga Netto. En dan zijn er Bolsonaro’s vier zonen, allen politici, die, hoewel ze geen deel uitmaken van de regering, grote invloed op hun vader hebben.

Lees ook: Drugskartels nemen Covid-19 serieuzer dan Bolsonaro doet

„Bolsonaro functioneert en manoeuvreert tussen deze groepen die allemaal hun eigen, vaak tegengestelde belangen hebben. Juist in zo’n klimaat speelt hij verdeel-en-heers, en handelt instinctief. Vorige week dacht iedereen dat de militairen hem onder de duim hadden. Nu lijken zaken anders te liggen. Bolsonaro luistert nu weer naar de ene groep, dan weer naar de ander. De vraag is: hoe lang kan hij zo overleven, voordat ze hem echt laten vallen?”