Foto Rick Wenner/Redux

Interview

Investeerder Ruchir Sharma: ‘Europa is de zwakke schakel in de wereldeconomie’

Ruchir Sharma Hoe ziet de economie er na corona uit? Beleggingsstrateeg en schrijver Ruchir Sharma is zeer bezorgd. „De babyboomers, generatie X en de millennials hebben nog nooit iets meegemaakt van deze omvang.”

Ruchir Sharma woont en werkt normaal gesproken in New York, maar zit nu al een paar weken vast in zijn andere huis, in New Delhi, in zijn thuisland India. „Ja, de situatie is hier zorgwekkend”, zegt hij aan de telefoon. „Er is veel sociale ontwrichting. We zullen zien hoe het verder gaat.”

Sharma klinkt een stuk onzekerder dan normaal. Hij is een veelgevraagd en uitgesproken economisch commentator, schrijver ook van populaire boeken over politieke economie en opkomst en ondergang van landen, waaronder The Rise and Fall of Nations en het deze maand verschenen 10 Rules of Succesful Nations. Hij is hoofdstrateeg van Morgan Stanley, al benadrukt hij meermaals dat hij niet namens die zakenbank spreekt. Waarom? „Ik kan vrijer praten als schrijver en columnist.”

Sharma is een data cruncher, een cijferman, iemand die doorgaans nuchter en feitelijk onderzoekt welke factoren bijdragen aan economische groei of neergang. Maar vraag hem naar de mondiale economische en politieke gevolgen van het nieuwe coronavirus, en hij komt meteen met grote termen. „Ik denk dat we zullen spreken van de tijdperken BC en AC, before corona en after corona. Wat we tot nu toe kunnen zien van de effecten, is dat enkele grote trends die de laatste jaren al ingezet waren, in een stroomversnelling zijn gekomen.”

De twee belangrijkste effecten van de coronacrisis zullen volgens hem zijn: deglobalisering en escalerende spanning tussen het Westen en China. Sharma publiceert al jaren veel over het verschijnsel deglobalisering, de afname van mondiale handelsstromen waardoor economieën van verschillende machtsblokken minder verweven met elkaar zullen zijn. „We hebben de laatste decennia aanvoerlijnen over de wereld gebouwd, met een enorme voetafdruk op de planeet. Wereldwijde handel stond de laatste jaren al onder druk door toenemend protectionisme. Globalisering zal door deze crisis nog meer ter discussie komen.”

Kwaad bloed

Hij denkt dat de handelsstromen van voor de crisis straks niet zomaar weer op gang komen, en dat bedrijven en landen zich meer gaan richten op de eigen regio.

De spanning tussen China en het Westen zal snel escaleren, vreest Sharma. „Je ziet nu dat het Westen China nodig heeft om deze crisis te bestrijden. Het wil zijn mondkapjes, medische materialen, wetenschappelijke onderzoek naar het virus. Maar de handelsoorlog tussen China en de VS heeft de laatste jaren veel kwaad bloed gezet, en dat zal niet minder worden als het Amerikaanse verkiezingsseizoen verder losbarst.”

Hij acht het waarschijnlijk dat China als eerste uit deze crisis komt. „Je ziet nu al dat het land er nogal triomfantelijk over doet. Dat gaat veel andere landen in het verkeerde keelgat schieten. Trump zal daar gebruik van maken in de campagne. Hij zal zich waarschijnlijk positioneren als een soort oorlogspresident, en een vijandbeeld willen scheppen.”

Sharma denkt overigens niet dat dit per se ten koste gaat van de economische slagkracht van de VS. Hij gelooft niets van de doemvoorspellingen over de ondergang van de Amerikaanse economie. „Sterker: Amerika is de laatste tien jaar de enige wereldeconomie geweest die de groei van China nog een beetje kon bijhouden. De Chinese groei is de laatste jaren vooral ten koste gegaan van Europa en Japan.” De Amerikaanse economie groeide bleek na de vorige crisis zeer veerkrachtig en groeide snel weer met 2 tot 3 procent per jaar. De Europese economie bleef steken op 1 tot 2 procent.

De Lehman-crisis van 2008 verbleekt bij wat de wereldeconomie nu doormaakt, bleek deze week uit de jongste IMF-prognose

Kwetsbaar Europa

De kwetsbaarheid van Europa lag al een tijdje bloot, zegt Sharma. „Europa is het machtsblok dat de laatste crises steeds in de grootste problemen kwam, de groei bleef langer zwak en de politieke instabiliteit was groot. Europa is de zwakke schakel in de wereldeconomie.”

Hoe bezorgd Sharma ook is over de Europese economie, hij wil geen doemdenker zijn. „Ik ben altijd sceptisch geweest over mensen die voorspellen dat Europa elk moment uit elkaar kan vallen. Meer dan wat dan ook is Europa al decennia aan het voortmodderen, en dat kan prima nog een tijd zo blijven.” Maar Europa is wel bijzonder kwetsbaar voor de twee grote ontwikkelingen die Sharma ziet, en die na corona zullen versnellen. Deglobalisering is slecht nieuws voor handelseconomieën als de Nederlandse, en Europa dreigt speelbal te worden in de groeiende rivaliteit tussen China en de VS.

De onderliggende zwakte van Europa heeft volgens Sharma twee oorzaken. De eerste is een stokpaardje van hem: demografie. In zijn boeken hamert hij er vaak op hoe de samenstelling van een bevolking, en met name de groei van de beroepsbevolking, met afstand de grootste bepaler is van economische opkomst en neergang. „Europa is één van de sterkst vergrijzende machtsblokken. De demografie verzwakt de vooruitzichten voor groei fundamenteel, en dat verandert ook niet door dit virus.” De mediane leeftijd is ongeveer 38 in zowel China als de VS, in Europa is die bijna 5 jaar hoger: 43.

Daarnaast loopt Europa al jarenlang achter met investeringen in onderzoek, ontwikkeling en nieuwe technologie. Het verschilt in Europa sterk van land tot land, maar zelfs koplopers als Duitsland investeren minder dan de VS en China in onderzoek en ontwikkeling, vooral het verschil in investeringen in ict en kunstmatige intelligentie is groot. Dat maakt Europese landen sterk afhankelijk van Chinese en Amerikaanse techbedrijven, en dus heel kwetsbaar in de Koude Oorlog die nu tussen de VS en China broeit over technologieën als kunstmatige intelligentie en 5G.

„Het kán zijn dat deze crisis een impuls geeft aan de ontwikkeling van nieuwe technologieën in Europa. Misschien dat uit de nieuwe technieken om het virus in te dammen wel nieuwe markten ontstaan; dat effect kennen we bijvoorbeeld uit oorlogen.” Maar het is te vroeg om dat al te kunnen meten aan investeringen van Europese bedrijven en overheden.

Erger dan 2008

Als Sharma de economische data beziet over de impact van de coronacrisis, stemt hem dat somber. „Dit wordt zeker erger dan de recessie van 2008”, zegt hij. Ook het IMF deed die voorspelling deze week.

„De ernst zal ergens tussen de vorige grote financiële crisis en de Grote Depressie van de jaren dertig uitkomen”, schat Sharma. Het wereldwijde BBP daalde volgens de Wereldbank in 2009 met 1,7 procent. Tijdens de Grote Depressie kromp de wereldeconomie in drie, vier jaar tijd met 6 procent, met een werkloosheid in veel landen van meer dan 25 procent.

„De diepte van de val hangt vooral af van hoelang deze crisis nog duurt.” Naar welke data kijkt hij om daar zinnige voorspellingen over te kunnen doen? „De eerste die de komende maanden cruciaal zijn: de groeicijfers van het aantal infecties op dagbasis in de verschillende landen. Je ziet al dat dit in veel landen wat afneemt, van 10 naar 5 procent, en hopelijk richting 0 in de komende twee tot vier weken. Dan zullen veel economieën weer proberen om langzaam op te starten.”

Maar misschien nog wel belangrijker om de diepte van het dal te bepalen, denkt Sharma, is of er in Aziatische landen die nu langzaam opstarten een ‘tweede coronagolf’ komt. Dat zou een enorme klap zijn voor het vertrouwen dat mensen binnen afzienbare tijd weer aan het werk kunnen. „Dan komt er ook een tweede verkoopgolf op de beurzen, en op de markt voor kredieten. Dan wordt het voor overheden en centrale banken heel lastig om dat nog te kunnen ondervangen.”

Dat het erger wordt dan de Grote Depressie, vindt Sharma minder aannemelijk. „Zo’n nachtmerriescenario kan ik me voor deze crisis nog niet voorstellen.”

Het wordt hoe dan ook een uitzonderlijk zware tijd, al zet Sharma ook dat meteen in historisch perspectief. „Elke generatie gaat op een gegeven moment door een zware mondiale crisis. De babyboomers, generatie X en de millennials hebben nog nooit iets meegemaakt van deze omvang. In het grotere plaatje van de geschiedenis moet vrijwel elke generatie zo’n aardschok doormaken.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.