Chinese medische studies met organen van geëxecuteerden

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Vandaag: studies met organen van terdoodveroordeelden.

Een gevangenenkamp in China.
Een gevangenenkamp in China. Foto Greg Baker/AFP

Wetenschappelijke tijdschriften hebben de afgelopen drie jaar meer dan veertig Chinese studies teruggetrokken of van een waarschuwing voorzien omdat de getransplanteerde organen die zijn gebruikt voor het betreffende onderzoek wellicht afkomstig waren van geëxecuteerde gevangenen. Dat meldt Retraction Watch, een website die bericht over wetenschappelijke artikelen die worden teruggetrokken.

De eerste twee gevallen deden zich al voor in 2017, maar de rest van de artikelen kwam in de problemen na een publicatie in 2019 van hoogleraar Wendy Rogers van de Macquarie University in Sydney, Australië. Zij bracht in kaart in hoeverre Chinese studies gedaan met getransplanteerde organen voldeden aan de ethische eisen die voor dit soort onderzoek gelden.

Rogers nam 445 artikelen onder de loep, allemaal gepubliceerd in Engelstalige tijdschriften met peer review. Er was sprake van in totaal 85.477 getransplanteerde harten, levers en longen. Haar conclusies waren opvallend: bij 412 artikelen (92,5 procent) was niet vermeld of de organen al dan niet ‘geoogst’ waren bij geëxecuteerde gevangenen en bij 439 artikelen (99 procent) bleef onbenoemd of de organen waren gebruikt met instemming van de donoren. Daar stond tegenover dat er bij 324 artikelen (73 procent) toestemming voor het onderzoek was gegeven door een ethische commissie. Maar: van de 19 artikelen waarvan de auteurs beweren dat er geen organen van gevangen voor zijn gebruikt, waren 2.688 organen al verwijderd vóór 2010, toen er nog geen vrijwillig donorprogramma bestond in China. Rogers beëindigde haar artikel met de oproep al deze publicaties terug te trekken omdat het onethisch zou zijn te profiteren van kennis die op deze wijze vergaard is.

Alle reden dus om dit soort Chinese studies nog eens tegen het licht te houden. En dat hebben tal van tijdschriften inmiddels gedaan. PLOS ONE alleen al is goed voor 21 retracties. Uitgever Taylor & Francis plaatste een waarschuwing bij tien artikelen van tijdschriften als Biomarkers en Human Vaccines and Immunotherapeutics, aldus Retraction Watch.

Taylor & Francis liet weten de waarschuwingen van Rogers serieus te nemen en contact te hebben gezocht met de betrokken onderzoekers en instellingen. „Ondanks meerdere pogingen daartoe, hebben we geen antwoord ontvangen. Daar willen we onze lezers op wijzen.”