Opinie

Zet de grens met België op een kier

Grensregio Afstemming van de coronamaatregelen kan het leven in de Nederlands-Belgische grensregio’s vereenvoudigen, schrijven en .
Grensovergang Kanne-Maastricht: ‘Elke niet-essentiële reis naar het buitenland is verboden.’
Grensovergang Kanne-Maastricht: ‘Elke niet-essentiële reis naar het buitenland is verboden.’ Foto Chris Keulen

Nu al een maand geleden werd in Nederland het zogenaamde ‘intelligente’ lockdownbeleid en in België het relatief striktere lockdownbeleid ingevoerd. De gevolgen van het verschil in timing en aanpak waren navenant. Op 22 maart sloot België unilateraal zijn 450 kilometer lange grens met Nederland hermetisch af. In Nederland werd zoals vervat in de term ‘intelligente’ lockdown uitgegaan van ‘opsluiting’ als beleidsdreiging: wat men liever niet wil afdwingen maar laat afhangen van maatschappelijke aanpassing in gedrag. België vaart meer op de inzichten van virologen waardoor men onmiddellijk en met ferme hand het confinement-beleid wil uitvoeren en handhaven.

Deze verschillen zijn deels terug te voeren tot eeuwenoude verschillen in cultuur tussen beide landen. Culturele verschillen tussen landen zijn te begrijpen door de invloedrijke dimensies van de beroemde organisatiepsycholoog Geert Hofstede erbij te pakken. De grootste verschillen tussen Nederland en België zijn de scores op de dimensies ‘power distance’ en ‘masculinity’. Kort gezegd komt het erop neer dat Nederlanders zich onafhankelijker opstellen en minder waarde hechten aan hiërarchie dan Belgen, en naar draagvlak streven via onderhandelingen en compromissen. In crisissituaties kan dit in Nederland tot kostbaar tijdverlies leiden voordat men in actie komt. Ook op de zogeheten dimensie ‘uncertainty avoidance’ is het verschil groot. Dat betekent dat Belgen veel waarde hechten aan veiligheid, en dat zij verwachten dat veiligheid met ferm gezag van hogerhand wordt geregeld. Het zijn uiteraard stereotypen, maar zij zijn wel heel treffend in het verklaren van de huidige spanningen tussen de Belgische en Nederlandse maatregelen tegen het coronavirus.

Nauwgezet afgebakend

Omwille van veiligheid bakent men in België de grens dus nauwgezet af, al loopt ze midden door de halfgeopende Zeemanwinkel van het Belgische Baarle-Hertog en het Nederlandse Baarle-Nassau. Vanuit een Belgische blik is dat te begrijpen, en ook dat men Nederlanders met hun beleid laks en laat vindt. Tezelfdertijd zijn burgers en media in beide landen vol lof over hun nationale leiders en experts.

Lees ook: De grens met België is weer echt een grens

Terug naar het nut van de huidige grensafsluitingen. Vier weken geleden, toen er daadwerkelijke verschillen waren tussen België en Nederland in café- en restaurantbezoek, had een grenssluiting zin. Nu, wanneer er op dit punt geen verschil is, levert een hermetische grensafsluiting vooral tijdverspilling en andere frustraties op. Tijd die je vooral zou gunnen aan al dat gezondheidspersoneel uit Belgische grensgemeenten werkzaam in onder meer het Academisch Ziekenhuis in Maastricht, dat elke dag weer de omweg moet maken langs die door de Belgische politie gecontroleerde toegangswegen, of dat na het werk in Nederland geen boodschappen mag doen voordat men terugrijdt naar huis in België. De huidige grensafsluitingen tussen België en Nederland vormen een schoolvoorbeeld van beggar-thy-neighbour coronabeleid, beleid van het ene land dat het buurland benadeelt.

De vraag is nu hoe beide landen uit hun eigen lockdown kunnen stappen. Ondanks het woensdag voorgestelde Europese stappenplan gingen zowel de Nederlandse als Belgische premier in hun respectievelijke persconferenties niet in op mogelijke grensversoepelingen. Zo lijkt de Belgisch-Nederlandse grensregio ook wat exitstrategie betreft het slachtoffer te worden van de coronacrisis: ‘locked in’ tussen de verschillen in lockdownbeleid. Een eventuele versoepeling aan Nederlandse kant zal immers nog meer druk aan Belgische kant zetten op de grens, vanwege mogelijk oplevend winkeltoerisme. Hoe kun je dan in de exitstrategie niet dezelfde fout maken als bij de start, waardoor risico’s op besmetting werden vergroot en burgers en media van beide landen tegenover elkaar kwamen te staan?

Intelligente opening

Wij pleiten voor een intelligente ‘open-up’ aan weerszijden van de grens. Dat betekent ten eerste dat regeringsleiders bij de heropening van voorzieningen in eigen land de timing afstemmen met het buurland. Ten tweede dat er deugdelijke informatie en adviezen worden gegeven met respect voor elkaars beleid en op basis van gemeenschappelijk epidemiologische én gedragswetenschappelijke inzichten. Ten derde dat er bij mogelijke toekomstige opflakkeringen van het virus steeds overlegd wordt met elkaar. De afsluiting van de nationale grenzen mag dan niet de reflex zijn; eventueel kan er wel worden overgegaan tot beperkende maatregelen of zelfs quarantaine van brandhaarden op regionaal of lokaal niveau, zelfs grensoverschrijdend.

Zo kan de Benelux een voorbeeld en inspiratiebron worden voor andere landen in Europa, waar het gaat om samenwerking die het welzijn en de gezondheid van Europese burgers ten goede komt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.