World Press Foto van het Jaar en eerste prijs Algemeen Nieuws - Enkel. Dictator Omar al-Bashir in Soedan werd afgezet, maar de demonstraties voor een democratischer systeem, met inspraak van het volk, duurden daarna voort. Op deze foto draagt een jongen een gedicht voor te midden van een groep jonge demonstranten. Twee weken eerder werden tientallen demonstranten gedood door militairen. De elektriciteit is afgesloten in een poging om de protesten tegen te gaan, maar hun gezichten worden verlicht door het schijnsel van hun mobiele telefoons. Een maand later werd een akkoord gesloten tussen het leger en de pro-democratische beweging.

Foto Yasuyoshi Chiba/AFP

Winnaar World Press Photo: ik kon m’n ogen niet van hem afhouden

Interview Met een foto van een groep demonstranten in Soedan won de Japanse fotograaf Yasuyoshi Chiba de World Press Photo. De foto past naadloos bij ‘protestjaar’ 2019, waarin vaak de jeugd in de frontlinie stond. Maar wie de jongen op de foto is, weet Chiba niet.

Als Yasuyoshi Chiba (48) half juni in Khartoem aankomt, is er geen demonstrant te zien. De Japanse fotograaf is door persbureau AFP naar de Soedanese hoofdstad gestuurd om de anti-regeringsprotesten vast te leggen. Maar de visumaanvraag duurde twee maanden, en als hij er eenmaal is, is het stil op straat.

Wat kan ik in hemelsnaam fotograferen, denkt Chiba. Hij kent Soedan niet, spreekt geen Arabisch. Hem wordt zelfs geadviseerd geen camera’s over straat te sjouwen, dat zou onveilig zijn. Twee weken eerder waren zo’n honderd mensen omgekomen in de stad toen een Soedanese militie een sit-in bloedig uiteenjoeg, en de angst lijkt weer terug.

Twee maanden daarvoor had een militaire coup een einde gemaakt aan het dertig jaar durende bewind van dictator Omar al-Bashir, maar dat was voor de demonstranten niet voldoende. De militairen zijn oude vrienden van Bashir. De burgers eisen meer inspraak. Het afsluiten van elektriciteit en internet om demonstraties tegen te gaan blijkt vergeefs; via sms en de megafoon bereiken demonstranten elkaar en gaat het verzet door.

Lokale journalisten vertellen Chiba over een bijeenkomst die oppositieleiders hebben georganiseerd in een woonwijk van Khartoem om demonstranten bij te praten; onlinecommunicatie is immers onmogelijk. Maar eenmaal aangekomen ziet hij direct een nieuw probleem. Het is pikkedonker.

Chiba zet zijn hoop op generatoren die worden geïnstalleerd, terwijl de bijeenkomst wordt gebarricadeerd met grote stenen. Plotseling beginnen in een hoek mensen met hun handen te klappen. Hij beweegt zich erheen, en ziet dat het lot hem eindelijk goed gezind is.

Protestgedicht

In het midden van de groep staat een jongen, verlicht door tientallen mobiele telefoons. Hij draagt een gedicht voor, een protestgedicht, dat populair is geworden onder demonstranten. Hij reciteert ook eigen teksten. In zijn adempauzes roepen de mensen om hem heen ‘thawra’, het Arabische woord voor revolutie.

Het was de gelaatsuitdrukking en stem die Chiba zo imponeerden, vertelt hij telefonisch vanuit zijn standplaats Nairobi in Kenia. „Ik kon m’n ogen niet van hem afhouden. Hij was zo sterk, zo charismatisch.” Wie de jongen is, weet hij nog steeds niet, en daar heeft hij spijt van. „Normaal vraag ik altijd naar de naam, maar het was zo chaotisch. Ik wil hem een afdruk geven.”

Het resultaat is een foto van hoop. De vrouw rechtsonder lacht breeduit, de jongen in het midden fier omhoog, kinderen juichen. De jury roemt de foto omdat die inspireert in tijden van conflict, omdat die staat voor de onrust wereldwijd van mensen die verandering willen, omdat die de kracht van de jeugd laat zien, en de kracht van kunst. In die zin past de foto naadloos bij ‘protestjaar’ 2019, waarin vaak de jeugd in de frontlinie stond. Zoals in Hongkong en Algerije, waarvan foto’s ook in de prijzen vielen, en in de klimaatbeweging.

„Ik hoop dat de leiders in Soedan begrijpen dat de toekomst van de jongeren is”, zegt Chiba. Dat zijn foto is uitgeroepen tot Foto van het Jaar moet daar zeker bij helpen.

In augustus tekenden het leger en pro-democratische groepen een akkoord over machtsdeling in Soedan, met verkiezingen in 2022. Chiba hoopt dat die inderdaad worden gehouden, „en dat ze dan lachend de straten opgaan”, zegt hij. „Dat ze hun verworvenheden zullen vieren. Net als ze dat tijdens de revolutie deden.”

Naast de World Press Foto van het Jaar werd donderdag de World Press Serie van het Jaar bekend, evenals de eerste, tweede en derde prijzen in subcategorieën. Bekijk de eerste prijzen hieronder:

Serie van het jaar

Algemeen nieuws

World Press Foto van het Jaar en eerste prijs Algemeen Nieuws - Enkel. Dictator Omar al-Bashir in Soedan werd afgezet, maar de demonstraties voor een democratischer systeem, met inspraak van het volk, duurden daarna voort. Op deze foto draagt een jongen een gedicht voor te midden van een groep jonge demonstranten. Twee weken eerder werden tientallen demonstranten gedood door militairen. De elektriciteit is afgesloten in een poging om de protesten tegen te gaan, maar hun gezichten worden verlicht door het schijnsel van hun mobiele telefoons. Een maand later werd een akkoord gesloten tussen het leger en de pro-democratische beweging. Foto Yasuyoshi Chiba/AFP

Hard nieuws

Eerste prijs Hard Nieuws - Enkel. In Algerije gingen veel studenten de straat op, zoals hier in Algiers, toen president Abdelaziz Bouteflika aankondigde zich verkiesbaar te stellen voor een vijfde termijn. Bouteflika is vertrokken maar demonstraties vinden nog regelmatig plaats. Foto Farouk Batiche/DPA

Hedendaagse kwesties

Eerste prijs Hedendaagse Kwesties - Enkel. Een zakenman bergt de granaatwerpers weer op aan het eind van een dag op de International Defence Exhibition and Conference (IDEX) in Abu Dhabi, waar oorlog handelswaar is. Foto Nikita Teryoshin

Natuur

Eerste prijs Natuur - Enkel. Deze kleine orang-oetan is een half uur dood. De moeder werd gevonden met een gebroken sleutelbeen, 74 luchtbuks-wonden en blind. In Sumatra in Indonesië worden de dieren bedreigd door de aanleg van palmolieplantages, houtkap en mijnen. Foto Alain Schroeder

Milieu

Eerste prijs Milieu - Enkel. Moeder en haar jong bekijken vlaggen vlak bij het Plarstern-schip, dat klimaatverandering in het Arctische gebied onderzoekt. In dit gebied trekt het zee-ijs zich zeer snel terug. Foto Esther Horvath/The New York Times

Portret

Eerste prijs Portretten - Enkel. Dit 15-jarige Armeens meisje liep tijdens de asielprocedure in Zweden het berustingssyndroom op, waarbij iemand niet meer kan bewegen, eten of drinken. Dat syndroom is vaker herkend bij getraumatiseerde kinderen tijdens langdurige asielprocedures. Hier, na overgedragen te zijn aan Polen, is het meisje net ontwaakt en zit ze in een rolstoel, geflankeerd door haar ouders in een vluchtelingencentrum in Podkowa Leśna. Foto Tomek Kaczor/Duży Format, Gazeta Wyborcza

Eerste prijs Portretten - Serie. Noora Ali Abbas (60) en haar kleinzoon Harreth (6), in het vluchtelingenkamp Salamiyah IDP 2, in Irak. Volgens een hulpverlener lijdt Noora aan een depressie vanwege haar trauma: familieleden die zijn meegenomen door Islamitische Staat. Na de gruweldaden van IS lijden veel Irakezen aan een slechte psychische gezondheid. Adam Ferguson fotografeerde een aantal van hen, jezidi’s, die door IS werden vervolgd of gevangengenomen. Foto Adam Ferguson/The New York Times Magazine

Sport

Eerste prijs Sport - Enkel. Kawhi Leonard (#2) van de Toronto Raptors ziet zijn winnende punt tegen de Philadelphia 76ers tijdens de NBA playoffs in de Scotiabank Arena in Toronto, Canada. De Toronto Rapters werden het eerste team buiten de VS dat de NBA won. Foto Mark Blinch/NBAE