Kun je corona krijgen uit kleine ademdruppeltjes?

Overdracht van virus Hoe gevaarlijk is de adem van mensen die besmet zijn met het coronavirus? Hoeveel virus zit er in de druppeltjes die patiënten uitstoten bij het praten?

Een arts in een Braziliaans ziekenhuis brengt beschermende middelen aan bij een collega.
Een arts in een Braziliaans ziekenhuis brengt beschermende middelen aan bij een collega. Foto Silvio Avila/AFP

In druppels die vrijkomen door hoesten en niezen kan, bij mensen die besmet zijn, het coronavirus zitten. Die druppels vallen na de lancering naar de grond of landen op oppervlakten. Wie ze inademt of iets aanraakt en daarna bijvoorbeeld met die hand iets eet, kan geïnfecteerd raken. Daarom luiden de adviezen: hoesten of niezen in een wegwerpzakdoekje of in je elleboog, regelmatig handen wassen, en anderhalve meter afstand houden. Maar hoe zit het met de besmettelijkheid van de druppeltjes die vrijkomen als mensen gewoon ademen of praten? Daarover zijn onderzoekers het nog niet eens. Wat weten we over die kleine druppels?

1 Hoe groot zijn de druppels die vrijkomen bij praten en ademen?

Daarover bestaan verschillende waarnemingen, maar er komen grotere druppels en fijne druppeltjes vrij. Sommige onderzoekers constateren dat de spraakdruppels kleiner zijn dan de hoest- en niesdruppels. Amerikaanse biofysici zagen dat bij het uitspreken van de woorden „stay healthy” druppeltjes werden geproduceerd van 20 tot 500 micrometer (een vijftigste tot een halve millimeter), vooral bij de ‘th’ van healthy. Ze maakten de druppeltjes zichtbaar met laserlicht en een camera in een zwart geschilderde doos waarin iemand de zin uitsprak, schrijven ze op 15 april in een brief aan het medisch wetenschappelijke tijdschrift NEJM.

Maar bij spreken en ademen komen vooral ook heel fijne druppeltjes vrij, van minder van 5 micrometer doorsnede. Die kleine druppeltjes kunnen uren door de lucht zweven. Dan gedragen ze zich als een aerosol: een mengsel van druppeltjes en lucht.

2 Zit er coronavirus in die kleine druppeltjes?

Daarover zijn wetenschappers het niet eens. In kunstmatig gemaakte aerosoldruppeltjes was na drie uur nog genetisch materiaal van het SARS-CoV-2 virus te meten, liet Amerikaans onderzoek in NEJM zien. Het verwante coronavirus SARS-CoV-1, dat sars veroorzaakt, lijkt zich wel via lucht te kunnen verspreiden. Maar Canadese onderzoekers troffen het bijna nooit aan in luchtmonsters uit ziekenhuiskamers van sarspatiënten: slechts in 1 van de 19 bemonsterde kamers. Onderzoek naar het huidige coronavirus SARS-CoV-2 in de lucht in twee ziekenhuizen in Wuhan, dat als voorpublicatie is verschenen, schetst een vergelijkbaar beeld.

Hoeveel virus er in ademvocht zit, hangt waarschijnlijk ook af van hoe ziek iemand is. In sommige onderzoeken lijkt het erop dat mensen met minder symptomen minder virus uitscheiden – maar in een Duitse studie onder negen patiënten bleek juist dat vlak voor iemand milde symptomen krijgt er al veel virus wordt geproduceerd. Ook zagen ze dat bij opgeknapte patiënten soms nog wekenlang genetisch materiaal van het virus in hun luchtwegen te vinden was.

3 Is het virus in kleine druppeltjes nog levensvatbaar en besmettelijk?

Dat staat nog niet vast, maar het lijkt er niet op. Zo raakte bijvoorbeeld geen van de 41 Singaporese artsen en verplegers besmet, die meestal alleen met een chirurgisch mondmaskertje op een patiënt op de IC hadden verzorgd die later Covid-19 bleek te hebben. Zij waren allemaal minstens tien minuten dichter dan twee meter bij de patiënt geweest tijdens aerosolvormende handelingen, zoals een beademingsbuis aanbrengen in de keel.

Met het genetisch materiaal van SARS-CoV-1 dat de Canadezen in de lucht uit de ene bemonsterde kamer wel aantroffen, konden ze geen cellen infecteren in het lab.

Er is nog geen onderzoek dat het huidige virus heeft weten op te kweken uit aerosoldruppeltjes.

De WHO gaat er vooralsnog van uit dat alleen bij medische handelingen bij coronapatiënten besmettelijke aerosolen vrijkomen, en dat normaal gesproken de overdracht van het virus verloopt via de grotere druppels.

4 Kun je die kleine druppeltjes tegenhouden met een mondkapje?

Niet echt, de kleine druppeltjes zweven overal. Ze kunnen dus ook langs de randen van een eenvoudig mondkapje komen dat niet strak aansluit, zoals een chirurgisch masker. Die kapjes beschermen de gesprekspartner dus vooral tegen de grotere uitgeademde druppels. Bij een ademanalyse van patiënten met griep of een van de gewone coronavirussen, leken mondkapjes wel die coronavirussen in grote en kleine druppeltjes tegen te houden, maar het was een te kleine onderzoeksgroep om een duidelijke conclusie te kunnen trekken.

De in de zorg gebruikte, goed aansluitende FFP2 maskers beschermen de drager wel tegen aerosolen. Zorgpersoneel draagt die bij handelingen met coronapatiënten waarbij grote hoeveelheden aerosolen vrijkomen, zoals bij het aan de beademing leggen.

De grote spraakdruppels die bij het uitspreken van stay healthy vrijkwamen, werden overigens al tegengehouden als de spreker een vochtige doek tegen mond en neus aanhield.

Correctie (17/4/2020): In een vorige versie van het artikel stond dat Singaporese artsen en verplegers onbeschermd een patiënt op de IC hadden verzorgd. Dat is onjuist en is hierboven verbeterd.