Analyse

De miljarden aan steun van banken komt niet terecht bij kleinere bedrijven

Kredieten Banken hebben tot nu toe voor miljarden aan „financiële lucht” verstrekt. Maar ze blijven herhalen: de steun is niet voor iedereen.

Kleinere bedrijven, zoals sportscholen, maken minder kans op krediet omdat banken minder van hun financiën weten.
Kleinere bedrijven, zoals sportscholen, maken minder kans op krediet omdat banken minder van hun financiën weten. Foto Bert Beelen

5,4 miljard euro. Zoveel financiële steun hebben de Nederlandse banken naar eigen zeggen in een maand tijd geboden aan bedrijven, maakte de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) donderdag bekend. Daar komen naar verwachting de komende maanden en misschien wel jaren nog miljarden bij.

Bijna 100.000 ondernemingen hebben volgens de NVB tot nu toe gebruik gemaakt van de ‘aflosvakantie’ van zes maanden die banken sinds een maand bieden. Dat is een op de vier bedrijven (met personeel) in Nederland. Hiermee is tot nu toe 2,4 miljard euro gemoeid. Nog eens 5.000 bestaande kredietklanten kregen van hun huisbank een lening of extra ruimte op lopende kredieten. Die extra ruimte bedraagt ongeveer 3 miljard euro – tot nu toe.

De tweede bankgerelateerde regeling is de overheidsgarantstelling op kredieten voor bedrijven waar banken normaal niet zo makkelijk geld aan verstrekken. Het duurde even voor deze zogenoemde BMKB-regeling kon worden uitgevoerd: eerst moest worden gewacht op de precieze regels, en daarna moesten de systemen nog worden aangepast. De verwachting van de NVB is dat deze week zo’n 800 tot 1000 ondernemingen BMKB-kredieten hebben ontvangen, voor zo’n 250 tot 350 miljoen euro. Daar komen waarschijnlijk nog „enkele duizenden” bedrijven bij.

De voorwaarden voor de tweede garantiestelling, de GO-regeling die ook voor grotere bedrijven beschikbaar is, moeten nog worden gepubliceerd in de staatscourant. De banken verwachten dat hier rond de 1.100 bedrijven belangstelling voor zullen hebben, waardoor „voor vele miljarden” aan extra kredieten worden verleend, aldus de NVB.

Niet iedereen geholpen

Er wordt dus voor miljarden aan „financiële lucht” geboden voor grote aantallen bedrijven. Maar bij alle berichtgeving hierover volgt een disclaimer van de banken: zij kunnen, mogen en gaan niet iedereen helpen.

Het lijken op dit moment vooral de kleinere bedrijven te zijn die achter het financiële net vissen. Die willen relatief kleine kredieten, tot 50.000 euro, dus het gevoel leeft dat juist zo’n bedrag geen probleem zou moeten zijn voor de banken. Maar die benadrukken weer dat dit niet gemakkelijker is, maar juist moeilijker.

Lees ook: Vertrekkend ABN-topman over noodsteun: ‘we zullen soms echt nee verkopen’

Deze groep heeft tot nu toe vaak alleen een zakelijke bankrekening, en geen krediet. Uitstel van aflossing helpt hen dan ook niet. En hierdoor is er bij de banken ook veel minder kennis over hun financiële reilen en zeilen. Hoe kom je er dan achter of zo’n bedrijf een lening van tienduizenden euro’s wel aankan?

Banken lijken hierdoor huiverig om kleinere bedrijven kredieten te verstrekken, of ze vragen een hoge rente om de risico’s af te dekken. Daar zal niet elke ondernemer trek in hebben.

Ondernemersorganisaties willen overheidsgaranties van 100 procent

Nog een probleemgroep: bedrijven in sectoren die het al voor de crisis moeilijk hadden, zoals horeca en winkels. De door de overheid opgestelde regels van de BMKB-regeling schrijven voor dat de gegarandeerde kredieten alleen mogen worden verstrekt aan ‘in de kern gezonde’ bedrijven. De banken benadrukken dat ze dat ook uit zichzelf een belangrijke voorwaarde vinden – maar ze willen ook niet over een paar jaar gedonder krijgen met toezichthouders omdat ze hun zorgplicht verzaakt hebben.

Officieel gaat de Autoriteit Financiële Markten niet over de relatie tussen bedrijven en banken: alleen op de zorgplicht van financiële instellingen jegens consumenten wordt actief toezicht gehouden. Maar in het verleden kregen de banken toch straffen omdat ze mkb’ers rentederivaten hadden aangesmeerd, dus banken nemen het zekere voor het onzekere.

Gat blijft

De groepen die er nu buiten vallen, worden door de banken actief verwezen naar de overheidsregelingen. Maar er blijft een gat zitten tussen wat de overheden bieden en wat banken bieden. De banken voeren hierover momenteel druk gesprekken met de betrokken ministeries – de afgelopen weken werden de garantieregelingen al steeds aangepast en verruimd, ook in overleg met de ondernemersorganisaties.

Een deel van de lobby voor de kleine ondernemers vindt in het openbaar plaats. Rabobank-voorzitter Wiebe Draijer suggereerde in Buitenhof om in bepaalde sectoren groepen ondernemers in ‘batches’ te gaan goedkeuren: dat scheelt onderzoekstijd, kosten en dus renteopslag. Ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland kwamen donderdag ook met een voorstel: als de overheid nu voor 100 procent garant gaat staan op kleine leningen aan kleine en middelgrote ondernemingen? In onder meer Duitsland wordt dat al gedaan.

Zo’n garantie kan ook helpen om de banken sneller te laten werken, redeneren de ondernemersorganisaties. „Het regent bij ons klachten van ondernemers die nul op het rekest krijgen, lang moeten wachten, vrij hoge rentes moeten betalen of anderszins tegen problemen aanlopen”, zegt voorzitter van MKB-Nederland Jacco Vonhoff.

Maar, ook in het voorstel van de lobbyorganisaties: overheidsgaranties zijn er alleen voor in de kern gezonde organisaties. „We kunnen niet, noch de overheid, noch de banken, iedereen redden”, zegt NVB-voorzitter Chris Buijink via de telefoon. „Dat is erg om mee te maken, maar het is wel de realiteit.”