Neanderthalers waren ook al handig met touw

Archeologie Een miniem flintertje touw bewijst het: ook neanderthalers gebruikten vezeltechnologieën.

Modern touw gemaakt van gedraaide grasvezel. Het prehistorische neanderthaltouw van gedraaide bastvezels was waarschijnlijk ook geschikt voor touw, netten, kleden, tassen en misschien zelfs kleding
Modern touw gemaakt van gedraaide grasvezel. Het prehistorische neanderthaltouw van gedraaide bastvezels was waarschijnlijk ook geschikt voor touw, netten, kleden, tassen en misschien zelfs kleding Foto Bruce Hardy

Zes millimeter lang slechts is het stukje touw dat onder stenen werktuig G8 128 werd gevonden. Maar het fragmentje vestigt een record. Het is het oudste bekende bewijs voor ‘vezeltechnologie’, tussen de veertig- en vijftigduizend jaar oud.

En extra belangrijk voor het wetenschappelijke debat is dat dit stukje touw uit de Abri du Maras (Ardèche, Frankrijk) vrijwel zeker is gemaakt door neanderthalers. De vezels zijn waarschijnlijk afkomstig van de binnenkant van de bast van een naaldboom. Dit is wederom een bewijs dat de neanderthalers in handigheid en intellect niet onderdeden voor moderne mensen, zo schrijven onderzoekers onder leiding van Bruce Hardy (Kenyon College, Ohio) in Scientific Report.

Elektronenmiscopische foto van de vezels in het neanderthaltouw uit de Abri du Maras, ca. 45.000 jaar oud. Foto M-H. Moncel

Want, zo schrijven de onderzoekers, het maken van zo’n touw van bastvezels vergt niet alleen grondige kennis van de boom en de beste tijd om de vezels te ‘oogsten’ (late lente, vroege zomer). Ook moeten de vezels in water worden gescheiden en geprepareerd. Vervolgens moeten er koorden van gedraaid worden die weer verwerkt kunnen worden tot touwen.

Dit neanderthaltouw bestond uit drie gedraaide strengen die weer in elkaar gedraaid waren. Dit soort activiteiten wijzen er volgens de onderzoekers zelfs op dat neanderthalers een zeker begrip van getallen moeten hebben gehad, anders lukt het nooit om zo’n touw te maken. Neanderthalers zijn een nauw aan de moderne mensen verwante mensensoort. Ze leefden tussen 300.000 en 40.000 jaar geleden in het westen van Eurazië.

Gevlochten tas

Mogelijk is het touw gebruikt om het stenen werktuig waaronder het gevonden is, ergens aan vast te binden, maar zeker is dat niet. Het kan ook de rest van een gevlochten tas zijn geweest of iets anders. Al eerder hebben de betrokken archeologen in dezelfde prehistorische ‘abri’ (een beschermde plek onder een rotsoverhang) plantenvezels op stenen werktuigen uit dezelfde tijd gevonden. Maar die vezels waren te zwaar beschadigd om nog te kunnen bewijzen dat het touw was.

Touw van dennenbomenbast is etnografisch een bekend verschijnsel en geldt als stevig: bij de Sami in Noord-Scandinavië gaat het wel tien tot twintig jaar mee. De Tlingit en de Kwakiutl in Noord-Amerika, die geen aardewerk hadden, maakten er heel fijn gevlochten manden van, die ze onder meer gebruikten bij het koken, maar ook voor tassen, kleden, strikken en vallen.

Verbrande klei

Het oudste bewijs voor touw- en koordgebruik was tot nu de afdruk van een touw op een stukje verbrande klei uit Moravië van 28.000 jaar oud. In Israël (Ohalo II) is in moerassige grond een stukje gedraaid touw van 19.000 jaar oud gevonden. Misschien was het stukje dennenbast dat tussen de tanden van een Spaanse neanderthaler uit El Sidron (ca. 49.000 jaar oud) is gevonden óók wel bestemd voor touwmakerij,

De onderzoekers zien in hun vondst ook een bewijs voor het belang van de niet-stenen of -benen gebruiksvoorwerpen. Van de neanderthalers zijn in dat genre tot nu alleen 300.000 jaar oude speren (uit Schöningen, Duitsland) teruggevonden en een soort hefbomen en graafstokken in Pogetti Vecchi in Italië. Ook het ingenieuze gebruik van berkenpek door neanderthalers wijst op het belang van vergankelijk materiaal, dat ook wel eens de ‘gemiste meerderheid’ van de archeologie is genoemd. „Eenmaal ingeburgerd moet de vezeltechnologie onmisbaar zijn geworden en een intensief onderdeel van het dagelijks leven van de neanderthalers zijn geweest”, schrijven Hardy en zijn collega’s.

Lees ook: Neanderthalers bouwden ‘Stonehenge’ in grot