Haast achter de corona-app: ministerie wil voor einde maand al lanceren

Digitale oplossing Het ministerie van Volksgezondheid wil voor het einde van de maand corona-apps lanceren in de strijd tegen het virus. Maar de tijd is uiterst krap. En er zijn veel vragen. Niet alleen over privacy, maar zijn deze apps überhaupt wel effectief?

Beeld Getty Images, bewerking NRC

Het ministerie van Volksgezondheid maakt haast met het lanceren van corona-apps. Softwareontwikkelaars kregen tijdens het paasweekend twee volle dagen om te reageren op een marktconsultatie voor „slimme digitale oplossingen” tegen het coronavirus. De eerste vraag op het formulier: kan de ondernemer voor het einde van deze maand een oplossing leveren die „productierijp” is én voldoet aan alle voorwaarden?

Vorige week werd op een persconferentie van minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) en premier Mark Rutte (VVD) gesproken over het ontwikkelen van corona-apps. Vooral de contact- en traceerapp, die snel moet waarschuwen voor fysiek contact met coronapatiënten om zo verdere verspreiding van het virus tegen te gaan, leidde sindsdien tot kritische vragen over de privacy van de gebruikers.

Lees ook de column van Marc Hijink: Een corona-app met placebo-effect

Zaterdag verscheen op TenderNed, de site waarop de overheid aanbestedingen publiceert, een uitnodiging van het ministerie van Volksgezondheid. IT-bedrijven in binnen- en buitenland – de tekst werd ook naar het Engels vertaald – konden daar voorstellen indienen die bijdragen aan de strijd tegen het coronavirus, „zoals bijvoorbeeld apps”. Dinsdag om 12.00 uur sloot de inschrijving.

Ook de rest van het traject kent strakke deadlines. Donderdag 16 april beslist het ministerie welke partijen doorgaan. Deze zaterdag moeten de apps klaar zijn voor „een publieke test”, om op 28 april, de dag waarop een deel van de huidige maatregelen eventueel verstrijkt, klaar te zijn voor gebruik.

Mission impossible

App-ontwikkelaar Marcel Roorda van het bedrijf Doop uit Enschede – die onder meer de NS-app ontwikkelde – stoort zich aan de korte termijn. „Het is een opmerkelijke aanbesteding in crisistijd. Je krijgt het gevoel dat ze iets doordrukken dat potentieel erg ingrijpend is.”

Het hele softwarepakket binnen twee dagen na de gunning aanleveren is „mission impossible”, zegt hij. „Iedereen heeft dat probleem.” Roorda denkt daarom dat er al een partij klaarstaat in de coulissen en noemt de aanbesteding „een beleefdheidsformulier”. „Normaal gesproken doe je minimaal een aantal weken over een app.”

Toch hebben hij en zijn team zich ingeschreven met hun Coronavirus Alert App. De app brengt via Bluetooth in kaart welke andere smartphones in de buurt zijn geweest. Als een persoon in de omgeving van een coronapatiënt is geweest, wordt hij of zij gewaarschuwd.

Wetenschappelijke kennis over het virus is het belangrijkste, zegt Roorda. „We kunnen heel veel doen, maar niet in twee dagen. Kennis van de overheid, het RIVM of de GGD is nodig om een app te ontwikkelen.” Eén van de voorwaarden van het ministerie is dat de voorstellen gebaseerd zijn op „wetenschappelijke kennis en zo mogelijk al aantoonbaar bijdragen aan het maximaal controleren van het virus”. Die kennis moet vertaald worden naar de app, denkt Roorda. „Hoe ver ga je bijvoorbeeld terug in de tijd om de contacten van een besmette persoon te waarschuwen? Een week, veertien dagen, vier weken? En als iemand in contact is geweest met een zieke, wat vertel je dan?”

Lees ook: Ongemerkt besmet ondanks de corona-app op je telefoon

Fundamentele vragen

Ook Catelijne Muller, lid van een EU-adviesgroep over kunstmatige intelligentie, vindt het tempo dat het ministerie van Volksgezondheid vraagt te hoog. Muller voert het woord namens een collectief van zestig andere wetenschappers en experts die maandag hun zorgen over de corona-apps uitten in een openbare brief aan de regering.

Er kleven veel fundamentele vragen aan zo’n app, vertelt ze telefonisch. „Privacy en anonimiteit zijn niet de enige bezwaren.” Er zijn ook vragen of zo’n app überhaupt effectief is, of er voldoende testcapaciteit is om een contact- en traceersysteem te ‘voeden’ met besmette patiënten en over de maatschappelijke impact. „Wij hebben een rechtsstaat en die kun je niet zomaar opzij zetten, zelfs niet in crisistijd. Voor het goede resultaat heb je meer tijd nodig, zeker als je dit soort vragen mee wilt laten wegen.”

Het ministerie van Volksgezondheid erkent dat het traject kort is, maar benadrukt dat „we geen tijd te verliezen hebben”. Dat het ministerie al een partij op het oog heeft, is volgens de woordvoerder niet het geval. „Anders waren we dit traject niet begonnen. We staan juist open voor alle ideeën uit binnen- en buitenland.”

Het ministerie van Volksgezondheid hoopt door de marktconsultatie een beeld te krijgen over welke technologische oplossingen snel ingezet kunnen worden. Ook voor de zelfrapportage-app, waarmee zieken eenvoudiger met een dokter contact kunnen onderhouden, en voor apps die kunnen helpen bij „de afschalingsstrategie” van corona-maatregelen, waren voorstellen welkom.

We kunnen heel veel doen, maar niet in twee dagen Marcel Roorda app-ontwikkelaar

Voorwaarden van de ‘gelegenheidscoalitie’ Veilig tegen Corona, met leden als Bits of Freedom, de Consumentenbond en Amnesty International, zijn daarbij deel van de „stringente eisen” aan privacy en informatieveiligheid, schreef het ministerie in documenten bij de marktconsultatie. Veilig tegen Corona wil – in een notendop – dat de corona-apps tijdelijk, transparant, volledig anoniem, vrijwillig en gebruiksvriendelijk zijn, zonder commerciële bijbedoelingen. Ook moeten de apps onder regie staan van onafhankelijke deskundigen.

Woensdag moet meer duidelijk worden over het verdere verloop van het traject rond de corona-apps wanneer minister De Jonge de Tweede Kamer in een brief bijpraat, zegt een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid.