Artsen waarschuwen: door inspanningen tegen Covid-19 sluipt ongelijkheid de zorg in

Niet-coronazorg Zuidelijke ziekenhuizen hebben „meer lucht” nodig om niet-coronapatiënten met dringende klachten te kunnen behandelen.

Een patiënt meldt zich aan de balie van de spoedeisende hulp in het Amphia Ziekenhuis, Breda.
Een patiënt meldt zich aan de balie van de spoedeisende hulp in het Amphia Ziekenhuis, Breda. Foto John van Hamond

De traumachirurgen zijn opgelucht. Normaal is het Paasweekeinde goed voor 15 tot 25 wielren- en motorongelukken waarbij het slachtoffer op de intensive care belandt. Dit weekend bleef het rustig, op een enkel ongeluk en een ernstige steekpartij na. Michiel Verhofstad, voorzitter van de traumachirurgen, is blij dat bijna iedereen thuisbleef: „Daardoor zijn de intensive cares niet extra belast.”

De intensive cares liggen vol, veel verpleegafdelingen liggen vol – bijna alles in de ziekenhuizen onder de rivieren en in Zuid-Holland moest de afgelopen maand wijken voor Covid-19. In het noorden zijn de verpleegafdelingen een stuk leger. Maar ook daar is veel gewone zorg uitgesteld in afwachting van een stroom Covid-19-patiënten, die mee bleek te vallen.

Uitstellen van sommige niet-coronazorg is „niet langer verantwoord”, zeggen artsen en ziekenhuisbestuurders in het zuiden. Ze puzzelen met een ‘harmonica-systeem’ om weer patiënten te ontvangen voor wie afgelopen weken geen ruimte was. Het gaat om de semi-spoed: mensen die wel een paar weken op een ingreep konden wachten, maar echt niet langer. In dat harmonicasysteem moeten ziekenhuizen meteen weer kunnen minderen als er een nieuwe coronagolf komt.

De ziekenhuisbestuurders waarschuwen dat er door de inspanningen tegen het virus ongelijkheid in de zorg sluipt. Het is gek, vinden zij, als mensen met een liesbreuk in Groningen meteen worden geholpen en in het zuiden niet.

Elke dag groeit de achterstand

Het Albert Schweitzer in Dordrecht gaat vanaf deze week weer dotteren; niet alleen patiënten met een acuut infarct, maar ook chronische patiënten met vernauwde vaten die daar steeds meer last van krijgen. Het Limburgse Zuyderland wil de „enorme lijst” mensen die geopereerd moet worden aan bijvoorbeeld borst-, darm- of prostaatkanker ook graag weer helpen. „Die behandelingen vergen uren van de operatiekamer”, zegt directeur David Jongen, „het is niet verantwoord om die mensen langer te laten wachten.”

Lees ook: ‘Niet alleen coronapatiënten zullen sterven’

Het Zuyderland heeft „meer lucht” nodig en wil nog deze week twee extra operatiekamers openen, ruimtes die nu worden gebruikt voor coronapatiënten. Jongen: „Wij hebben bij sommige patiënten met een gecompliceerde been- of armbreuk er alleen gips om gedaan en ze naar huis gestuurd. Dat kan echt maar even.”

Het Tilburgse Elisabeth/Tweestedenziekenhuis wil ook meer ruimte maken voor niet-coronapatiënten. Directeur Bart Berden: „We draaien de niet-coronazorg met een te lage capaciteit en lopen elke dag meer achterstand op. Vorige week was er brand in een verzorgingstehuis met vijf gewonden. Als het er vijftien waren geweest, hadden we het al niet meer aangekund.”

Artsen waarschuwen dat door inspanningen tegen Covid-19 ongelijkheid in de zorg sluipt

Het nieuw opgerichte Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) wil de werklast van ziekenhuizen eerlijker gaan verdelen, ook die van niet-coronazorg. Het centrum werkte vorige week aan een advies aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZA). Het document verdeelt behandelingen onder in klassen van urgentie: die moet binnen een week, die in een maand en de knie-operatie binnen drie maanden. De NZA verwerkt dat in een algemene richtlijn voor ziekenhuizen. Het doel, zegt voorzitter Bas Leerink, is dat patiënten in alle regio’s dezelfde soort zorg kunnen krijgen. Daarvoor is het belangrijk dat coronapatiënten komende tijd gelijkwaardiger worden verdeeld over de ziekenhuizen.

De Brabantse ziekenhuizen en het Limburgse Zuyderland willen, zeggen ze, graag dat ziekenhuizen buiten hun provincies meer coronapatiënten overnemen. Zij hebben nu te weinig plek voor patiënten met ernstige aandoeningen.

Een kwart minder nieuwe diagnoses

Tegelijk komen veel patiënten sinds de virusuitbraak gewoon niet. Sommigen zijn bang om in het ziekenhuis corona op te lopen, anderen willen de huisarts niet belasten. Het Alexander Monroziekenhuis schreef vrijdag: „Er is een daling van maar liefst 25 procent aan borstkankerdiagnoses. Vrouwen met borstklachten gaan minder snel naar de huisarts of worden minder snel doorverwezen naar het ziekenhuis. Het bevolkingsonderzoek is ook tijdelijk gestaakt. Dat leidt allemaal niet tot afstel, wel tot uitstel en daarmee de kans op een latere ontdekking. De gevolgen hiervan kunnen aanzienlijk zijn.”

De Nederlandse Internisten Vereniging (NIV) waarschuwde vorige week dat er 30 procent minder diagnoses worden gesteld. „Belangrijke ziekten worden zo gemist of te laat onderkend”, zegt Robin Peeters van de NIV en internist bij het Erasmus MC.

Hij is bang dat er patiënten doorheen glippen voor wie ze straks niks meer kunnen betekenen. „Een trombosebeen is bijvoorbeeld een aandoening waar mensen nu langer mee doorlopen. Maar als het niet wordt behandeld, kan er stolsel losschieten, waardoor patiënten een longembolie kunnen krijgen.”

Lees ook: Cardiologen luiden de noodklok: hartpatiënten mijden het ziekenhuis

Aan de andere kant moeten ziekenhuizen ook zelf weer meer ruimte geven aan hun diagnostiek, zegt Peeters, door genoeg MRI-scans, CT-scans, nierbiopten en darmonderzoeken uit te voeren. „Ziekenhuizen zijn deze crisis ingegaan als een sprint, maar we realiseren ons nu dat het helemaal geen korte sprint is.”

Zelfs hartpatiënten bleven thuis afgelopen tijd. Op 1 april meldde de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie dat het aantal patiënten met acute beroerte- en hartklachten bij de eerste harthulp met de helft was gedaald. Nadat cardiologen in verschillende media de noodklok luidden, ging het beter. Cardioloog Wilco Tanis uit het Hagaziekenhuis noemde thuisblijven met acute hartklachten in deze krant „levensgevaarlijk”.

De media-aandacht hielp, zag Tanis. „Het aantal verwijzingen van huisartsen naar de poli en eerste harthulp ging keer drie ten opzichte van afgelopen weken.” In de waarschuwingen van de overheid om thuis te blijven ontbrak nuance, vond Tanis. „Er werd niet gezegd: deze klachten zijn mogelijk levensbedreigend, dan moet je zeker wel naar het ziekenhuis gaan.”

Correctie (15 april 2020): in een eerdere versie van dit artikel stond de naam van Robin Peeters gespeld als Robin Peters. Dat is hierboven gecorrigeerd.