Reportage

Interrumperen? Dat blijkt dus ook prima digitaal te kunnen

Lokale politiek Dankzij een spoedwet mogen gemeenteraden, provinciale staten en waterschappen nu ook digitaal stemmen. De burger kijkt virtueel mee.

De gemeenteraad van St Anthonis in digitale vergadering, met rechtsboven burgemeester Fränzel. Beeld van de vergadering
De gemeenteraad van St Anthonis in digitale vergadering, met rechtsboven burgemeester Fränzel. Beeld van de vergadering

Gestommel. Gekraak. „De heer Van Winden? De heer Van Winden. Hij zwaait. We zien met z’n allen dat hij er is.” En de commissievergadering van het Hoogheemraadschap Delfland was nog wel zo strak begonnen. De leden waren „present” en „aanwezig”. Maar Ton van Winden van Ongebouwd is onverstaanbaar. Even later blijkt de voorzitter een VVD’er, een hoogheemraad en Bart Simon (Partij voor de Dieren) over het hoofd te zien. „Hoe kun je mij nu missen? Ik heb een rood shirt aan!” Voorzitter Leon Hombergen zegt: „Ik zie dat ik twee schermpjes moet bedienen.”

Het is even wennen voor veel waterschappen, gemeenteraden en Provinciale Staten. Zij mogen digitaal vergaderen en, belangrijker, sinds donderdag dankzij een spoedwet ook digitaal besluiten nemen. De Gemeentewet, Provinciewet en Waterschapswet staan dit laatste alleen toe als de volksvertegenwoordigers fysiek bijeen zijn. Tijdelijk hoeft dat dus niet. Het mág wel: voor volksvertegenwoordigers is een uitzondering gemaakt op het samenscholingsverbod.

Maar de vraag die bij politici rees, was of het wenselijk is om bijeen te komen. Sommige volksvertegenwoordigers zijn boven de zeventig, in sommige gemeenten heeft Covid-19 tot veel besmettingen geleid. Bovendien is het in sommige zalen onmogelijk om anderhalve meter afstand te houden, zelfs al hoeft formeel maar de helft plus één van de leden te komen opdagen. Vergaderingen steeds maar uitstellen werd lastiger. Ook de lokale democratie moet door.

Daarom vergadert de commissie Waterveiligheid van Delfland via Zoom. De burger kan dat niet zien, alleen maar meeluisteren. Naar een koffiekopje dat rinkelt. Iemand zucht diep, anderen vergeten de microfoon aan of juist uit te doen.

Het Hoogheemraadschap is „druk doende” om voor de verenigde vergadering van eind april beeld te regelen. Want dat schrijft de spoedwet voor: de leden moeten „zichtbaar en hoorbaar herkenbaar zijn op een zodanige wijze dat hun identiteit kan worden vastgesteld”. Bij gemeenteraden moet ieder raadslid bij stemming „door middel van een openbare wilsuitdrukking kenbaarmaken of hij voor of tegen” is.

Afstemming

In Pijnacker-Nootdorp gaat het dezelfde avond soepeler met de techniek. In de kerstvakantie is alle apparatuur nog vervangen, zegt griffier Berend Sepers. „Alles was up-to-date, we moesten alleen een oplossing vinden om de livestream en de raadsleden thuis te koppelen.”

En er was wat meer afstemming bij de voorbereiding. „Iedereen wist wanneer hij aan de beurt was”, zegt Sepers. Misschien dat de raadsleden elkaar daardoor rustig lieten uitpraten. Normaal, zegt de griffier, is een vergadering in Pijnacker-Nootdorp wat „dynamischer en sneller”. Digitaal kan nooit een vervanging zijn, zegt hij: „Je wilt elkaar ook aankijken.” En: „De zichtbaarheid en de belangenbehartiging komen echt tot uitdrukking in de raadszaal.”

Het was een van de zorgen in de Eerste Kamer. Daar vond Peter Nicolaï van de Partij voor de Dieren dat het politieke debat, inclusief de mogelijkheid om elkaar te kunnen interrumperen, wezenlijk is voor de democratische controle. Hij parafraseerde wijlen Hans van Mierlo, die over de Tweede Kamer ooit zei dat er „de geur van wilde beesten” hing.

Niet voor niets is deze maatregel tijdelijk, zegt John Bijl van het Perikles Instituut, dat op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken een handboek ‘voor een virtuele omgeving’ schreef. „Ik bezoek nog al eens een raadszaal. Je ziet goed wat er gebeurt: een fractie die zich ongemakkelijk voelt, een andere niet. Digitaal is het lastig iedereen tegelijk in beeld te krijgen.”

Dat beaamt Leon Hombergen, die de hoogheemraadschapsvergadering voorzat. Hij zegt: „Normaal kan je aan een gebaartje zien of iemand iets wil zeggen.” Hij vond het vooral lastig om te voelen hoe „de energie” was op al die andere plekken. Hoewel het wel „een tikje sjeu” gaf om de zitkamers van zijn collega’s te zien. John Bijl zegt: „Alleen al het feit dat raadsleden ergens heen moeten om hun verhaal te doen, iets moeten verdedigen tegenover een groep van wie je zeker weet dat ze het fundamenteel oneens met je zijn, doet iets met je. Dat is toch anders vanuit de werkkamer.” Maar Bijl zegt ook: „Er moeten besluiten worden genomen.”

Herindeling

Dat bewijst de raad van Sint Anthonis. Daar gaat het donderdagavond écht ergens over: de fusie met Mill en Sint Hubert, Boxmeer en Cuijk. Die staat gepland voor 1 januari 2022 en alle vier de gemeenteraden moeten er deze avond mee instemmen.

Interrumperen blijkt digitaal gewoon te kunnen. Griffier Ton Keijzers en burgemeester Marcel Fränzel houden via een appgroep bij wie wat wil zeggen. Over een motie om bij de herindeling veiligheid nadrukkelijk op de agenda te zetten, is bijvoorbeeld discussie: het CDA blijft tegen, Sint Anthonis NU en VVD zijn voor.

Het is even over half negen als de burgemeester Fränzel afhamert en zegt: „U heeft waardig gedebatteerd in een crisissituatie.” Griffier Keijzers mailt dat de vergadering „prima is verlopen”, ook voor het oudste raadslid, van 82 jaar. En dan volgt de digitale borrel.