Recensie

Recensie Film

‘J’Accuse’ mist een hart

Historisch drama De Joodse Alfred Dreyfus wordt door het Franse leger opgepakt voor spionage. Later blijkt hij onschuldig. ‘J’Accuse’ laveert soepel van detective via klokkenluidersthriller naar rechtbankdrama. En toch pakt de film je niet.

Jean Dujardin als Georges Picquart, de officier die op ramkoers met de Franse legertop raakt tijdens de Dreyfusaffaire, in ‘J’accuse’.
Jean Dujardin als Georges Picquart, de officier die op ramkoers met de Franse legertop raakt tijdens de Dreyfusaffaire, in ‘J’accuse’.

Op 5 januari 1895 ontnam het Franse leger op het Champ de Mars kapitein Alfred Dreyfus zijn militaire eretekens en brak zijn sabel. Waarna hij naar Duivelseiland werd afgevoerd voor levenslange opsluiting. Dreyfus zou een Duitse spion zijn.

„Het voelde alsof het lichaam van Frankrijk van iets vuils werd gereinigd”, aldus Roman Polanski’s J’Accuse. Van een Jood, een ontwortelde streber. Dreyfus bleek slachtoffer van een antisemitische legertop die hem zonder serieus bewijs veroordeelde en koppig aan zijn schuld vasthield terwijl tegenbewijs zich opstapelde. Toen Dreyfus in 1906 van alle blaam was gezuiverd – in 1899 kreeg hij al gratie – was Frankrijk tot het bot verdeeld tussen reactionair-populistische en antisemitische anti-Dreyfusards en verlicht-liberale en kosmopolitische Dreyfusards.

Thrillerauteur Robert Harris, die vaker met Polanski werkte, schreef in in 2013 de roman An Officer and a Spy en kookte dat met Polanski in tot een filmscript. Zijn held is kolonel Marie-Georges Picquart, een polyglot, intellectueel en rokkenjager die het tot minister van Oorlog zou schoppen. De antisemitische Picquart speelt in J’Accuse een dubieuze rol bij de veroordeling van Dreyfus, waarna hem de leiding van Deuxième Bureau wordt toevertrouwd, de militaire contraspionage die Dreyfus erbij lapte. Als Picquart de echte schuldige vindt, majoor Ferdinand Walsin Esterhazy, raakt hij als ‘man van eer’ op ramkoers met de legertop, die de doofpot prefereert boven een pardon voor Dreyfus. Uiteindelijk voorziet de in de hoek gedreven Picquart de schrijver Emile Zola van informatie voor zijn fameuze pamflet J’Accuse.

Lees ook het achtergrondstuk over ‘J’accuse’ en de controverse rond de film en de maker ervan

J’Accuse laveert soepel van detective via klokkenluidersthriller naar rechtbankdrama. Polanski blijft helaas niet lang hangen bij de claustrofobische paranoia van het Deuxième Bureau, een sterk deel van de roman. Maar zijn mannenfilm heeft een robuuste, wat statige dynamiek – niet-historici raken soms wellicht verveeld door de parade van krijgshaftige snorren en baarden, tressen en epauletten in fin de siècle-interieurs.

J’Accuse mist een hart. Dreyfus is een bijfiguur: een eerzaam, maar nogal dor en stroef man. Picquart wordt met gravitas vertolkt door een in zijn snor verdwenen Jean Dujardin, maar is iets te urbaan, laconiek en onaantastbaar. Een technisch knappe anatomie van de Dreyfus-affaire die je weinig doet.