Opinie

‘Groundhog Day’ is akelig herkenbaar

Peter de Bruijn De klassieke komedie ‘Groundhog Day’ duikt overal op, ziet Peter de Bruijn. Niet gek: nu iedere dag hetzelfde lijkt, hebben veel mensen het gevoel in een vergelijkbare ‘time loop’ als hoofdpersoon Phil terecht te zijn gekomen.

Peter de Bruijn

It’s Groundhog Day! De film die tijdens de coronacrisis waarschijnlijk het meest is aangehaald is de klassieke komedie uit 1993 van Harold Ramis met Bill Murray als weerman Phil, die steeds opnieuw dezelfde dag doormaakt. Phil is een cynische, egoïstische man. Hij kan pas aan zijn gevangenschap in een eindeloze lus in de tijd ontsnappen als hij zijn leven weet te beteren.

Groundhog Day duikt momenteel weer overal op. Het Amerikaanse tijdschrift Esquire geeft adviezen: ‘How to Avoid Groundhog Day During Social Isolation’. De Ierse komiek Alison Spittle organiseerde online een verkleedfeestje rond de film: „Dress code: forever winter”. Op YouTube verschijnen filmpjes ‘Why Every Day Feels Like Groundhog Day Lately.

De coronacrisis leidt niet alleen tot het verschrompelen van fysieke manoeuvreer-ruimte, maar heeft ook gevolgen voor onze beleving van de tijd. De dagen strekken zich uit in hemeltergende herhaling. Veel mensen hebben het gevoel in een vergelijkbare ‘time loop’ terecht te zijn gekomen als weerman Phil.

Regisseur Harold Ramis overleed in 2014, maar vermoedelijk zou het hem niet echt verbaasd hebben dat kijkers zoveel eigen ervaringen in de film leggen. Dat was hij wel gewend. Onmiddellijk nadat de film was uitgekomen kreeg hij reacties vanuit de meest uiteenlopende hoeken. Boeddhisten zien in Groundhog Day een film over reïncarnatie en de zoektocht naar een hogere staat van zijn. Volgens sommige christenen moet Phil een loutering ondergaan in het vagevuur. Joodse interpretaties houden het erop dat de film de noodzaak laat zien van de plicht tot liefdadigheid.

Psychiaters hebben opgemerkt dat Phil zoals zoveel van hun patiënten vastzit in een patroon waarin hij voortdurend zijn neuroses herhaalt. Filosofen zien in Groundhog Day een illustratie van Nietzsches leer van de Eeuwige Wederkeer: het idee dat het leven zo geleid moet worden, dat je bereid bent om het tot in het oneindige te herhalen. De film raakt aan fundamentele menselijke ervaringen. Daardoor zijn steeds weer nieuwe interpretaties mogelijk.

Momenteel gaat Groundhog Day dus vooral over sociale isolering. Als Phil ontdekt dat hij steeds opnieuw dezelfde dag beleeft doorloopt hij een aantal fasen. Die zijn op dit moment akelig herkenbaar. Eerst is er vooral angst en verwarring. Dan volgt een vreemd soort uitgelatenheid. Als er geen toekomst meer is kan Phil eindelijk alleen nog maar doen waar hij zin in heeft.

Ook zijn hedonisme wordt sleets. Phil komt terecht in een diepe, duistere tunnel. Maar na de fase van wanhoop komt de berusting. Phil pakt zichzelf stap voor stap weer op. Hij heeft op zijn eindeloze dag eindelijk de tijd om goed piano te leren spelen. Hij leert dat zijn leven alleen betekenis heeft voor zover hij zelf van betekenis kan zijn voor anderen: voor zijn ‘love interest’ Andie MacDowell maar ook voor de andere mensen in het stadje waarin hij vastzit. Pas dan verdwijnt de mysterieuze vloek. Zo zal ook aan de sociale isolering op een dag weer een einde komen. Daar hoeven we niet eens een beter mens voor te worden.

Peter de Bruijn is filmrecensent.