Farmaceut verdient vooral aan lucratieve constructies

Onderzoek Ging het vroeger om het uitvinden van nieuwe medicijnen, tegenwoordig gaat het bij big pharma om opkopen en monopoliseren.

Foto John Locher/AP

De grootste farmaceutische bedrijven zijn de afgelopen twintig jaar steeds meer gericht geraakt op het aangaan van lucratieve financiële constructies. Dat ging ten koste van het uitvinden of produceren van breed toegankelijke medicijnen of vaccins tegen virussen als het nieuwe coronavirus. Dat stelt onderzoeksbureau SOMO na analyse van de jaarrekeningen van de 27 grootste farmaceutische bedrijven ter wereld.

„De wereld kijkt naar de farmaceutische sector voor oplossingen voor de coronapandemie. Maar hun verdienmodel is onhoudbaar door de combinatie van gigantische leningen en uitkeringen aan aandeelhouders,” zegt SOMO-onderzoeker Rodrigo Fernandez op basis van de cijfers van bedrijven als Johnson & Johnson, Novartis en Pfizer over de periode 2000-2018.

Zijn rapport over de ‘financialisering’ van big pharma verschijnt deze dinsdag. Daaruit blijkt dat aandeelhouders de grote winnaars zijn van het veranderde bedrijfsmodel van de farmaceuten. Zo zijn de uitkeringen aan aandeelhouders van de onderzochte bedrijven de afgelopen achttien jaar verviervoudigd, tot 146 miljard dollar (134 miljard euro) in 2018. De ene helft vloeide hun kant op in de vorm van sterk gestegen dividenduitkeringen, de andere helft via de inkoop van eigen aandelen, wat de beurskoersen stuwt.

Lees ook: Verdienmodel ‘big pharma’ is niet meer gericht op vaccins

Schulden

In dezelfde periode, blijkt uit het onderzoek van Fernandez, stegen de schulden van de farmaceuten sterk, tot meer dan 500 miljard euro in 2018. Dat extra geld – geleend tegen zeer lage rentes – ging vooral naar het opkopen van concurrenten en biotechnologische start-ups met een veelbelovend nieuw medicijn in portefeuille.

Dit laat volgens Fernandez zien hoe de sector is veranderd. „Oorspronkelijk draaide het in de farmaceutische industrie om het ontwikkelen, produceren en verkopen van medicijnen, maar inmiddels wordt er veel meer geld verdiend met het opkopen en monopoliseren van intellectueel eigendom rond nieuwe medicijnen.”

Met zestig ngo’s uit heel Europa ijvert SOMO bij de Europese Commissie voor een eerlijke verdeling van de kosten en baten van de ontwikkeling van vaccins en medicijnen tegen corona. „We moeten voorkomen dat alle publieke investeringen in coronaonderzoek leiden tot een serie patenten waarvan vooral de industrie profiteert”, zegt Irene Schipper van SOMO.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldde dit weekend dat er wereldwijd wordt gewerkt aan zeventig vaccins tegen het coronavirus. Behalve laboratoria uit China, Japan en de VS staan ook Belgische, Duitse en Spaanse bedrijven op de lijst.

Drie van deze onderzoeken zijn in een verder gevorderd stadium, blijkt uit het WHO-overzicht. Onderzoekers testen de vaccins die daar worden ontwikkeld nu op mensen. Volgens persbureau Bloomberg is een experimenteel middel van een Hongkongs bedrijf en een Chinese universiteit het verst. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen verwachtte eerder mogelijk eind dit jaar een vaccin.

Nieuw verdienmodel pagina E2-3