Recensie

Recensie Film

‘Escape from Pretoria’: prima film over ontsnapping

Thriller De politieke motieven van anti-apartheidsactivist Tim Jenkin, gespeeld door Daniel Radcliffe, verdwijnen al snel naar de achtergrond in de gevangenisfilm ‘Escape from Pretoria’. Jenkins ontsnappingspoging is bij vlagen spannend, dat wel.

Tim Jenkin (Daniel Radcliffe) laat een bommetje met ANC-pamfletten ontploffen. Hij wordt gearresteerd en tot twaalf jaar cel veroordeeld, in ‘Escape from Pretoria’.
Tim Jenkin (Daniel Radcliffe) laat een bommetje met ANC-pamfletten ontploffen. Hij wordt gearresteerd en tot twaalf jaar cel veroordeeld, in ‘Escape from Pretoria’. Foto Ian Routledge

De opening van Escape from Pretoria zet de toeschouwer op het verkeerde been. Anno 1978 lijken twee (witte) anti-apartheidsactivisten bommen te plaatsen in een drukke stad. Het blijkt echter een ludieke actie. Sociologiestudenten Tim Jenkin (Daniel Radcliffe) en Stephen Lee (Daniel Webber) leggen dan wel bommen, maar het zijn kleintjes die vooral bedoeld zijn om duizenden politieke pamfletten van het verboden ANC (African National Congress) de lucht in te schieten.

Ze hebben pech, ze worden gearresteerd. Een racistische rechter veroordeelt Jenkin tot twaalf jaar cel en Stephen tot acht. Vanaf dat moment wordt Escape from Pretoria een gevangenisfilm in het teken van een ontsnapping. Het is ook het moment waarop alle politiek verdwijnt uit de film die op Jenkins boek Inside Out: Escape from Pretoria Prison (1987) is gebaseerd. Het is aan de korte proloog te danken, inclusief Jenkins uitleggende voice-over, dat de kijker überhaupt iets te horen krijgt over de repressieve apartheidspolitiek van Zuid-Afrika.

De makers hadden duidelijk andere prioriteiten, het maken van een spannende ontsnappingsfilm. Het moet gezegd: dat lukt ze prima. Escape from Pretoria gebruikt daarbij de vaststaande ingrediënten van de gevangenisfilm, met een sadistische bewaker die Jenkin ‘de witte Mandela’ noemt, veel tegenslag maar ook medestanders. Een van hen is de Fransman Leonard Fontaine, een fictief figuur. In de gevangenis zit ook Denis Goldberg, een ANC-veteraan die het tweetal onder zijn hoede neemt.

Lees ook een interview met Daniel Radcliffe over ‘Escape from Pretoria’

Het grootste deel van Escape from Pretoria gaat over de uitvoering van een vindingrijk ontsnappingsplan. Dat minutieuze plan draait vooral om het in hout namaken van de sleutels van de bewakers, sleutels die toegang geven tot alle complexen van de gevangenis – tot aan de buitendeur toe. Het levert een bij vlagen pakkende film op. Bij één zenuwslopende scène staat ook bij de kijker het zweet in de handen. Als Jenkin met een ingenieuze constructie vanuit zijn cel de gevangenisdeur naast de zijne probeert te openen, valt zijn houten sleutel op de grond. Lukt het hem om die met een stukje kauwgom aan een stok weer op te rapen voordat de bewaker langskomt?