Erdogan lijkt bestrijding van zijn tegenstanders belangrijker te vinden dan de aanpak van het virus

Turkije Mensenrechtenorganisaties vrezen dat president Erdogan de coronacrisis aangrijpt om de repressie op te voeren. Daarbij wijzen ze niet alleen op het lot van politieke gevangenen, maar ook op beteugeling van de oppositie, en uitbreiding van de internetcensuur.

Op straat in Istanbul zijn genoeg mondkapjes te zien. Toch schrikt president Erdogan terug voor drastische maatregelen tegen het coronavirus, want hij wil de Turkse economie zo min mogelijk schaden.
Op straat in Istanbul zijn genoeg mondkapjes te zien. Toch schrikt president Erdogan terug voor drastische maatregelen tegen het coronavirus, want hij wil de Turkse economie zo min mogelijk schaden. Foto’s Emrah Garel/AP

Een amnestieregeling voor gevangenen staat al jaren bovenaan de politieke agenda in Turkije. Maar nu het land worstelt met een snel om zich heen grijpende corona-epidemie, en drie gevangenen zijn overleden aan het virus, heeft het onderwerp nieuwe urgentie. Om een uitbraak in de overvolle gevangenissen te voorkomen, heeft het parlement maandag bepaald dat een derde van de gedetineerden (90.000) wordt vrijgelaten.

Delinquenten die vastzitten voor kleine vergrijpen, en die minstens de helft van hun straf hebben uitgezeten, komen in aanmerking. Het betreft gevangenen die ouder zijn dan 65 jaar of ernstig ziek zijn, moeders met jonge kinderen, maar ook mensen die veroordeeld zijn voor geweldsdelicten. De meesten zullen hun resterende straf uitzitten onder huisarrest – al moet iedere vrijlating eerst door een rechter worden goedgekeurd.

Zo leidt corona tot een doorbraak in een langslepend dossier. Toch krijgt de amnestieregeling felle kritiek van oppositiepartijen en mensenrechtenclubs omdat journalisten en andere politieke gevangenen niet in aanmerking komen. Want er geldt een uitzondering voor verdachten die in voorarrest zitten en gevangenen die worden vastgehouden op grond van de draconische antiterreurwetten in Turkije.

„Hoewel we elke maatregel toejuichen die de chronische overbevolking in Turkse gevangenissen vermindert, is het zeer teleurstellend dat de tienduizenden gevangenen die in voorarrest zitten niet in aanmerking komen voor vrijlating”, aldus Amnesty International. „Degenen die na oneerlijke processen zijn veroordeeld op basis van de al te brede antiterreurwet, worden nu ook veroordeeld tot het vooruitzicht van besmetting door deze dodelijke ziekte.”

Uitbreiding internetcensuur

Mensenrechtenorganisaties vrezen dat president Erdogan de crisis aangrijpt om de repressie op te voeren. Daarbij wijzen ze niet alleen op het lot van politieke gevangenen, maar ook op beteugeling van de oppositie, en uitbreiding van de internetcensuur. „In tijden van oorlog of crisis heeft Turkije vaak de intimidatie en vervolging opgevoerd van mensen die kritiek hebben op het overheidsbeleid”, stelt Human Rights Watch.

De pro-Koerdische partij HDP is een van de voornaamste slachtoffers. Sinds het begin van de crisis heeft de regering opnieuw acht burgemeesters van de HDP uit hun functie gezet op verdenking van terrorisme. Een van hen was de burgemeester van oostelijke stad Batman, die bij de lokale verkiezingen van vorig jaar 66 procent van de stemmen kreeg. Daardoor heeft de partij nog maar 19 van de 59 burgemeesters over die vorig jaar werden verkozen.

Erdogan wil de economie gaande houden, ook al lopen de besmettingen op

Ook de seculiere oppositiepartij CHP, die sinds de lokale verkiezingen de macht heeft in vijf van de zes grootste steden, wordt voortdurend gedwarsboomd. Zo hadden de burgemeesters van Istanbul en Ankara, die gelden als potentiële uitdagers van Erdogan, een inzameling georganiseerd om kwetsbare mensen te helpen tijdens de corona-epidemie. Maar die werden verboden omdat ze volgens Erdogan „een staat binnen de staat” zouden vormen.

Lees ook: Veel Turken hebben het geld niet om thuis te zitten nu het virus om zich heen grijpt

Zo wil Erdogan het monopolie houden op hulp. Om dezelfde reden heeft hij de gouverneurs van alle provincies de leiding gegeven over de crisisaanpak, in plaats van burgemeesters. Zij zijn immers niet verkozen, maar door hemzelf benoemd. Dit kan de bestrijding van de epidemie juist bemoeilijken, aangezien burgemeesters dichter bij burgers staan.

Imamoglu wist niet van lockdown

De burgemeester van Istanbul, Ekrem Imamoglu, roept Erdogan op om samen te werken. Maar sinds de uitbraak hebben ze elkaar nog niet gesproken. Imamoglu was niet eens op de hoogte van de lockdown die vrijdagavond plotseling werd afgekondigd voor het weekend. „Ongeveer 60 procent van de besmettingen zijn in Istanbul. Daarom moeten we rechtstreeks contact met hem kunnen opnemen, zodat we onze problemen samen kunnen aanpakken.”

Maar die kans is nihil, daarvoor verschillen ze te veel van mening over de aanpak van de epidemie. Erdogan wil de economie gaande houden, ook al blijft het aantal besmettingen met een schrikbarend tempo stijgen. Imamoglu vindt de maatregelen niet ver genoeg gaan en wil een algehele lockdown. Om te voorkomen dat mensen de straat op gaan, pleit hij voor inkomenssteun voor werknemers die hun baan of inkomen kwijtraken.

Foto’s Emrah Garel/AP

Maar daar is geen geld voor in het economische steunpakket waarover het parlement zich deze week buigt. Tussen alle maatregelen zijn wel enkele voorstellen verstopt om sociale media zoals Twitter, Facebook en YouTube aan banden te leggen. Die komen erop neer dat ieder sociaal medium met meer dan een miljoen gebruikers wordt verplicht om een kantoor te openen in Turkije, zodat het makkelijker wordt om content te verwijderen en accounts te blokkeren.

Ook moeten sociale media hun servers met Turkse gebruikersgegevens voortaan in Turkije stallen, zodat de regering er toegang toe heeft. Als bedrijven weigeren, wordt hun bandbreedte ingeperkt, waardoor ze in feite onbruikbaar worden. Dit kan gevolgen hebben voor de internetcensuur.

Sinds het begin van de corona-epidemie hebben de autoriteiten al 616 mensen geïdentificeerd die „ongefundeerde en provocatieve berichten” hebben geplaatst op sociale media over het coronavirus. Zeker 229 van hen zijn aangehouden en aangeklaagd wegens „het publiekelijk bedreigen van de gezondheid door angst en paniek te zaaien onder de bevolking”. Een van hen is Fatih Portakal, een bekende presentator van het oppositiekanaal Fox News.