Opinie

Als het applaus verstomt willen de coronahelden meer

Straks nemen vermoeidheid en irritatie het in de coronacrisis over. En dan dreigt een openbare orde probleem, voorspelt Bob Hoogenboom, in de Veiligheidscolumn.
LEEUWARDEN - Brandweer en politie brachten een eerbetoon met sirenes en een minutenlang applaus aan het ziekenhuispersoneel van het Medisch Centrum Leeuwarden.
LEEUWARDEN - Brandweer en politie brachten een eerbetoon met sirenes en een minutenlang applaus aan het ziekenhuispersoneel van het Medisch Centrum Leeuwarden. NOVUM COPYRIGHT ANTON KAPPERS

Het waarom van de politie is ordehandhaving. De corona-maatregelen zullen nog lange tijd van kracht blijven. Dat gaat leiden tot verstoringen van de openbare orde, die de legitimiteit van de overheid zullen aantasten.
Na deze eerste periode van geleidelijke erkenning van de ernst en het naleven van de corona-maatregelen gaan irritatie, sociaal protest en verzet ontstaan.
Dat gaat gebeuren binnen ziekenhuizen, gevangenissen, AZC’s en binnen de politie, hulpverlening en ambulance-personeel. In die eerste periode waren er hartverwarmende momenten van applaus en muziek voor al die eerstelijns-helden. Zelf vinden ze zich overigens geen helden want op de IC gaan iedere dag mensen dood. Ambulance-personeel ziet iedere rit de dood in de ogen, en politiemensen reanimeren en brengen bezoeken aan familieleden van dodelijke slachtoffers. Ook voor corona.

Schaamte

Dat applaus en muziekmaken zegt iets over onze onzekerheden en misschien ook wel iets over schaamte voor ons gebrek aan waardering voor deze beroepen. Uitvoerders zijn immers het sluitstuk geworden in een samenleving waarin efficiency, effectiviteit, productiviteit de norm zijn geworden. Lees Tjeenk Willink er nog eens op na.
Na deze eerste periode hebben de uitvoerders het wel gehad met die politiek-correcte prietpraat. IC-personeel, ouderenverzorgers, BOA’s en politiemensen gaan morren. Hun ‘management’ blijkt niet in staat veiligheid te organiseren, neemt te grote risico’s, is niet in staat mondkapjes te leveren of testen en beschermende kleding. En blijft mensen inzetten. Uitvoerders hebben rugdekking nodig, maar gaan voelen dat zij die onvoldoende krijgen.
Er gaat een verzetssentiment ontstaan. Men wil meer dan applaus en muziek. De tragiek van deze professionals is dat zij loyaal zijn en blijven gaan. Maar de vermoeidheid neemt toe. De irritatie neemt toe. Het vertrouwen in de politiek en raden van bestuur van zieken- en verpleeghuizen en de top van de politie neemt af.

Sollen

Decennia van bezuinigingen door ‘management’ en politiek, van sollen met cao’s, van voor lief nemen van die wezenlijke maatschappelijke taken - het gaat leiden tot werkonderbrekingen, ziekteverzuim, sabotage, werkweigering en openbare orde verstoringen op de werkvloeren. De uitvoerenden gaan beseffen dat ze macht hebben.

De meldkamer van de politie krijgt steeds meer meldingen over onrust, opruiing, opstootjes, handgemeen en vechtpartijen in de gezondheidszorg. In gevangenissen, omdat Justitie niet leert van de lessen uit de VS. In AZC’s, omdat ook hier te veel mensen te dicht op elkaar zitten.
De openbare orde gaat verstoord worden door gedrag van daklozen, asielzoekers, immigranten, tweede en derde generatie allochtonen, zzp’ers, werklozen, uitkeringsgerechtigden. We zijn inmiddels wel genezen van het idee dat corona geen sociaal onderscheid maakt. De coronacrisis raakt minderbedeelden in de samenleving onevenredig hard. Vuilnisophalers, pakketbezorgers (we willen immers onze Bol.com niet missen) en restauranteigenaren keren zich af van de overheid.

Barsten

De regering redt het niet meer met persconferenties zoals in die eerste periode. Net als de top van de Belastingdienst onlangs een brandbrief schreef aan de minister over het niet in control zijn van de organisatie, gaan politiek-ambtelijke conflicten ontstaan tussen het politieke systeem en uitvoerende organisaties. Zowel op topniveau als op het niveau van de uitvoering.
Het RIVM is in de eerste periode een baken geweest voor de regering, maar de wetenschappelijke wereld vertoont steeds meer barsten en scheuren. Immunologen en virologen onderling. Maar ook wordt het duidelijker dat andere wetenschappelijke disciplines broodnodig zijn: economen, sociologen, criminologen, psychologen, bedrijfs- en bestuurskundigen. En kunstenaars. En filosofen. Doordat het eenduidige wetenschapsfront op drijfzand komt, neemt de legitimiteit van de overheid af en wordt sociale onrust aangewakkerd.

Sociaal protest

Er zullen openbare orde problemen ontstaan langs geografische lijnen: eilandbewoners versus het vaste land, stad tegen platteland, in de steden tussen ‘bakfietsen’ en mensen die in de rij staan voor de voedselbank. Ongelijkheid voedt sociaal protest.
Openbare orde verstoringen ontstaan in en rond multinationals. Corporate social responsibility valt in duigen. Het bedrijfsleven trekt zijn eigen plan; op grote schaal wordt misbruik gemaakt van steunmaatregelen. De kosten van de economische crisis worden afgewenteld op overheden, klanten en werknemers. Fraude, corruptie, witwassen en arbeidsuitbuiting worden het nieuwe normaal. Big Pharma gaat voor eigen gewin (zie de casus Roche). Hoezo algemeen belang? Het leidt tot maatschappelijke onrust. En tot onrust bij werknemers.
Nadat de tijdelijke medewerkers en de zzp’ers zijn verdwenen, komt het vaste personeel aan de beurt. Het leidt tot verzet, sabotage, diefstal van de baas en verstoringen van de bedrijfsorde. De meldingen bij de politie komen steeds minder uit het publieke domein en meer uit het bedrijfsleven.

Ondergronds

Er gaan openbare orde verstoringen ontstaan rondom privacy issues. Nu is nog een minderheid van de politiek (Kees Verhoeven) en columnisten en wetenschappers kritisch over de euforie rondom apps om het virus te traceren. Maar deze groep gaat zich beter organiseren en gaat ondergronds. Overheidssystemen worden bestookt met DDos-aanvallen en op social-media gaat een levendige strijd ontstaan over de grenzen van het nieuwe normaal: de surveillance-staat.
Nog enige tijd zal de corona-crisis in termen van een gezondheidscrisis worden geframed. Nu is het geleidelijk aan ook een economische- en een vertrouwenscrisis aan het worden. Daarna ontstaat een openbare orde-crisis.

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Bob Hoogenboom is hoogleraar fraude en regulering aan de Nyenrode Business Universiteit. Samen met Marc Schuilenburg doceert hij het mastervak ‘Politie en Veiligheid’ aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.