50Plus terug bij af door knalruzie

Partijcrisis Na een slepende politieke soap dreigt 50Plus uit elkaar te scheuren. De dromen over regeringspluche zijn bruusk verstoord.

De coronacrisis heeft alles veranderd, maar niet de gave van 50Plus om zichzelf te beschadigen. Al weken rommelt het binnen de ouderenpartij (4 zetels in de Tweede Kamer, 2 in de Eerste Kamer). Nu dreigt er zelfs een scheuring, juist in een periode waarin peilingen forse winst voorspellen.

De hervormingsdrang van fractievoorzitter Henk Krol en partijvoorzitter Geert Dales – zij willen de partij professionaliseren – valt niet bij iedereen even goed. Dat Dales stiekem zelf een plek in de Tweede Kamer zou ambiëren, voedt het wantrouwen. De oude garde, onder wie erevoorzitter en partijoprichter Jan Nagel, roert zich. Begin april zegt een aantal provinciale afdelingsvoorzitters van 50Plus hun vertrouwen in Dales al op.

Tijdens het paasweekeinde lukt het Krol bijna de geest weer in de fles te krijgen. Hij stelt voor de ruzie bij Nagel thuis uit te praten. Een ultieme poging om „de partij te redden”, schrijft hij aan alle betrokken partijprominenten, inclusief senator Martin van Rooijen, die de partij leidt in de Eerste Kamer. „Het is Pasen, feest van opstanding, verrijzenis, zoenoffers en de gave om boven jezelf uit te stijgen”, voegt Krol er stichtelijk aan toe. Een persverklaring wordt klaargelegd. Dat persbericht gaat maandag de deur uit, maar rustig wordt het niet. Integendeel. Het crisismanagement ontaardt in een veldslag.

Nagel zegt dat de persverklaring is vervalst en beschuldigt Krol van strafbare handelingen. „Dat betekent aangifte morgen”, dreigt hij maandagavond. Dinsdag zeggen 17 partijprominenten – waaronder leden van de Eerste en Tweede Kamer, afdelingsvoorzitters en Statenleden – het vertrouwen op in Dales. Ook Nagel doet dat. Zij verwijten Dales „grof taalgebruik” en een „autocratische stijl”. Dales, op zijn beurt, verwijt Nagel destructief gedrag.

Lees ook: hoe Geert Dales in 2018 door 50Plus werd binnengehaald als puinruimer

Samenzweerders

In 2018 wordt Dales nog binnengehaald als puinruimer. Zijn opdracht: de partij klaarstomen voor regeringsverantwoordelijkheid. Begin dit jaar lijkt dit te lukken. Congressen zijn niet langer een vrijplaats voor samenzweerders. Het gaat weer over politiek en „er valt weer wat te lachen bij 50Plus”, aldus De Telegraaf in december. Tijdens een partijcongres kiezen leden nagenoeg eendrachtig Krol tot lijsttrekker. „We gaan richting de Trèveszaal. Want dat is onze bestemming”, zegt hij.

Dales belooft een kieslijst met grote namen van buitenaf. Zelf heeft hij géén politieke ambities, verzekert hij steevast. Maar in maart roept Krol hem opeens publiekelijk op om zich te kandideren voor de Kamer. Dales zelf zwijgt. Althans: naar buiten toe. Maar intussen wint hij wel degelijk advies in. Van partijgenoot en Europarlementariër Toine Manders, bijvoorbeeld. „Niet doen”, zegt Manders. Ook Nagel raadt het Dales af, blijkt uit een vertrouwelijke mail. De eigengereide Dales samen met Krol als kapitein op één schip: daar komt volgens Nagel gedonder van.

Bijkomend probleem: puinruimer Dales blijkt intern vijanden te hebben gemaakt. Dat de Utrechtse afdelingsvoorzitter Alfons Leerkes het verzet tegen Dales vanuit de provincie aanvoert, is niet voor niets. Leerkes was in 2018 in de race om partijvoorzitter te worden, maar verloor van Dales. En nu zijn de twee weer concurrenten: ook Leerkes wil de Tweede Kamer in.

Dales beklaagt zich over Leerkes, in een mail aan Tweede Kamerlid Corrie van Brenk. „Het verzet wordt aangestuurd door Leerkes en zijn trawanten”, schrijft hij in maart. Hij onthult dat „alle drie kandidaat-Kamerlid” zijn. „Dat laatste mag ik eigenlijk niet zeggen, maar ik doe het toch. Opdat je die strapatsen beter kunt plaatsen.” Van Brenk speelt die mail door aan Leerkes, en de vlam slaat in de pan. Het verwijt: Dales lekt vertrouwelijke informatie over kandidaten.

Er lekken meer mails uit. In een daarvan heeft Kamerlid Van Brenk het over manipulaties, politieke spelletjes en de „grote mond” van Henk Krol. Ook Dales krijgt ervanlangs, in een andere mail. „Voor mij ben je echt een grens overgegaan qua integriteit door te melden dat mensen kandidaat zijn voor de Tweede Kamer. Dat geeft een onveilig gevoel”, schrijft ze.

Lees ook: digitaal stemmen over kieslijsten voedt wantrouwen bij 50Plus

De ruzie escaleert als er een kort geding wordt aangespannen tegen het partijbestuur. Steen des aanstoots is het voornemen van Dales om stemmingen over kandidatenlijsten en het verkiezingsprogramma digitaal te houden, nu door corona partijbijeenkomsten uitgesloten zijn. Partijleden vertrouwen het niet: ze eisen via de rechter garanties over onafhankelijke controle. In de processtukken betoogt het partijbestuur dat wachten niet kan, omdat een korte selectieperiode net als in 2016 zal leiden tot een ondermaatse kandidatenlijst en een ‘suboptimale’ fractie.

Dat is Jan Nagel, die in 2016 verantwoordelijk is geweest voor die kandidatenlijst, tegen het zere been. De zittende fractie reageert ook boos. Wij suboptimaal? Krol wordt gevraagd om zich te distantiëren van zulke kwalificaties, maar geeft geen krimp. Hij haalt wel uit naar de opstandige afdelingsvoorzitters: die moeten hun heil maar bij andere partijen zoeken.

Onder dat gesternte besluit Krol zijn Paas-lijmpoging te doen. De voortekenen zijn gunstig: de digitale stemmingen gaan voorlopig van tafel. Dales geeft opheldering over zijn politieke ambities: ja, hij wil de Kamer in, maar tot de verkiezingen ook partijvoorzitter blijven. Nagel en senator Van Rooijen gaan akkoord, op voorwaarde dat Dales zich niet meer bemoeit met de kandidatenlijst. Prima, zegt Dales, als jullie twee maar openlijk mijn kandidatuur steunen.

En dan gaat het mis. Van Rooijen en Nagel besluiten zich uiteindelijk níét publiekelijk uit te spreken voor Dales. Alleen: het persbericht waarin ze dat wel doen, is dan al per ongeluk verstuurd door de persvoorlichting van de Tweede Kamer. Nagel boos, Dales boos, iedereen boos.