Necrologie

De vrije vogel van de jazz is niet meer

Louis van Dijk 1941-2020 Bach en blues, jazz en Mozart waren voor Louis van Dijk even betekenisvol. Zijn gretige veelzijdigheid bracht hem regelmatig in conflict met de „jazzpolitie”.

Louis van Dijk in 1962
Louis van Dijk in 1962 Foto VARA

„Het is natuurlijk een van de goddelijkste beroepen, muzikant zijn”, zei Louis van Dijk in een interview uit 1968. De toen 26-jarige jazzpianist was in 1964 cum laude afgestudeerd in klassieke piano op het Amsterdams Conservatorium, maar al snel bleek zijn grote voorliefde en talent voor de geïmproviseerde muziek.

De klassieke muziek verloochende hij echter nooit. Bach en blues, jazz en Mozart waren voor hem gelijkwaardig en even betekenisvol. Op thema’s uit klassieke muziek improviseerde hij naar hartelust, zo verbond hij klassiek met jazz. Afgelopen zondag 12 april overleed Van Dijk op 78-jarige leeftijd in het Rosa Spier Huis in Laren. Hij leed geruime tijd aan de ziekte van Alzheimer.

‘Jeugdige debutantjes’

Louis van Dijk werd op 27 november 1941 in Amsterdam geboren als Arnold Ludwig van Dijk. Zijn vader was koster van de Nederlands Hervormde Prinsessekerk in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Daar hoorde de jonge Louis het spel van organist Piet van Egmond en raakte meteen in de ban. Hij kreeg orgel- en pianoles en speelde later bij kerkdiensten en trouwpartijen. Op twaalfjarige leeftijd deed hij mee aan een wedstrijd voor „jeugdige debutantjes” in de Bachzaal in Amsterdam. Na een sonate van Haydn kondigde hij aan te gaan improviseren. Dat deed hij met „grote vrijheid en fantasie”, aldus het verslag.

In 1959 gaat hij piano studeren, onder meer bij Jaap Callenbach. Jazz was in die tijd voor conservatoriumleerlingen een verboden genre, maar Van Dijk trok zich daar niet veel van aan. Hij gold toen al als een „rebel” en later kreeg hij de bijnaam „de vrije vogel van de jazz”. Het irriteerde hem dat docenten de naam van de Amerikaanse jazzpianist Art Tatum niet kenden. „Hoe is het mo-ge-lijk”, vroeg hij zich af.

Geïnspireerd door het Modern Jazz Quartet en jazzpianisten als Bill Evans, Oscar Peterson en Bud Powell besluit hij zijn eerste trio op te richten, samen met Cees Hamelink op bas en Harry ten Siethoff op drums. In 1961 won dit trio met Van Dijk als leider en alleskunner het Loosdrecht Jazz Concours.

Twee jaar later oogsten Van Dijk en zijn musici grote bijval op het vermaarde festival Jazz à Juan in het Zuid-Franse Antibes Juan-les-Pins. Volgens de kranten juichte het „tienduizendkoppige” publiek hen luid toe en wilde het zelfs niet „dat het Nederlandse kwartet het podium verliet om plaats te maken voor de beroemde Amerikaanse jazz-trompettist Miles Davis”. Mooi detail is dat Van Dijk juist Davis prijst om het gebruik van oude kerktoonaarden in zijn avantgarde-jazz.

Shaffy Cantate

Vanaf dat moment was de naam Louis van Dijk als muzikaal genie gevestigd. Het was zijn overtuiging dat je je als musicus zo veelzijdig mogelijk moet ontwikkelen ofwel, in zijn eigen woorden: „Jazz, klassiek, alles”. Naast de optredens met zijn trio dan wel kwartet vertolkte Van Dijk met grote symfonieorkesten, onder meer het Radio Philharmonisch Orkest, pianoconcerten van Bach, Poulenc en Ravel. Het liep bij hem allemaal door elkaar.

Ondertussen formeerde hij in 1964 met bassist Jacques Schols en drummer John Engels zijn nieuwe Trio Louis van Dijk, dat veelzijdigheid en virtuositeit koppelde aan flair en lef. Het is aan de begeleiding door dit trio te danken dat de befaamde Shaffy cantate van Ramses Shaffy met Liesbeth List, Loesje Hamel en Joop Admiraal zo’n aanstekelijk jazzy karakter kreeg. Tijdens live-uitvoeringen zong Van Dijk vanachter de vleugel uitbundig mee.

Lees ook: Louis van Dijk neemt afscheid met jazz, Bach en blues

De gretige veelzijdigheid waarmee Van Dijk zo ongeveer alle muzikale genres beoefende, bracht hem regelmatig in conflict met wat hij noemde de „jazzpolitie” of de „jazzfreaks”: hij wilde zelf beslissen wat hij speelde en hoe hij speelde. Hij nam With A Little Help From My Friends van de Beatles op en noemde dat een evergreen, uitmuntend geschikt als jazz te spelen.

Afscheidsconcert

De lijst van musici met wie Van Dijk optrad, is indrukwekkend en telt namen als Rita Reys, Dizzy Gillespie, Thijs van Leer, Toots Thielemans, Elly Ameling, Willem Breuker, Jules de Corte, Chris Hinze en het Rosenberg Trio. Hij trad op met cabaretiers Jenny Arean, Jasperina de Jong en Conny Stuart. Met Pim Jacobs en Pieter van Vollenhoven vormde hij het pianotrio Gevleugelde Vrienden. Van Dijk onderhield een innige band met zijn publiek: hij wilde het omarmen, gelukkig maken. En hij wilde dat het publiek ook van hem hield.

De diagnose alzheimer die drie jaar geleden bij Van Dijk werd gesteld, verhinderde hem niet het spelen, wel het optreden. Op 11 september 2018 gaf hij een afscheidsconcert in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw, drie dagen later gevolgd door een allerlaatste concert in Loosdrecht waar het allemaal begon. In Amsterdam speelde Van Dijk een programma „tussen Bach en blues in”.

Voorafgaand zei hij dat „zijn spel nu verdiepter was geworden en dat hij minder hoefde te epateren met techniek”. Van Dijk speelde meesterlijk, moeiteloos. Zoals hij zijn hele leven had gedaan. Van Dijk wordt in kleine kring begraven op Zorgvlied in Amsterdam.