Reportage

Het echoot deze Pasen in de lege Poolse kerk

Een Poolse priester laat zich staand in een auto langs de huizen rijden om te zegenen, nu zijn kerk tijdens Pasen leeg moet blijven. Zorgt corona voor religieus reveil in een toch al aartskatholiek land? „We komen als weggerende kinderen terug naar God.”

Vicaris Sebastian Szkop bedient de smartphone waarmee de missen in Charlupia Mala gelivestreamed worden.
Vicaris Sebastian Szkop bedient de smartphone waarmee de missen in Charlupia Mala gelivestreamed worden. Foto Adam Panczuk

Priester Grzegorz Drzewiecki heeft zijn eigen pausmobiel. Hij wordt deze paaszaterdag rondgereden in een grijze Hyundai, die voor de gelegenheid best even gewassen had mogen worden, en zwaait door het open schuifdak. Overal langs de route door en om het dorp Charlupia Mala verschijnen gezinnen en ouderen op balkons, achter hun ramen of tuinhekken. Bij de meeste huizen staat de priester in zijn zwarte soutane met roze knopen even stil en slaat een kruis. Veel mensen wuiven terug. Sommigen knikken hem bedeesd en dankbaar toe. Een vrouw is tot tranen toe geroerd.

„Juist in deze tijd willen we samen zijn, dat is wat ons sterk maakt”, zegt Drzewiecki. „Maar iedereen begrijpt dat we deze Pasen op fysieke afstand van elkaar moeten vieren.” Hij is een priester die met grote armgebaren en geïmiteerde stemmetjes vertelt over zijn kerk en zijn parochie, midden in Polen. Een hartelijke man die zijn kerkgangers in zware tijden het liefst met een omhelzing geruststelt en nog niet gewend is dat hij mensen niet de hand moet schudden. „Oh, natuurlijk”, roept hij lachend, als zijn uitgestoken rechterhand beantwoord wordt met een elleboogbegroeting.

Echo in de lege kerk

Polen is het meest katholieke land van Europa – 87 procent van de bevolking identificeert zich zo – en Pasen wordt er ruim een week lang nog intensiever gevierd dan Kerst. Wie in voorgaande jaren tijdens het Paasweekend over het Poolse platteland reed, zag overal uitpuilende kerken waar piekfijn geklede families op zaterdag buiten in de rij stonden om hun versierde paasmanden vol eten met wijwater te laten zegenen en op zondag probeerden een glimp van de mis op te vangen. De neogotische Onze Lieve Vrouwekerk van priester Drzewiecki verwelkomt in een gewoon Paasweekend meer dan 3.000 gelovigen.

Maar dit is geen gewoon Paasweekend, dit is een ongewoon coronaweekend vol Paasimprovisatie. Wijwater om voedsel te besprenkelen neemt de priester vanwege besmettingsgevaar zaterdag niet mee op zijn zegentocht langs de deuren. Op zondag staat hij eenzaam voor het altaar, met alleen zijn organist, enkele misdienaren en een filmende assistent in de buurt. Grzegorz Drzewiecki (59) is al weken elke dag aan het livestreamen via Facebook en heeft daar duizenden volgers verzameld. „De eerste keer vond ik het zo verdrietig om daar alleen te staan. Ik hoorde mijn eigen stem echoën in de lege kerk. Ik was bijna in tranen.” Hij laat zijn schouders even hangen, maar dan klaren zijn lichtblauwe pretogen weer op. „God en de techniek geven ons in deze moeilijke tijd ook de kans om nog meer mensen te bereiken dan anders.”

Niet rebelleren

Nog voordat er in Polen iemand aan Covid-19 was bezweken, voerde de regering een maand geleden straffe maatregelen in. Grenzen, scholen en bijna alle winkels zijn dicht. Samenkomen is praktisch verboden. In het eerste decreet werd de katholieke kerk nog een beetje ontzien, het maximaal aantal kerkbezoekers werd op vijftig gesteld. Maar al snel werd dat teruggeschroefd naar vijf. Iedereen is opgeroepen dit Paasweekend thuis te blijven. Ook in een dorp als Charlupia Mala, waar het coronavirus nog ver weg is.

Wie samen met anderen God wil ontmoeten, komt corona tegen

Op een enkel religieus dwaallicht dat beweert dat wijwater tegen corona beschermt en mensen het virus tijdens een mis niet kunnen krijgen na, houden priesters zich zoveel mogelijk aan de instructies van de overheid. Drzewiecki heeft ook gezien dat in Zuid-Korea en Iran juist religieuze samenkomsten het virus sneller hielpen verspreiden. De katholieke kerk, die in de Poolse geschiedenis altijd leidend was in het verzet tegen onderdrukkende politieke leiders, voegt zich naar het staatkundige verbod op religieus samenzijn. „Wij rebelleren niet. Niet tijdens een pandemie.”

Wanhopige biecht

De Hyundai die dienstdoet als pausmobiel is van Zbigniew Cybulski (56), een succesvol ondernemer in airconditioning- en verwarminginstalatie die graag helpt in de kerk. Daar vindt hij troost en veiligheid, zeker sinds zijn vrouw vier jaar geleden overleed. Bij hem thuis hangen dochters Magda (32) en Martyna (28) op de bank dit weekend, maar dat is dan ook het enige wat normaal is aan deze Pasen. Aan de tafel in de serre waar iedere Paas vijftien familieleden aan het ontbijt zitten, zullen alleen hun broer en diens vrouw nog aanschuiven. Ze kunnen niet naar hun oma’s en niet naar de Onze Lieve Vrouwekerk, waarvan de toren uit het raam te zien is.

Martyna is zelfs al weken terug in Charlupia Mala. Ze was na haar studie naar Warschau verhuisd en zou juist deze maand met een nieuwe baan in een hotel beginnen. „Maar alle hotels zijn dicht en omdat ik nog niet in dienst was, hoeven ze mij niet te betalen.” Ze ziet de toekomst somber in, zegt ze vanachter haar grote bril. „Ik wil eigenlijk stewardess worden, maar de hele toerismesector is nu dood.” De logeerpartij in haar oude slaapkamer bij haar vader zou wel eens maanden kunnen gaan duren.

Samen met haar zus heeft ze iets gedaan wat ze anders nooit doen. „Ik ben voor het eerst zo bang dat ik de priester heb gebeld en gezegd: ik moet nú biechten”, vertelt Magda, die jurist is en in de nabijgelegen stad Sieradz woont. „Wij zijn niet zo gelovig als mijn vader, maar nu ben ik opeens bang om dood te gaan zonder dat mijn zonden zijn vergeven. Je weet het maar nooit.”

Omdat de biechtstoel eigenlijk te krap is om de in Polen verplichte twee meter afstand te houden, neemt priester Drzewiecki de biecht de laatste weken af in de parochietuin, maar dat zagen Magda en Martyna niet zitten. „We hebben met mondmaskers op de grootst mogelijke afstand toch gewoon mogen biechten, gelukkig.”

Zbigniew Cybulski hoort het relaas van zijn dochters met een goedkeurende blik aan. „In een tijd van crisis zoeken we God. Ook de mensen die een beetje van het geloof losgezongen waren”, zegt hij. „We zijn allemaal als kinderen die van hun ouders waren weggerend en nu weer terug naar het nest komen. Dit is een tijd van bezinning op wat er echt belangrijk is in het leven.”

Speciale paraplu

Juist daarom is het voor Grzegorz Drzewiecki vreselijk dat zijn kerk vol kleurrijke schilderijen, glas-in-lood en klatergoud bijna leeg moet blijven. Het moeilijkste vindt hij dat hij mensen die er steun komen zoeken moet weigeren. Voor het eerst in de veertien jaar dat hij hier pastoor is, heeft hij de grote houten voordeuren van de kerk moeten sluiten en mogen gelovigen alleen nog door de zijdeur naar binnen.

Vooral oudere vrouwen schuifelen zaterdagmiddag één voor één naar binnen en blijven een paar minuten in gebed voordat ze plaatsmaken voor de volgde. Een stevige vrouw van in de vijftig komt naar buiten en roept voor ze wegbeent spontaan uit: „Het is de straf van God voor onze zonden!”

Priester Drzewiecki gelooft niet dat dit een straf van God is, noch dat er „een speciale paraplu boven Polen hangt” omdat het land zo gelovig is. Maar net als veel parochianen denkt hij wel dat „God probeert ons iets te vertellen”. Maar wat? „Ook een priester moet soms toegeven: ik weet het niet.”