Opinie

Liever te veel vaccins inkopen dan te weinig

Rosanne Hertzberger

Tussen het tsjilpen van de vogels hoor ik deze dagen een onheilspellend geluid: dat van slijpende messen. De messen van de afrekening, van de reconstructies, van de vernietigende debatten.

Wie deed wat goed op welk moment? Welk besluit kwam te vroeg? Welk besluit te laat? Over een paar maanden kunnen we conclusies trekken: de horeca, de scholen, de grenzen gingen te vroeg / te laat dicht. Het effect van de mondkapjes voor de bevolking was zwaar onderschat / overschat. Een volledige lockdown was slimmer / dommer dan een intelligente lockdown. Enzovoort en zo verder.

Ik zag de hoon onder mijn column op nrc.nl verschijnen toen ik schreef: „Dit hadden we te laat door”. Hoezo hadden we dit te laat door? Iedereen die het wel op tijd doorhad, schreeuwt het nu van de daken: Sukkel! Had eerder ingegrepen! Had zwaarder ingezet!

Bij de vorige pandemie was er iemand die wel eerder en zwaarder inzette. Weet u nog? De influenza A/H1N1-uitbraak in 2009. De Wereldgezondheidsorganisatie sloeg alarm. In Mexico en de Verenigde Staten greep de griep snel om zich heen en maakte vooral slachtoffers onder jonge mensen.

Virologen wisten hoe influenza kon muteren, hoe het eerst een milde griep kon zijn en daarna verwoestend om zich heen kon slaan. Dat was het Spaanse griep-scenario, de griep die uiteindelijk tussen de twintig en honderd miljoen slachtoffers eiste.

Viroloog Ab Osterhaus sloeg namens Nederland heel erg veel griepvaccins in, twee dosissen voor elke Nederlander. Waren er op dat moment vragen over hoe goed dat griepvaccin werkte? Zeker. Waren er vragen over dat andere antivirale middel Tamiflu dat Nederland grootschalig inkocht? Zeker. Waren er grote vraagtekens over hoe dodelijk deze griep was? En wie er gevaccineerd moest worden? Op alles is het antwoord ja. Het was sturen in de mist. Op basis van minimaal bewijs grote beslissingen nemen om grote risico’s af te wenden.

U kent de geschiedenis. U weet hoe hard de afrekening was, hoe vernietigend de reconstructies. De mutatie kwam er niet, de griep bleef mild. Osterhaus bleek ook zakelijk betrokken bij de nieuwe griepvaccins. Dat laatste feit had misschien helemaal niet zoveel uitgemaakt als het zwartste scenario wel werkelijkheid was geworden. Maar dat was niet gebeurd. Dus moest het hoofd van de viroloog op het hakblok. „Het paniekvirus van Ab Osterhaus”, kopte Vrij Nederland.

Ik vraag me telkens af hoe onze reactie op de vorige pandemie onze reactie op deze pandemie heeft beïnvloed. Reken maar dat de mensen die nu aan het roer staan zich herinneren hoe Osterhaus destijds is aangepakt. Hoe beïnvloedt dat hun houding? Uiteraard baseren ze zich op wetenschappelijk inzicht, maar nu de belangrijkste data op zich laten wachten moet er worden gestuurd, er moet een richting worden gekozen in net zulke dikke mist als toen. ‘Bij twijfel extra veel doen’ bleek een verkeerde keuze vorige keer. En ook de dreigingen van andere uitbraken, zika, ebola, sars en mers, liepen in Nederland met een sisser af. ‘Bij twijfel weinig doen’ was een begrijpelijke keuze.

Inmiddels heeft het RIVM en het Outbreak Management Team een stevige koerswijziging ingezet. Het aantal tests wordt opgeschaald en een veel groter aantal labs wordt nu ingeschakeld. Er is zicht op een app en een omschakeling naar een beleid waarbij het virus actief wordt bejaagd. Maar zelfs nu de autoriteiten een sterk staaltje voortschrijdend inzicht tonen en het roer omgooien, is de kritiek niet van de lucht. ‘Had het niet eerder… had het niet beter… had het niet sneller….’ Weinig is moeilijker dan in de spotlight, met grote publieke aandacht, te moeten leren en je beleid aanpassen op basis van nieuwe kennis. Hoe moeilijk ook, het gebeurt, en dat is te prijzen.

Het volgende mistgebied komt eraan, waarin met weinig kennis een vaccin moet worden gekozen en voor Nederland moet worden ingekocht. Zeker wanneer de uitbraak tegen die tijd nog steeds in volle gang is, hoop ik toch dat we de Osterhaus-aanpak kunnen afstoffen en in ere kunnen herstellen. Liever te veel dan te weinig. Bij twijfel: doen. En als het tijd is om af te rekenen en te reconstrueren, zetten we de televisie gewoon even uit.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.