Een borrel met de buren moet dit paasweekend kunnen, toch?

Naar buiten? Gemeenten verwachten dit paasweekend grote aantallen coronaspijbelaars. „In een crisis worden bepaalde karaktereigenschappen beter zichtbaar.”

De gemeente Haarlem heeft krijtsjablonen geplaatst op plekken waar normaal veel mensen samenkomen, zoals in parken en op pleinen.
De gemeente Haarlem heeft krijtsjablonen geplaatst op plekken waar normaal veel mensen samenkomen, zoals in parken en op pleinen. Foto Remko de Waal / ANP

Net als ieder jaar stond er in het Limburgse Voerendaal een paasfeest op het programma: een speurtocht langs de winkels, op de foto met de paashaas en natuurlijk handenvol chocola. Dit jaar staat er in grote letters ‘AFGELAST’ op de aankondiging van het evenement. „In deze omstandigheden gaan we mensen niet stimuleren de straat op te gaan”, zegt organisator Remi Daniëls. „Dat is onverantwoord.”

Maar de paashaas moest zijn eieren kwijt. En dus kropen Voerendalers zelf in het pak en hupten op zaterdagochtend in het zonnetje langs de huizen, een mand vol chocolade aan de arm. Aanbellen, eitjes afleveren, een kort praatje en weer door. Van een coronacrisis was even niets merkbaar.

Gemeenten verwachten dit zonnige weekend grote aantallen ‘coronaspijbelaars’ en sluiten preventief recreatiegebieden, parken en wandelpaden. De havens in Edam en Volendam zijn afgesloten, pleziervaart op de Amsterdamse grachten is tijdelijk niet toegestaan. In Rotterdam zijn parken, skatebanen en trapveldjes op slot en bij de Twentse grens met Duitsland houdt de marechaussee extra controles. Waarom is de verwachting dat we de paasdagen niet gewoon thuis doorbrengen, maar burgerlijk ongehoorzaam de deur uitgaan?

Hoe brengt u de paasdagen door nu we sociale contacten moeten verminderen? Reageer op onze lezersoproep

„In deze coronacrisis kan veel worden teruggebracht naar het conflict tussen maatschappelijk belang en eigenbelang,” zegt Johan Karremans, gedragswetenschapper aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „Eigenlijk is het leven een groot dilemma tussen eigenbelang en maatschappelijk belang: hoe houd ik vast aan eigen mening en voorkeuren, en in hoeverre kan ik die balanceren met het belang van een ander?” In een zonnig paasweekend, dat normaliter in het teken staat van gemeenschap, komt dat dilemma extra naar voren.

Verschillende interpretaties

De regels van het RIVM zijn op het eerste gezicht duidelijk: blijf zoveel mogelijk thuis, ga niet op bezoek bij ouderen en houd, wanneer je toch de deur uitgaat, minimaal anderhalve meter afstand. En toch leiden ze tot verschillende interpretaties. Er is de groep die de voorschriften strak naleeft: alleen naar buiten voor boodschappen, een frisse neus halen doe je maar op het balkon.

En dan is er de groep die óók binnen de richtlijnen handelt, maar die buiten sport of een wandeling maakt met een bekende. De norm lijkt in het dagelijks leven bovendien steeds verder te verschuiven – een borrel met de buren op anderhalve meter afstand moet toch ook best kunnen?

Wat is het verschil tussen de preciezen en de rekkelijken? Volgens Johan Karremans zijn de twee houdingen terug te voeren op het wel of niet consciëntieus – gewetensvol – handelen, een van de vijf belangrijke karaktereigenschappen in de persoonlijkheidspsychologie. „Op je werk of in je omgeving ken je vast ook wel mensen die het wat minder nauw nemen met de regels, zeker wanneer zich een dilemma tussen gezamenlijk belang en eigenbelang voordoet. Andere mensen zijn van nature juist wel consciëntieus en houden zich altijd zoveel mogelijk aan de regels. Zulke karaktereigenschappen worden tijdens een crisis beter zichtbaar.”

Iemand die dit weekend besluit het met de regels wat minder nauw te nemen heeft daar volgens gedragswetenschapper Karremans allerlei rechtvaardigingsgronden voor. „Het is maar voor een keertje, denken ze dan, en ik houd voldoende afstand. Of: ik kan best gaan wielrennen want ik rijd voorzichtig, dus de kans dat ik een ziekenhuisbed bezet zal houden is nihil.”

Kopje koffie in de tuin

De ongehoorzaamheid zit dus deels in onze natuur, maar daarmee zijn de dilemma’s niet opgelost. Mogen er nu wel of niet paaseieren worden gezocht in de buurt? Een kopje koffie in de tuin bij ouders of grootouders moet toch best kunnen? Wat als je het volgens RIVM-richtlijnen toegestane groepje van drie uitnodigt voor een paasbrunch aan separate tafeltjes?

De twee kampen willen elkaar nog wel eens via Whatsapp of telefoon in de haren vliegen, zeker met een weekend voor de boeg dat normaliter wordt gekenmerkt door sociale aangelegenheden. Familieleden die de regels minder streng naleven zorgen voor conflicten en verwijten binnen het gezin. Jíj bent degene die opa of oma in gevaar brengt door toch op bezoek te gaan. Jíj bent degene die je verantwoordelijkheid niet neemt. Tegelijkertijd zijn er grootouders die juist nu een beroep doen op kinderen en kleinkinderen, omdat ze liever een risico lopen dan eenzaam wegkwijnen.

Lees ook: De mens zit thuis. Maar wat doet de natuur?

„Mijn ouders hebben duidelijk gemaakt dat ik welkom ben, maar ik wil ze niet in gevaar brengen. Ik vind het risico te groot, ik weet niet wat ik meebreng”, zegt Roos Dieben (24). „Mijn broer en zus wonen in de buurt en gaan wel, op afstand. Ik heb een week getwijfeld en weet het nog steeds niet zeker. Wat als deze situatie nog maanden duurt?”

Dit zijn dilemma’s die op dit moment tot conflicten leiden, zegt Karremans. „De groep consciëntieuze mensen voelt zich moreel bezwaard om naar buiten te gaan. Mensen die wél naar buiten gaan, hebben begrip voor het landsbelang maar rechtvaardigen hun eigen handelen. Dat botst.”

Probeer er samen uit te komen, adviseert Karremans. Juist in crisistijd, waarin sociale normen ter discussie staan, is het belangrijk dat we onze overwegingen bespreken en kritisch naar ons eigen handelen kijken. En bij twijfel? Niet doen. Want ook in een zonnig paasweekend geldt de stelregel: blijf binnen. Dus vertel je (groot)ouders dat je graag koffie met ze wil drinken – via Skype. En sla die uitnodiging voor de social distance brunch toch maar af.