Opinie

Boven zo’n bef past best nog een mondkapje

De Rechtsstaat

Als bewindslieden zonder duidelijke aanleiding gaan twitteren over hoe goed het allemaal gaat, raak ik functioneel licht wantrouwend. Hoezo „mooi om te zien dat ook in crisistijd de rechtspraak blijft functioneren”? Minister Dekker twitterde het deze week al twee keer. Waar kwam die behoefte aan rozenblaadjes en lentegeur voor eigen arbeid opeens vandaan?

Mij was juist opgevallen dat de rechtspraak op 25 maart met een ferme klap alle rechtszalen op slot deed en alleen voor ‘urgente zaken’ open bleef, maar dan wel op afstand, met video. Is dat hetzelfde als ‘blijven functioneren’? Destijds was dat nog een kordaat antwoord op een lobby uit de rechtspraktijk om toch alsjeblieft de gezondheidsrisico’s van zittingen zoveel mogelijk te reduceren. Vooral de advocaten waren zeer ongerust. Het was de tijd waarin nog werd gebakkeleid over de vraag of het onderwijs wel zomaar open moest blijven, terwijl het elders in Europa toch sloot? Better safe than sorry was toen de algemene teneur.

Daarop ging de rechtspraak met enig vertoon van daadkracht dicht – geen fysiek contact meer behalve als een ‘urgente zaak’ daartoe verplichtte. Publiek mag er niet meer bij. De pers is beperkt tot maximaal drie man. Op de zittingsrollen van alle gerechten die via de digitale ‘rechtspraakpostbus’ is te raadplegen, staan al weken nergens meer zittingen vermeld. Jeugdofficier Ad de Beer schreef op nrc.nl dat „alles blijft liggen tot na de crisis”. De rechtspleging staat dus vrijwel stil. En wat er nog gebeurt, is vrijwel aan het oog onttrokken. In deze krant dieselt de rubriek ‘De zitting’ nog wat na, met zaken uit februari en maart. Maar voor april zegt dat niets en de agenda voor mei is nog leeg.

Feitelijk zijn alle rechters, officieren, secretarissen en griffiers met hun laptops naar huis gestuurd. Alle zittingen zijn geschrapt, nieuwe zittingsroosters zijn er niet of nog hoogst onzeker. Vanuit huis worden achterstanden weggewerkt en bereidt men zich op de herstart voor, wanneer die ook moge zijn en in welke vorm. Alles is onduidelijk. De kasten worden ‘leeg geschreven’, zoals dat op de werkvloer heet. Als de wet het toelaat wordt partijen gevraagd van hun zitting af te zien, eventueel na een schriftelijke vragenronde. De rechtspleging dreigt geheel van papier te worden.

Is het dan „mooi om te zien dat de rechtspraak in crisistijd blijft functioneren”? Wat een flauwekul. De rechtspraak is feitelijk dicht. Toegang tot de rechter voor de burger? Nou, liever niet. Het onderwijs, dat is blijven functioneren. Daar hebben ze binnen een week complete digitale lesomgevingen uitgevonden. De zorg, daar functioneren ze meer dan ooit, onder zware omstandigheden. Huisartsen, brandweer, politie, ov, de bouw – gewoon aan het werk gebleven. Om van de retail maar te zwijgen, met hun contactloos bezorgende koeriers. De buschauffeur en caissière bij AH functioneren vele malen normaler dan de rechtspraak. Kan Dekker daar niet eens waarderend over twitteren?

Dat een radicale sluiting niet houdbaar is, werd de rechtspraak (en de minister) ingewreven door Fred Hammerstein, oud-vice president van de Hoge Raad, hoogleraar, regeringscommissaris, president van Hof Arnhem, etc. Een juridisch kanon, naar wie geluisterd wordt. Ik denk dat zijn column van 2 april op een onderwijswebsite van de Radboud Universiteit alles veranderde. Hammerstein vroeg zich af waarom de rechtspraak eigenlijk niet tot de ‘onmisbare onderdelen van de samenleving’ hoort. Hebben rechters niet een bijzondere verantwoordelijkheid in deze maatschappij en in deze tijd? Zijn ze soms meer kwetsbaar dan gemiddeld? Slaat de rechter hier niet een slecht figuur? Au. Een dag later, op 3 april, had de rechtspraak de steven gewend. Sindsdien heet het dat de rechtspraak „zoveel mogelijk zaken laat doorgaan”. En dat „alles op alles wordt gezet” om de rechter toegankelijk te houden. Van nee mits, naar ja tenzij in 24 uur.

Rechtspleging op een laag pitje is dus niet vol te houden, de raad had het kunnen weten. Dus schiet eens op met je doorstart. Organiseer weer openbare zittingen. Not only must Justice be done; it must also be seen to be done, luidt het aforisme uit 1924.

Boven zo’n bef past best nog een mondkapje.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.