Opinie

Vestig geen valse hoop op een app

Corona-apps Nog afgezien van de privacy is het de vraag of apps daadwerkelijk het coronavirus kunnen indammen, schrijft .
Santiago, Chili
Santiago, Chili Foto AFP

Een app lijkt het nieuwe tovermiddel om Covid-19 te bezweren. Zo moeten contactmomenten met geïnfecteerde mensen geregistreerd worden en het contact met artsen vereenvoudigd. Vicepremier De Jonge kondigde aan dat apps de kern van nieuw testbeleid in ons land worden en hij hield de optie open dat downloaden verplicht wordt.

Het zijn grote woorden die bovendien in sterk contrast staan met het beroep op eigen verantwoordelijkheid en de ‘intelligente lockdown’ die het regeringsbeleid tot nu toe kenmerken. Behalve terechte zorgen over privacy en cyberveiligheid, zijn er allerlei andere vragen die beantwoord moeten worden voordat we weten of een app, en welke app, in Nederland toegevoegde waarde zou hebben. Welk probleem lost een app precies op? De duivel zit, zoals altijd, in de details.

Voorstanders van digitale registratie van besmettingen, en van het delen van die informatie met mensen die in de buurt van een geïnfecteerd persoon zijn geweest, verwijzen graag naar landen waar technologie al massaal gebruikt wordt.

Ervaringen in autoritaire landen zijn minder relevant voor Nederland, maar het democratische Zuid-Korea heeft het virus relatief goed onder controle. Het land greep krachtig en vroeg in. Er werden afspraken met farmaceutische bedrijven gemaakt over de massale productie van tests, waarvan er op dit moment ongeveer honderdduizend per dag worden gemaakt.

Daarnaast wordt op veel openbare plaatsen gemeten of mensen koorts hebben.

Lees ook: Ongemerkt besmet ondanks de corona-app op je telefoon

Een belangrijke besmettingshaard was een kerk van de Shincheonji-sekte, waardoor het risicogebied duidelijk was en gericht maatregelen konden worden genomen. In Zuid-Korea en andere Aziatische landen die door het mers- en het sars-virus werden geraakt was het dragen van mondkapjes al een gewoonte vóór Covid-19.

En dan zijn er nu ook nog apps. Waar die in een eerder stadium als kansrijk werden gezien om mensen gericht te informeren, worden ze nu ingezet om algemene informatie over mondkapjes en afstand houden te delen, zoals dat ook via televisie en radio gebeurt.

Minder gretig wordt verwezen naar het feit dat landen die apps inzetten vaak niet of nauwelijks privacywaarborgen hebben, of dat overheidsinstructies streng worden gehandhaafd. In Zuid-Korea werden naast apps ook creditcardgegevens, locatiedata en beelden van beveiligingscamera’s ingezet. En zelfs met al deze maatregelen is de conclusie nu dat het aantal gevallen al te groot is om contact-tracering accuraat te houden.

Reputatieschade

Via apps worden mensen nog op de hoogte gehouden van nieuwe gevallen in het district waar ze wonen, soms met informatie over het hotel of restaurant waar de besmetting zou hebben plaatsgevonden. Dat gebeurt met zoveel detail dat de identiteit van zieke mensen soms te achterhalen is.

Voor stigmatisering en reputatieschade wordt inmiddels meer gevreesd dan voor het virus zelf. In Taiwan weten autoriteiten met dank aan een ander soort app of je je aan quarantaineregels houdt. Het werkt als een digitale enkelband waarbij een hoge boete wordt uitgeschreven bij overtreding. Alsof de politie voor de deur staat. Dat gebeurde bij een student binnen een kwartier toen de batterij van zijn telefoon leeg was.

Een doorslaggevende effect van appgebruik is, in combinatie met vroeg en veel testen, het massaal dragen van gezichtsmaskers en streng handhaven op fysieke afstand, moeilijk precies vast te stellen. Het zijn bovendien veelal maatregelen waar in Nederland niet voor is gekozen. In Nederland worden nu mensen getest die met klachten naar een arts gingen, patiënten in een ziekenhuis en binnenkort ook meer zorgmedewerkers die een hoger risico op besmetting lopen. Met klachten blijven ze al thuis en de kans is groot dat juist deze mensen maximale voorzorg nemen om te voorkomen dat zij het virus aan mensen in hun omgeving overdragen.

Ook zijn er volgens het RIVM veel mensen die het virus hadden en al hersteld zijn zonder ooit getest te zijn. Als zij immuun zouden zijn, zoals de theorie van groepsimmuniteit die de regering aanhoudt voorspelt, zouden zij geen risico lopen bij contact met een besmet persoon. Ook hier is het zonder ‘testen offline’ onmogelijk om online gevaarlijk contact tussen mensen te traceren.

Onrealistisch streven

De vraag is hoelang een app die aan alle privacy- en veiligheidseisen voldoet nog ontwikkeld en getest moet worden voordat deze kan worden gebruikt. En: of er tegen die tijd voldoende medische tests zijn om te weten wie besmet is. Ook daarna hangt het succes samen met de massaliteit van appgebruik. Minister De Jonge suggereerde dat 60 procent van de Nederlanders de app moet downloaden om die goed te laten werken. Wie zich realiseert dat dit in Singapore 20 procent van de bevolking is, beseft dat dit streven totaal onrealistisch is.

Wel is duidelijk dat privacy vaak eenvoudig wordt opgeofferd. Gelukkig wordt in Europa aan criteria gewerkt zodat apps binnen de eisen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), de privacywetgeving, vallen.

Hoewel een app in Nederland volgens de wet zou moeten worden gebouwd, is het goed voorstelbaar dat bedrijven het bestaan van de app voor eigen doelen zullen willen aanwenden. Zal een vliegtuigmaatschappij bijvoorbeeld bewijs willen zien dat een passagier niet in de buurt is geweest van een Covid-19-patiënt? Zal een verzekeraar of autoverhuurder de gegevens van de app gebruiken alsof het een verklaring van goed gedrag is? Het is denkbaar dat dit soort misbruik alleen is te voorkomen met gerichte wetgeving en kaders.

De druk op de economie en individuele werknemers en hun gezinnen is enorm na wekenlang thuis werken met dichte scholen. Het is logisch dat elke optie om het virus in te dammen en elk sprankje hoop op het hervatten van het normale leven worden omarmd.

Mocht de indruk bestaan dat een app kan zorgen voor zekerheid, dan levert juist dat idee een nieuw risico op. Wanneer mensen de indruk krijgen dat ze weer kunnen doen wat ze willen tot er een waarschuwing op hun telefoon verschijnt, nemen ze wellicht minder fysieke afstand. Wie nu alle hoop op apps vestigt, loopt ook het risico van schijnveiligheid. Een app is, hoe graag we dat misschien ook zouden willen, geen magische oplossing tegen het coronavirus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.