Bij verzorgingshuis Villa Hooghe Heide in Amersfoort brengt een vrouw via het raam een bezoek aan een bewoner.

Foto Jaco Klamer

Interview

‘Test zorgmedewerkers die zich niet veilig voelen’

Inspecteur-generaal Gezondheidszorg en Jeugd Ronnie van Diemen maakt zich zorgen over de veiligheid van zorgmedewerkers. „Valt zorgpersoneel massaal uit, dan is de crisis nog groter.”

Nog maar twee weken geleden waren de ziekenhuizen haar grootste zorg, nu zijn het de verpleeghuizen. „Door de grilligheid van het coronavirus is deze crisis iedere week weer anders”, zegt inspecteur-generaal Ronnie van Diemen-Steenvoorde van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Ze stelt bezorgd vast dat Covid-19 zich nu heel snel in de verpleeghuizen verspreidt. „Hele woongroepen raken geïnfecteerd.” Van Diemen verwacht daarom dat de focus van de inspectie de komende weken ligt bij de zorg voor de meest kwetsbaren.

Het werk van de inspectie gaat door, maar anders dan normaal. Toezicht houden op de zorg gebeurt nu vooral via de telefoon, op bezoek gaat de inspectie alleen nog als het echt noodzakelijk is. „We willen zorgverleners in deze crisis nu niet voor de voeten lopen”, zegt Van Diemen. Dat betekent niet dat het toezicht op een laag pitje staat. „In het begin was er veel onrust en chaos en daar hadden we ook wel begrip voor. Maar nu komen we in een vervolgfase.”

De inspectie waarschuwt tijdens deze crisis tegen onbewezen behandelingen of onbetrouwbare coronatesten. „Vertrouw niet op edelstenen of het meten van energiebanen. Vertrouw wel op een echte arts”, twitterde de inspectie deze week. Ze bemoeit zich ook met het grotere plaatje: de organisatie van de zorg. Toen de Brabantse ziekenhuizen een aantal weken terug de toestroom van patiënten bijna niet meer aankonden, drong Van Diemen aan op het opzetten van het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding. Dat functioneert nu.

Ze noemt de snelheid waarmee zorgpartijen door de coronacrisis zijn gaan samenwerken „heel bijzonder”. „De samenwerking is nu al zo anders dan zij ooit geweest is. Voorheen zag je vaak schotten in de zorg, de eigen belangen. We zitten nu in een totaal andere werkelijkheid.”

Veel tijd om stil te staan bij wat er goed gaat, heeft de inspectie niet. Deze week bleek dat het zwaartepunt van de coronacrisis van de ziekenhuizen naar de verpleeghuizen is verschoven. Duizenden bewoners zijn al besmet, zeker vier op de tien verpleeghuizen zijn getroffen. In verpleeghuis De Leeuwenhoek van de Rotterdamse zorginstelling Humanitas overleden al vijftien mensen, de helft van alle demente ouderen. Familieleden zeiden deze week tegen NRC dat Humanitas te laat zou hebben ingegrepen.

Humanitas doet nu onderzoek naar de sterfgevallen en de inspectie is daarbij „nauwlettend aangesloten”, zegt Van Diemen. Sinds vorige week heeft de inspectie al contact met Humanitas over eventuele maatregelen. De inspectie legt sowieso contact met alle verpleeghuizen en vraagt in die gesprekken of een verpleeghuis nog voldoende beschermingsmiddelen heeft. Of er voldoende aandacht is voor de angsten en onzekerheden van zorgverleners en of besmette bewoners op een goede manier geïsoleerd verpleegd kunnen worden. Desnoods op een aparte afdeling, zodat andere bewoners niet het risico lopen te worden besmet.

Heeft de inspectie al moeten ingrijpen bij verpleeghuizen?

„Dat is nog niet aan de orde. Als wij een melding krijgen dat ergens onvoldoende beschermingsmaatregelen worden genomen, bellen wij direct met de bestuurder. Soms moeten bewoners overgeplaatst worden naar een andere omgeving, hoe pijnlijk dat ook is. Wij adviseren daarin. We zien gelukkig veel creatieve oplossingen vanuit het veld zelf. Kijk naar het opzetten van de coronazorgcentra in Brabant, waar groepen ouderen met Covid-19 worden afgezonderd en zo veilig kunnen worden verpleegd.”

Kan de inspectie ook verpleeghuizen sluiten?

„Uiteindelijk kan de inspectie instellingen sluiten, als wij constateren dat een bestuurder zijn verantwoordelijkheid niet neemt. Maar we zien veel zorgaanbieders dat juist wel doen. Of er sprake kan zijn van nalatig handelen in tijden van beperkingen en tekorten is wel extra lastig te beoordelen.”

Personeel in de ouderenzorg moet nog te vaak onbeschermd moet werken. Wat kunt u voor hen doen?

„Wij krijgen die signalen ook. Het geeft voor medewekers een continu dilemma: ze willen zorgen voor de bewoners, maar zijn bang hen te besmetten of zelf besmet te raken. Wij vragen hier elke dag aandacht voor bij het ministerie en de werkgevers. Ook voor het snel testen van verdachte bewoners of cliënten, zodat je weet of je personeel risico loopt. Dat kan nu, want de testcapaciteit is uitgebreid.”

Meer medewerkers uit de ouderenzorg willen zich laten testen. Dat kan nog niet altijd, wat vindt u daarvan?

„Ik vind dat de criteria echt verbreed moeten worden. Als zorgmedewerkers zich niet veilig voelen, moeten ze zich kunnen laten testen. Op die manier kunnen we spanning bij deze mensen weghalen. Ze staan al onder enorme druk door het ontbreken van voldoende beschermingsmiddelen.”

De inspectie keurde onlangs nog een partij Chinese mondkapjes af. Bent u niet te streng?

„In tijden van schaarste moet de inspectie zuiver blijven. Dat we niet achteraf denken: hoe hebben we zo stom kunnen zijn om schijnveiligheid te creëren. Het grootste risico is nu dat zorgverleners besmet raken en het ziekteverzuim dramatisch toeneemt. Als dat gebeurt, hebben we een nog grotere crisis.”

Lees ook: Coronavirus verspreidt zich snel in verpleeghuizen