Coronacijfers deze week: blijft sterfte zo hoog, of is het ergste voorbij?

Vier conclusies Het aantal besmettingen in verpleeghuizen is alarmerend. Maar de toestroom van patiënten naar het ziekenhuis neemt iets af, de IC’s lijken het te redden. De coronaweek in cijfers.

Foto Robin Utrecht

1 Het aantal overledenen in Nederland is nu bijzonder hoog

Er sterven meer Nederlanders aan het coronavirus dan er via het RIVM gemeld worden. Hoeveel slachtoffers de uitbraak daadwerkelijk maakt, is te zien aan de wekelijkse CBS-cijfers over sterfgevallen in Nederland. Vorige week overleden naar schatting 5.100 Nederlanders, meldde het CBS vrijdag. Dat zijn ongeveer 2.000 sterfgevallen meer dan in een gemiddelde week vóór het begin van de corona-epidemie. Sinds eind maart ligt de sterfte op het hoogste niveau sinds 1995, toen het CBS begon met bijhouden van de wekelijkse sterftecijfers. Met name onder 65-plussers is de sterfte hoog.

Het algemene beeld dat oprijst uit de dagelijkse RIVM-rapportages was deze week stabiel. Het aantal patiënten dat met een corona-infectie in een ziekenhuis wordt opgenomen, lijkt sinds begin april af te nemen. De vraag is nu of de sterfte door het coronavirus nog verder zal oplopen, of dat het ergste achter de rug is. De cijfers van CBS lopen tot en met zondag 5 april, en ook de meldingen bij het RIVM van de afgelopen dagen zijn nog incompleet.

2 Verpleeghuizen slaan alarm: snel oplopend aantal besmettingen

Het meest verontrustende nieuws kwam afgelopen week uit verpleeghuizen. Steeds meer bewoners zijn daar besmet geraakt met coronavirus. Afgelopen maandag sloeg beroepsverenging Verenso alarm. De specialisten ouderengeneeskunde spreken van een „flinke”, zelfs „explosieve” toename van de besmettingen. Ook de sterfte door het virus neemt in de verpleeghuizen toe.

Veel bewoners hebben klachten die op corona duiden, terwijl ze niet getest zijn. Verenso houdt daarom sinds eind maart zelf gegevens bij. Die komen uit twee grote elektronische patiëntendossiers. Bijna de helft van de verpleeghuizen gebruikt Ysis, waarvan de gegevens in de grafiek hiernaast weergegeven zijn.

De beroepsvereniging vroeg meer aandacht voor beschermende middelen zoals mondkapjes in het verpleeghuis. Vrijdag uitte ook artsenorganisatie KNMG kritiek. „De risico’s van Covid-19 voor hulpverleners [zijn] op dit moment te groot”, aldus de organisatie. Vrijdag maakte Verenso bekend dat voortaan alle patiënten in verpleeghuizen met coronaklachten zullen worden getest.

3 De intensivecare-afdelingen liggen vol, maar de piek is bereikt

De intensivecare-afdelingen lijken het te redden. Afgelopen weekend zette onverwacht snel een stabilisatie in van het aantal Nederlandse patiënten dat met coronavirus op een IC-afdeling is opgenomen. Sindsdien is het aantal patiënten dat wordt opgenomen elke dag ongeveer gelijk aan het aantal patiënten dat opknapt of sterft.

De Nederlandse ziekenhuizen liggen wel nog steeds ongekend vol: er lagen vrijdag 1.326 coronapatiënten, terwijl er ook nog 58 patiënten in Duitse ziekenhuizen waren opgenomen.

Op de lange duur zou het aantal coronapatiënten op de IC moeten afnemen naar zo’n 700 om weer normale zorg te kunnen bieden, zei Diederik Gommers, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, woensdag in de Tweede Kamer. Prognoses die het RIVM daar presenteerde, suggereerden dat het nog tot ver in juni kan duren tot het zover is. Misschien wordt dat punt iets eerder bereikt, nu de bezetting van de IC’s zo snel is gestabiliseerd.

4 Ernstig zieke coronapatiënten hebben vaak overgewicht

Het was IC-artsen in Nederland en verschillende andere landen al opgevallen dat veel ernstig zieke coronapatiënten overgewicht hebben, maar tot nog toe waren er geen harde cijfers beschikbaar. Die zijn er nu wel: bijna een op de drie Covid-19-patiënten op de IC (32 procent) heeft ernstig overgewicht. Dat is twee keer zo veel als in de Nederlandse bevolking. Van de 55-plussers in Nederland is 13 tot 21 procent obees; het percentage varieert wat met leeftijd en geslacht.

De cijfers blijken uit de eerste uitgebreide medische rapportage van die patiëntengroep, die vrijdag werd gepubliceerd door de stichting Nationale Intensive Care Evaluatie (NICE). Deze eerste rapportage gaat over alle bijna 2.200 Nederlandse patiënten die sinds het begin van de uitbraak met ernstige Covid-19 op een IC-afdeling zijn opgenomen. Van 573 patiënten zijn uitgebreidere medische gegevens voorhanden, zoals de body mass index (BMI). Mensen met ernstig overgewicht of obesitas hebben een BMI van 30 of hoger.

Van de vrouwelijke coronapatiënten op de IC is zelfs 40 procent obees. Een verklaring is er nog niet.

Verder valt op dat er relatief weinig mensen bij die al ernstige andere klachten hadden, zoals hartklachten of COPD. Bij patiënten die de afgelopen jaren met een acute longontsteking op een Nederlandse IC kwamen, ligt dat percentage hoger. Ook zijn er relatief weinig tachtigplussers met Covid-19 opgenomen.

Correctie 11 april: Hierboven stond dat de bezetting van de IC’s snel daalt. Bedoeld was dat de bezetting snel is gestabiliseerd. Dat is aangepast.