Recensie

Recensie Boeken

De strijd tegen valse papyri

Boek

Had Dan Brown toch gelijk: Jezus was getrouwd! Op 18 september 2012 maakte een wetenschapper van Harvard University schokkend nieuws bekend. Er was een stuk papyrus ontdekt waarop stond te lezen dat Jezus sprak over ‘mijn echtgenote’. De media gingen onmiddellijk aan de haal met dit Evangelie van de Vrouw van Jezus, maar kenners toonden zich argwanend. Terecht, zoals later bleek. Het papyrusfragment was een vervalsing, gekopieerd van een online bron – inclusief zetfout!

Dit is wat er mis kan gaan als onderzoekers werken met papyri waarvan ze de herkomst niet kennen, betoogt oudheidkundige Jona Lendering in Bedrieglijk echt. Oude papyri, moderne controverses. Op het eerste gezicht is dit nogal een boekje voor de liefhebber, maar het behandelt een interessant vakgebied.

Wie de provenance (verzamelgeschiedenis) van een artefact niet kent, kan er wetenschappelijk gezien eigenlijk niets zinnigs over zeggen, aldus Lendering, omdat niet vast te stellen is of het papyrus echt is. Vervalsers zijn handig: ze weten dat ze voor hun creaties papyrus uit de oudheid moeten gebruiken om detectie te bemoeilijken. Een nieuwe vorm van spectroscopie lijkt uitkomst te gaan bieden, omdat hiermee de ouderdom van inkt kan worden bepaald. Deze techniek staat echter nog in de kinderschoenen.

In Bedrieglijk echt wil Lendering niet alleen laten zien wat er misgaat met de bestudering van oude papyri. Hij is juist heel enthousiast over de mogelijkheden die deze studie biedt. Een voorbeeld: de papyri die zijn gevonden bij de plaats Oxyrhynchos in het huidige Egypte hebben ons vroeg-christelijke teksten en verloren teksten van klassieke auteurs opgeleverd, maar ook dingen als zakelijke correspondentie en een programma voor de paardenraces. Dit soort materiaal dat inzicht geeft in het dagelijks leven is zeldzaam.

Om de zegeningen van papyri optimaal te benutten, benadrukt Lendering het belang van samenwerking tussen de diverse disciplines van de oudheidkunde. Alleen als archeologen en classici de handen ineenslaan, komt het vakgebied vooruit.