Reportage

Zelfs mobiele mortuaria zijn niet genoeg bij zoveel dode New Yorkers

Mortuaria New York Het New Yorkse begrafeniswezen is overweldigd door de piek aan Covid-19-doden. Begrafenisondernemer Grupico: „Ik zou wel vijftien begrafenissen op een dag kunnen doen.”

Omdat mortuaria van New Yorkse ziekenhuizen vol liggen, hebben ze koelwagens gehuurd om de lichamen van overledenen op te slaan, zoals hier bij het Brooklyn Hospital Center.
Omdat mortuaria van New Yorkse ziekenhuizen vol liggen, hebben ze koelwagens gehuurd om de lichamen van overledenen op te slaan, zoals hier bij het Brooklyn Hospital Center. Foto Stephanie Keith/AFP

Het zíjn al niet de mooiste gebouwen, de hoge bruine torens die langs de FDR-snelweg staan. De sociale huurwoningen doemen op langs de kustlijn van asfalt tussen Brooklyn en Manhattan. Maar nu is op de parkeerplaats achter het Bellevue Hospital, halverwege de grauwe verkeersader, ook nog een mortuarium ingericht. Achter een omheining, zijn onder sneeuwwitte tenten koelwagens opgesteld, met daarin de lichamen die New Yorkse ziekenhuizen niet meer kunnen bergen.

„Bijna alleen maar Covid-patiënten”, zegt begrafenisondernemer Joe Grupico (57) van Tudor Funeral Home. Een rij van drie begrafenisauto’s staat voor de ingang, Grupico is uitgestapt en loopt heen en weer – met zijn zwarte Italiaanse fedorahoed, gelooide huid en expressieve optreden is hij geen alledaagse figuur. Met een zwaar Brooklyns accent roept hij naar de collega voor hem in de rij dat ze moet opschieten. „You’re blocking the fuckin’ road!

Lijkschouwingsdienst

„Normaal doe ik drie tot zeven uitvaarten per week”, vertelt hij, gebarend met de sigaarstomp in zijn hand. „Nu zou ik een veelvoud per dag kunnen doen.” Normaal gaan er vier tot zes doden per dag naar een ziekenhuismortuarium. Nu moeten ze er dagelijks dertig à veertig kwijt, zegt Grupico.

De lijkschouwingsdienst van New York, het Office of the Chief Medical Examiner (OCME), bevestigt via een woordvoerder dat de ziekenhuizen compleet overweldigd zijn. Omdat ze vol raken, is de zorg voor overledenen overgenomen door de lijkschouwingsdienst, die ze overdraagt aan begrafenisondernemers.

Het mobiele mortuarium op Manhattan is niet het enige. Ook in stadsdeel Queens is een tijdelijk mortuarium ingericht, in Brooklyn twee. Gecombineerd moeten ze de capaciteit zowat verviervoudigen, van 900 naar 3.500 lichamen, zegt de OCME-woordvoerder.

Maar dat is misschien niet genoeg. Het dodental in de staat New York nam woensdag met 779 toe, de hoogste stijging van dag op dag, en kwam daarmee op bijna 6.300. In de stad waren dinsdag 4.009 doden door Covid-19 geregistreerd.

Koelwagens

Op een ‘normale’ dag overlijden er gemiddeld 158 mensen in New York, de metropool waar 8,5 miljoen mensen wonen. De afgelopen dagen waren dat er meer dan drie keer zo veel.

Daarom bestelde het OCME vorige week al 45 koelwagens die werden verdeeld over de ziekenhuizen. De federale rampendienst FEMA stuurt er binnenkort nog eens 85.

Maar zelfs dat is misschien nog niet genoeg, zei burgemeester Bill de Blasio maandag op een persconferentie. „We rekenen nu op vriezers om de lichamen te bewaren, maar die capaciteit is al bijna verbruikt”, zei hij. Het tijdelijk zonder enig ceremonieel begraven van doden, noemde hij de volgende stap.

Of het zover komt? Begrafenisondernemer Grupico weet al van twee ziekenhuizen waar ook de extra koeltrucks vol liggen. Hij aarzelt even, maar pakt dan zijn telefoon en laat een filmpje zien dat hij heeft gemaakt in een koelwagen achter het Elmhurst-ziekenhuis in Queens. Die wijk is na de wijk Corona – ironisch genoeg – het zwaarst getroffen deel van de stad, blijkt uit een analyse van The New York Times.

De beelden tonen witte en oranje zakken met lichamen op en over elkaar. „Er lagen zeker 130 lichamen in de truck”, zegt hij. „Ik moest naar binnen klimmen om ‘mijn’ overledene eruit te vissen. Ik zit al 38 jaar in het vak, maar zoiets heb ik nog nooit gezien.” Hij valt even stil. „Het was echt verschrikkelijk.”

Of en wanneer de mortuaria hun taks bereiken, is lastig te zeggen, volgens de woordvoerder van de lijkschouwingsdienst „Het aantal mensen dat thuis overlijdt is toegenomen van twintig tot ongeveer tweehonderd per dag”, zegt ze per telefoon. „Bijna allemaal Covid-patiënten.” Daar komt nog het aantal doden uit ziekenhuizen bij. In Brooklyn luidde Brookdale Hospital een week geleden al de noodklok. Volgens een intensivecarearts bleven mensen maar sterven. Naar het werk gaan is naar het front gaan, zei ICU-zuster Simone Hannah-Clark uit het Mount Sinai-ziekenhuis dinsdag tegen CNN. „De doden blijven maar komen.”

Zorg voor nabestaanden

Niet alleen de ziekenhuizen hebben het zwaar. „Alle begrafenisondernemingen in de stad New York en omstreken zijn hierdoor overweldigd”. zegt Mike Lanotte, voorzitter van branchevereniging New York State Funeral Directors Association (NYSFDA) per e-mail. „Ze handelen het dubbele aantal zaken van normaal af, of meer. Ze zitten aan hun taks qua capaciteit en kampen met gebrek aan opslagruimte, extreme tekorten aan beschermende kleding en achterstallige zorg voor nabestaanden.”

Begraafplaatsen en crematoria kampen inmiddels met een achterstand van twee tot drie weken, zegt Joe Grupico. Daardoor kan hij ‘zijn’ doden niet kwijt. „Ik zou makkelijk vijftien begrafenissen op een dag kunnen doen, maar er is geen plek.”

„Het hoge aantal doden zet het hele systeem onder druk”, beaamt NYSFDA-voorzitter Lanotte. „Het op gepaste wijze afhandelen van de doden kost tijd en op dit moment werken de aantallen in ons nadeel. Tijd is onze vijand.” Sinds kort mogen crematoria 24 uur per dag in bedrijf zijn. Lanotte: „Het is nog te vroeg om te zeggen of dat tot verbetering heeft geleid.”

Antibacteriële oplossing

Grupico stond een dag eerder om zeven uur ’s ochtends bij het OCME-kantoor en was ’s avonds pas tegen tienen pas thuis. „Daarna heb ik al mijn kleren uitgetrokken in de gang, alles ondergespoten met een antibacteriële oplossing en ben ik onder de douche gaan staan. Om tien uur zat ik pas te eten.”

Drone-foto van Hart Island in New York, waar lichamen worden begraven in een massagraf. Op Hart Island worden mensen begraven van wie de lichamen niet worden opgehaald door vrienden of familie. Foto Lucas Jackson / Reuters

Hij steekt zijn sigaar opnieuw aan, zijn chirurgisch mondkapje hangt op een oor. Meer bescherming dan het groene lapje heeft hij niet, al schrijft de branchevereniging van begrafenisondernemers beschermende kleding voor die het lichaam van top tot teen bedekt. Hij wijst op het mondkapje van de interviewer. „Ik had er ook zo een, maar alle N95-maskers zijn op.” Vorige week zei burgemeester De Blasio al dat de ziekenhuizen 3,3 miljoen van dit soort professionele maskers nodig hebben. „Artsen en verpleegkundigen hebben bescherming nodig, maar wij ook”, zegt Grupico.

Is hij bang voor besmetting? Jazeker, grapt Grupico. „Ik heb drie dochters, die bellen me elke dag – zij willen dat ik ze nog naar het altaar breng.” Dan, serieuzer. „Natuurlijk is het doodeng. Maar ik kan geen neuroot worden, ook niet tegenover de nabestaanden. Ik leef sowieso elke dag alsof het mijn laatste is, anders zat ik niet in deze business.”

Lees ook dit stuk over hoe het virus verschillende groepen Amerikanen raakt