Zak je of slaag je met drie vijven?

Zakslaagregeling Een dit schooljaar behaald ‘coronadiploma’ moet net zo veel waard zijn als een regulier diploma. Daarvoor zijn nu regels opgesteld.

De zakslaagregeling moet ervoor zorgen dat een dit schooljaar behaald ‘coronadiploma’ net zo veel waard is als een regulier diploma.
De zakslaagregeling moet ervoor zorgen dat een dit schooljaar behaald ‘coronadiploma’ net zo veel waard is als een regulier diploma. Foto Olaf Kraak/ANP

De vlag gaat toch uit dit schooljaar, mét tas eraan. Op 4 juni, ook al weten veel scholieren dan allang dat ze geslaagd zijn, en ook al hebben ze in de weken ervoor geen eindexamens gedaan.

Dat maakte het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen woensdag bekend, tot vreugde van scholierenorganisatie Laks, die op zo’n nationale viering had aangedrongen om de afsluiting van de schoolcarrière niet op een deceptie te laten uitlopen.

Lees ook: Geen eindexamen, geen 'rite de passage' – maar dat overleeft de klas van 2020 wel

Maar belangrijker dan het ingeplande feestmoment is de ‘zakslaagregeling’ die het ministerie bekendmaakte. Hier keken scholen en leerlingen al weken naar uit. Nu de diploma’s van eindexamenjaar 2020 geheel op de cijfers van schoolexamens zijn gebaseerd, moesten er nieuwe regels komen die bepalen wanneer een leerling slaagt en wanneer niet.

Zou de regeling veel soepeler worden, dan zou het risico bestaan dat het ‘coronadiploma’ van dit jaar minder waard is. Maar zou de regeling veel strikter zijn, dan zouden de leerlingen die hun cijfer met de eindexamens hoopten op te krikken – dat gold vooral voor jongens – daar de dupe van zijn. Het eindcijfer bestaat normaliter voor de helft uit het schoolexamen (SE) en de andere helft uit het centraal schriftelijk eindexamen (CSE).

Er lijkt nu een middenweg gevonden. De nieuwe regeling komt grotendeels overeen met de reguliere situatie, maar er komt een extra mogelijkheid te compenseren. Na 4 juni, als de schoolexamens zijn afgerond, mogen leerlingen voor twee of drie vakken een ‘resultaatverbeteringstoets’ maken waarvan het cijfer voor de helft meetelt. Als ze voor die toets lager scoren dan voor hun schoolexamen, telt het cijfer niet mee. Op het vwo, de havo en vmbo theoretische en gemengde leerweg mogen leerlingen voor twee vakken zo’n toets maken en op vmbo basis en kader zijn dat er drie. De toets moet door de school zelf worden gemaakt en gaan over de stof van het schoolexamen.

Geen lager slagingspercentage

Van het Laks had die regeling wel wat ruimhartiger gemogen, zegt voorzitter Pieter Lossie. „Er vallen acht centraal examens weg, plus een herkansing voor het eindexamen. Dat zijn dus negen momenten waarop je je cijfer had kunnen ophogen. Dat is nu gereduceerd naar twee momenten. Er is wel compensatiemogelijkheid, maar we kunnen ons voorstellen dat sommige scholieren hierdoor minder tot hun recht komen dan in de reguliere situatie.”

Toch valt niet te verwachten dat dit schooljaar minder leerlingen slagen dan normaal. Gemiddeld ligt het slagingspercentage op zo’n 90 procent, en zijn er geen grote verschillen tussen de SE-cijfers en CE-cijfers. Het Laks hield de afgelopen weken een enquête onder veertigduizend scholieren en daaruit bleek dat 92 procent zou slagen op basis van zijn of haar huidige schoolexamenresultaten – en daar komende de nieuwe herkansingsmogelijkheden dus nog bij.

Het Laks hoopt dat alle scholen leerlingen de mogelijkheid geven ook de laatste SE-week te herkansen. Vanwege het coronavirus mogen scholen hun programma van toetsing en afsluiting (PTA) nog aanpassen. Daarin staat vastgelegd wat er voor het schoolexamen wordt getoetst en hoeveel herkansingen er zijn per leerling.

De VO-Raad zegt in een reactie van scholen te verwachten dat zij leerlingen de mogelijkheid bieden het schoolexamen af te ronden „op een verantwoorde en zorgvuldige wijze, met aandacht voor het behoud van het niveau”. „We hebben als vo-scholen een standaard hoog te houden rond examinering; de waarde van het diploma van dit jaar moet hetzelfde zijn als de afgelopen jaren.”

Lees ook: Wat betekent het schrappen van de eindexamens?

Er was veel onrust onder scholieren over de examens. Het Laks heeft in de 24 uur voordat de zakslaagregeling bekend werd „honderden berichten gekregen van scholieren die smeekten of we de regeling niet onder embargo al wilden vertellen”, vertelt voorzitter Lossie. „Er zijn leerlingen die deze week een toets maakten zonder dat ze wisten welk cijfer ze nodig hebben om te slagen.” Voor hen en voor scholen, zegt woordvoerder van de VO-Raad Stan Termeer, is het alsof je een wedstrijd speelt waarvan de spelregels halverwege opeens veranderd worden.

Gestrest

Milou Broersen is mentor van 5-havo en kunstdocent op de Vinse School in Amsterdam. „Je merkt dat leerlingen gestrest zijn”, zegt ze. „Met name door de onduidelijkheid. Eerst was het: drie weken niet naar school. Toen moesten we de SE-week uitstellen. Daarna kwam het bericht dat we het PTA mochten aanpassen. En toen bleek dat de examens niet doorgingen, hebben we sommige onderdelen van de leerstof weer teruggebracht in het PTA. Dat is warrig. Voor leerlingen ,maar ook voor docenten.”

Ze kent best wat leerlingen met drie vijven, voor wie de zakslaagregeling extra spannend was. En er zitten leerlingen op school die vervroegd of gespreid examen doen. „Zij vragen of dat wel door kan gaan dit jaar. Dat weten wij ook niet. Er zijn zo veel verschillende gevallen en vragen.”

Dat er veel onduidelijkheid is, blijkt wel als NRC een paar uur na het bekend worden van de regeling een 16-jarige scholier belt uit de omgeving Den Bosch, die dit jaar eindexamen vmbo basis doet (en anoniem wil blijven). Ze heeft „geen idee” of ze nog schoolexamens moet maken, ze denkt dit vrijdag te horen van de mentor. „Wat is de regeling dan?” vraagt ze. Ze luistert aandachtig. „Ik denk dat ik wel geslaagd ben”, zegt ze dan. „Als ik het zeker weet, hang ik 4 juni de vlag uit.”