Poolse verkiezingen moeten doorgaan, dan maar per post

Poststemwet Regeringspartij PiS besloot dat er over een maand per post presidentsverkiezingen zullen worden gehouden. Alles om de winst van de eigen kandidaat veilig te stellen, zo lijkt het.

Polen in de rij voor het postkantoor in Wroclaw. Over een maand moeten ze per post stemmen in de presidentsverkiezingen.
Polen in de rij voor het postkantoor in Wroclaw. Over een maand moeten ze per post stemmen in de presidentsverkiezingen. Foto Maciej Kulczynski/ Poland Out

Vanuit luidsprekers op politieauto’s schalt het gebod om binnen te blijven door de straten van Warschau. Scholen zijn dicht en gaan dit schooljaar waarschijnlijk niet meer open. Voor supermarkten, apotheken, banken en postkantoren staan mensen op meters afstand van elkaar te wachten tot ze in beperkte aantallen naar binnen mogen. Andere bedrijvigheid is gesloten. Zelfs een boswandeling maken is verboden.

Maar op één evenement heeft de vrijwel complete lockdown van de Poolse samenleving geen vat: de presidentsverkiezingen van 10 mei. „Er is geen enkele reden deze uit te stellen”, zei Jaroslaw Kaczynski, de facto leider van Polen. Maandag besloot het Lagerhuis dat alle 30 miljoen kiesgerechtigden over een maand per post moeten gaan stemmen. De herverkiezing van ‘zijn’ president Andrzej Duda moet koste wat kost worden veiliggesteld, zo lijkt het.

Oppositiepartijen – wier kandidaten sinds het begin van de coronacrisis kansloos lijken – roepen op tot een boycot omdat de verkiezingen oneerlijk, ondemocratisch en ook per post onveilig zouden zijn. Kandidaat Malgorzata Kidawa-Błońska noemde het „een criminele daad die mensenlevens bedreigt”. Eurocommissaris Vera Jourova (Waarden en Transparantie) is bevreesd over „de rechtsgeldigheid en grondwettelijkheid” van de verkiezingen.

Postbodes, die straks ieder verantwoordelijk worden voor het bezorgen en verwerken van duizenden stembiljetten, dreigen met een staking. Uit peilingen blijkt dat 70 tot 80 procent van de Polen uitstel willen.

President heeft vetomacht

Verscheidene landen worstelen met het al dan niet laten doorgaan van verkiezingen en de optie om die deels of helemaal per post te laten verlopen. Maar geen enkele regering neemt en dergelijk radicale stap met zo’n korte voorbereiding als de Poolse. De poststemwet zal een maand vertraging oplopen in de Senaat, waar de oppositie de meerderheid heeft, waarna de logistieke operatie van de verkiezingen begin mei binnen een paar dagen georganiseerd moeten worden

Er staat veel op het spel voor de conservatief-nationalistische partij PiS. De regeringspartij verloor vorig jaar haar meerderheid in de Senaat. Die kan wetgeving slechts traineren, maar de president heeft vetomacht. Een president van oppositiehuize kan PiS er dus van radicale stappen weerhouden, zoals het beschadigen van de rechterlijke macht of een verscherping van abortuswetgeving.

Europees Hof legt Pools tuchtrecht lam

De wat fletse Andrzej Duda is populair, maar tot de coronapandemie Polen bereikte, was zijn herverkiezing verre van gegarandeerd. Sinds het virus Polen bereikte, is Duda een van de boegbeelden van de strijd tegen het virus. De oppositiekandidaten zijn ondertussen aan huis gebonden en kunnen geen campagne voeren. In peilingen steeg Duda tot boven de 50 procent. Mogelijk is er dus zelfs geen tweede ronde nodig om hem nog vijf jaar in het presidentieel paleis te houden.

Economische schade

PiS’ redenatie lijkt: hoe sneller de verkiezingen worden gehouden, hoe groter de kans dat Duda wordt beoordeeld op zijn daadkracht en wint. Uitstel kan betekenen dat de kiezer hem de economische schade van de pandemie zal aanrekenen.

Toch is de vraag of partij met het forceren van de verkiezingen niet ook te ver gaat voor de eigen achterban.

Partijleider Jaroslaw Kaczynski staat bekend om zijn feilloze antenne voor het burgersentiment. Zijn PiS-parti won de afgelopen jaren verkiezing na verkiezing door thema’s – zoals migratie of homofobie – heel groot te maken als dat in de publieke opinie goed viel, maar liet ze even makkelijk weer vallen wanneer de stemming omsloeg. Nu volgt hij de peilingen niet, terwijl ook zijn kiezers zeggen de verkiezingen te zullen boycotten.

Bovendien verzetten politici uit zijn eigen gelederen zich. Maandag stapte vicepremier Jaroslaw Gowin op nadat hij het interne conflict om uitstel van Kaczynski verloor. Duda kan straks met een extreem lage opkomst zonder sterk mandaat worden verkozen. En de uitslag zal zeker worden aangevochten.

Het is na Kaczynski’s machtsvertoon lastig voor te stellen, maar hij kan de verkiezingen op elk moment de komende maand alsnog verschuiven. In de tussentijd gaat het publieke debat wekenlang vooral maar over de zin en onzin van de verkiezingen, en niet over de gebrekkige gezondheidszorg of de oplopende werkloosheid.