Dwangsom voor asielzoekers weg, rechtsbijstand blijft

Asiel Het kabinet wil stoppen met het uitkeren van dwangsommen aan asielzoekers. De rechtsbijstand, die zou worden afgeschaft, blijft bestaan.

Het asielcomplex in Ter Apel, waar maximaal 2.000 asielzoekers kunnen worden opgevangen.
Het asielcomplex in Ter Apel, waar maximaal 2.000 asielzoekers kunnen worden opgevangen. Foto Kees van de Veen

Het kabinet wil een einde maken aan de dwangsomregeling, waardoor de Nederlandse overheid dit jaar naar verwachting 70 miljoen euro zal moeten uitkeren aan asielzoekers die te lang wachten op hun procedure. De ministerraad heeft donderdag een wetsvoorstel goedgekeurd om dat mogelijk te maken. Tegelijkertijd zal het kabinet de rechtsbijstand voor asielzoekers niet afschaffen. Daarmee gaat er een streep door dat voornemen uit het regeerakkoord.

Het kabinet vraagt de Raad van State met spoed advies uit te brengen over het wetsvoorstel om geen dwangsommen meer te hoeven uitkeren aan asielzoekers, schrijft staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel, VVD) in een brief waarmee ze de Tweede Kamer informeert over de beslissing. Daarna moet de Tweede Kamer zich er nog over buigen. De wet is gericht op nieuwe dwangsomaanvragen. De dwangsommen die nu open staan, zullen worden uitbetaald.

De doorlooptijd voor asielaanvragen liep de afgelopen jaren zo hoog op, soms tot twee jaar, dat steeds meer asielzoekers een beroep deden op een dwangsomregeling. In november meldde Broekers-Knol aan de Tweede Kamer dat er in 2020 naar verwachting tot 17 miljoen euro zou moeten worden uitgekeerd. Begin maart publiceerde NRC een interne nota waaruit bleek dat dat bedrag zou oplopen tot zo’n 70 miljoen euro. Broekers-Knol houdt het op „een miljoen euro per week”.

Lees ook: Traag, chaotisch, onhelder, onwetend: de IND wankelt

Bijstand van een advocaat

Om de wachttijden bij de IND ook structureel aan te pakken, gaat een ‘taskforce’ de liggende zaken wegwerken. In de brief schrijft de staatssecretaris dat de huidige 14.000 zaken met een dwangsom aan het eind van 2020 moeten zijn opgelost.

Met de beslissing om de rechtsbijstand aan asielzoekers in stand te houden, komt een einde aan een langlopende discussie. Het voornemen tot afschaffen staat in het regeerakkoord: daarin spraken de coalitiepartijen af dat rechtsbijstand alleen nog beschikbaar zou zijn als de IND van plan was een aanvraag af te wijzen. Met de nieuwe wet kunnen asielzoekers weer vanaf het begin van hun procedure bijstand van een advocaat krijgen.

Het voorstel, zoals dat is besproken in de ministerraad, is de uitkomst van een onderhandeling binnen de coalitie. Na een publicatie in NRC begin maart bleek dat de dwangsomregeling met name VVD en CDA een doorn in het oog was. D66 en ChristenUnie ijveren al langer voor het niet afschaffen van de rechtsbijstand. Volgens een speciale onderzoekscommissie leidt afschaffing tot langere wachttijden, en niet tot een snellere doorloop.

Minderjarige asielzoekers

In de onderhandeling stelde de ChristenUnie verder voor dat Nederland enkele tientallen minderjarige asielzoekers uit Griekenland zou opnemen, in ruil voor het beëindigen van de dwangsommaatregel. Dat was zonder resultaat. De Europese Commissie verzocht lidstaten aan het begin van de coronacrisis om kwetsbare kinderen van de Griekse eilanden op te nemen. Acht lidstaten zegden toe, Nederland niet.

Deze week zouden Duitsland en Luxemburg de eerste kinderen uit Griekenland ophalen. In Nederland schaarden 28 gemeenten zich achter het initiatief en zeiden kinderen te kunnen opnemen. Zonder resultaat. In het debat in de Tweede Kamer op woensdag benadrukte Rutte dat Nederland vasthoudt aan de beslissing. „We doen alleen mee als zo’n programma echt gesteund wordt door de Unie, en niet als het een initiatief is van een aantal lidstaten,” zei hij.

Lees ook: Justitie is grip op cijfers IND kwijt