De succesformule van Zuid-Korea: testen, controleren, waarschuwen

Epidemiebestrijding Met behulp van apps die de gangen van burgers nagaan kreeg Zuid-Korea het virus onder controle. Privacy speelt hierbij geen rol.

Ambtenaren controleren de informatie van een bezoeker voor de Covid-19-test in een doorloopteststation in het Jamsil Sports Complex in Seoul.
Ambtenaren controleren de informatie van een bezoeker voor de Covid-19-test in een doorloopteststation in het Jamsil Sports Complex in Seoul. Foto Jung Yeon-je/AFP

Er is geen land dat na een explosieve stijging van het aantal Covid-19-gevallen de situatie zo snel onder controle kreeg als Zuid-Korea. En anders dan China of Europese staten hoefde het niet zijn toevlucht te nemen tot een lockdown of het muilkorven van de media.

Na een aanvankelijke toename met duizenden besmettingen per week wist Zuid-Korea (ruim 51 miljoen inwoners) al in de tweede week van maart de opmars van het virus te stuiten. Het aantal besmettingen staat nu op 10.384 en stijgt licht, het dodental bedraagt slechts tweehonderd.

Wat is het geheim van de Zuid-Koreaanse aanpak? Ten eerste het intensief en snel testen van alle mensen die mogelijk het virus hebben en ten tweede het gebruik van mobiele telefoongegevens. Niet alleen om te kunnen controleren of patiënten in quarantaine blijven, maar ook om mensen die nog niet besmet zijn te kunnen waarschuwen om gebieden te mijden waar het virus is opgedoken. De combinatie van gericht testen, controleren en waarschuwen bleek doelmatig bij de virusbestrijding.

Lees ook: Ongemerkt besmet ondanks de corona-app op je telefoon

„Je moet zorgen dat er voldoende capaciteit is om mensen te testen”, zegt Ki Moran, epidemioloog en adviseur van de Zuid-Koreaanse regering, telefonisch vanuit Seoul. „We kennen nog geen behandeling of vaccin tegen dit virus. Dan is het van het grootste belang dat je een diagnose kunt stellen bij mensen die eraan lijden en die tijdig kunt isoleren. Daarom beseften we dat testen cruciaal was.”

Ook de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hamert daar steeds op: door testen weet je hoe het virus zich verspreidt en kun je gericht optreden. Meteen na de eerste bevestigde gevallen is er afgesproken dat een aantal farmaceutische bedrijven snel testkits zou gaan produceren die de regering zou betalen.

Zuid-Korea had lering getrokken uit de ervaring met het mersvirus in 2015, toen er door traag optreden van de overheid 38 doden vielen. Na kritiek van de WHO begon Zuid-Korea zich toen al te wapenen tegen nieuwe epidemieën. Er werd wetgeving ingevoerd om nieuwe testmethodes snel goedgekeurd te krijgen en het werd mogelijk om gebruik te maken van de telefoongegevens van particulieren bij de bestrijding van de epidemie.

Na het begin van de uitbraak werden er vlug zeshonderd testfaciliteiten opgezet en zelfs vijftig plaatsen waar mensen niet eens hun auto uit hoefden voor een gratis test. Ze vulden een formulier in, lieten hun temperatuur meten en een uitstrijkje uit hun keel nemen. Binnen tien minuten konden ze wegrijden en al enkele uren later waren de resultaten beschikbaar, dankzij de inschakeling van 118 laboratoria.

Alleen de ernstigste zieken belandden in ziekenhuizen, die na de mersuitbraak van 2015 al meer beademingsapparatuur hadden ingekocht.

Essentieel in de Zuid-Koreaanse succesformule was ook het gebruik van mobiele telefoongegevens, creditcardbetalingsgegevens en beelden van beveiligingscamera’s. Als vaststond dat iemand aan Covid-19 leed, stelden de autoriteiten direct een grondig onderzoek in naar de contacten die zo’n patiënt met anderen had gehad en waar hij was geweest. Als detectives trokken de autoriteiten die contacten na, deels aan de hand van persoonlijke gegevens.

Velen werden vervolgens onder een strenge quarantaine geplaatst, waarbij er via speciale apps op werd toegezien dat ze zich daaraan hielden. Vanaf half februari konden Zuid-Koreanen bovendien op vrijwillige basis de ‘Corona 100 m’-app installeren, die hen waarschuwt als ze op honderd meter komen van een plaats waar een besmetting is geconstateerd. Aan de hand van openbare gegevens worden ook nationaliteit, geslacht en leeftijd van zo’n patiënt gegeven en waar hij recent is geweest. In tien dagen tijd downloadden ruim een miljoen mensen de app.

Lees ook: Dit zijn de contact-apps waar het kabinet nu aan denkt

Zodra nieuwe besmettingen in een gebied zijn vastgesteld, worden mensen uit die buurt via sms-boodschappen door de overheid gewaarschuwd. Anders dan in westerse democratieën leidde en leidt dit in Zuid-Korea nauwelijks tot ophef. „We gingen ervan uit dat de veiligheid van het publiek moest prevaleren boven de individuele veiligheid en het belang van de bescherming van persoonlijke gegevens”, vertelt epidemioloog Ki.

„Bij mers faalden we in de communicatie met het publiek”, zegt ze. „We vertelden er toen niet bij waar de besmettingen plaatsvonden. Daardoor breidde het aantal ziektegevallen zich onnodig snel uit. Ditmaal zijn we daarentegen heel open.” Dat is nu zelfs wettelijk vastgelegd.

Ook op het hoogtepunt van de uitbraak schakelden de autoriteiten niet over op een algehele lockdown. „Zo’n lockdown wakkert maar onnodig angst en paniek aan”, zegt Ki. „Mensen proberen dan vaak naar elders te vluchten, met alle risico’s van dien.” Zo’n stap was ook onnodig omdat de meeste Zuid-Koreanen gedisciplineerd mondkapjes voordeden, hun handen wasten en afstand tot elkaar hielden. De scholen gingen wel dicht, terwijl restaurants, cafés en winkels openbleven.

Toch is zelfs Zuid-Korea nog niet van het virus af. Yoon Tae-ho, een hoge ambtenaar van het ministerie van Volksgezondheid, waarschuwde de Zuid-Koreanen half maart „zich voor te bereiden op een lange strijd”.