Profiel

Wopke Hoekstra had al geen beste reputatie in de EU, maar nu ergert zelfs Berlijn zich

Wopke Hoekstra In de coronacrisis brokkelt het imago van Wopke Hoekstra in Europa verder af, en mogelijk ook zijn invloed.

Minister Wopke Hoekstra (CDA) tijdens een videoconferentie met de EU-ministers van Financiën, tegen een wand van portretten van oud-bewindslieden op het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Minister Wopke Hoekstra (CDA) tijdens een videoconferentie met de EU-ministers van Financiën, tegen een wand van portretten van oud-bewindslieden op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Foto Bart Maat/EPA

Voor doorgewinterde diplomaten en ambtenaren in Brussel kan de halsstarrige houding van Wopke Hoekstra (CDA) in de coronacrisis geen verrassing zijn.

Al bij zijn allereerste optreden in Brussel, tijdens een Europese vergadering begin november 2017, slaat de Nederlandse minister van Financiën een onwrikbare en harde toon aan. Zijn boodschap, onder meer aan het noodlijdende Griekenland: Nederland heeft pijnlijke maatregelen genomen in de eurocrisis, heeft óók offers gebracht en staat er nu goed voor. „En dat betekent dat wij mogen vragen dat anderen harder aan de gang gaan”, zegt hij na afloop.

De op dat moment 42-jarige Hoekstra vertelt zijn al langer meelopende Europese ambtgenoten dat Nederland geen aparte begroting wil voor de eurozone, zoals de Fransen eisen, en ook niet snel zal instemmen met een Europees garantiestelsel voor spaargeld – maatregelen die tot een grotere risicospreiding zouden kunnen leiden en in Zuid-Europese ogen tot meer solidariteit. „Ik heb willen markeren hoe we in de wedstrijd zitten”, zegt hij later tegen De Telegraaf.

Tussen Hoekstra en de zuidelijke lidstaten is het sindsdien nooit meer echt goed gekomen.

Nu, tijdens misschien wel de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, is Hoekstra’s imago in Europa verder afgebrokkeld – en daardoor mogelijk ook zijn invloed.

De kritiek vanuit Italië en Spanje laat zich raden. Zij hebben hun overheidsfinanciën na de vorige crisis niet snel genoeg op orde gekregen. En nu corona zwaar toeslaat, wordt er een dwingend beroep gedaan op EU-steun. Zuid-Europa wil de in Noord-Europa zo verfoeide ‘eurobonds’ – het gemeenschappelijk aangaan van schulden – en ook zonder al te veel voorwaarden kunnen lenen uit het Europese ESM-noodfonds (Europees Stabiliteitsmechanisme).

Wat Hoekstra’s positie nu zwakker maakt, is de positie van Duitsland. De Nederlandse minister heeft zich geïsoleerd van de aloude bondgenoot in de financieel-economische politiek. Riep de gezaghebbende krant Frankfurter Allgemeine Zeitung hem een jaar geleden nog uit tot „de nieuwe hoop voor de euro”, nu denken de Duitsers er beduidend anders over.

Dinsdag liep een video-overleg over de Europese noodsteun stuk en werd er een verlenging aangekondigd. De Duitse minister Olaf Scholz (Financiën, SPD) noemde de opstelling van Hoekstra „niet doelgericht en ook ongepast”. Woensdag was Scholz tijdens een persconferentie nog zo hoffelijk om Hoekstra niet bij naam te noemen, maar iedereen wist dat het over hem ging. Dat een Duitse minister zo over zijn Nederlandse collega praat, is bijzonder.

Over eurobonds zitten Duitsland en Nederland op één lijn, maar met betrekking tot het ESM lopen de opvattingen uiteen. Nederland wil leningen uit dat noodfonds koppelen aan forse bezuinigingen, ook al is de coronacrisis geen ‘gewone’ financiële crisis. Achter de schermen tonen Duitse diplomaten grote verbazing over dit gebrek aan flexibiliteit. „Nederland moet zich echt afvragen of het in deze moeilijke tijd een compromis wil blijven blokkeren. Er zal een tijd komen dat ook Nederland op enige manier hulp nodig heeft.”

Gestrekt been

De als jurist geschoolde Wopke Hoekstra (44) heeft een korte en succesvolle carrière in het bedrijfsleven achter de rug: Shell (waarvoor hij in Duitsland werkte) en consultant bij McKinsey. In die periode was hij ook lang niet altijd even diplomatiek, biechtte hij op in een interview met Intermediair. „Later in m’n werk ging ik er soms nog te veel met een gestrekt been in, had ik evenwichtiger moeten optreden.”

Lees ook: Hoe Wopke Hoekstra opklom bij het CDA

Critici in Brussel en Den Haag vermoeden en vrézen dat Hoekstra’s opstelling niet los is te zien van zijn aspiraties. Hij is in de race voor het CDA-lijstrekkerschap, en daarmee een potentieel premierskandidaat. Hij neemt het daarbij op tegen die andere CDA-minister met een leidende rol in de coronacrisis: Hugo de Jonge. Een EU-diplomaat vraagt zich af: „Dient dit verzet deze week nu zijn eigen binnenlandse politieke profilering, of de Nederlandse positie binnen Europa? Ik denk het eerste.”

Tweede Kamerlid Henk Nijboer denkt dat ook. „Hoekstra is altíjd volop op campagne.” De PvdA’er weet dat ook Hoekstra’s voorganger, Jeroen Dijsselbloem, in Europa de reputatie had een stug en technocratisch bestuurder te zijn, maar die had politiek toch een andere werkwijze, zegt Nijboer. „Jeroen was streng, ja, maar ook altijd constructief op zoek naar oplossingen.”

Hoekstra pakt het volgens Nijboer anders aan. „Die trekt een grote broek aan en wil z’n eigen gelijk doordrammen. Heel hooghartig.” Kamerlid Bart Snels (GroenLinks) denkt dat Hoekstra niet om een compromis heen kan. „Als Duitsland en Frankrijk het over een oplossing eens zijn, zal Hoekstra uiteindelijk zijn knopen tellen.” Nijboer is somberder. Politiek handwerk bestaat uit het vinden van draagvlak. Wat wil de een? De ander? „Daarvoor is hij totaal ongeschikt.”

Die indruk wordt bevestigd door EU-diplomaten. Eentje noemt Hoekstra „beleefd en feitelijk”, maar ook: „Glashelder, ondubbelzinnig en onverzettelijk.” Een ander zegt onomwonden: „Hoekstra is een harde onderhandelaar, maar hij mist vaak het juiste moment waarop je een compromis moet sluiten.”

Deze donderdag komt de Eurogroep opnieuw bij elkaar. Brusselse diplomaten verwachten dat er veel telefoonverkeer aan vooraf zal gaan – vooral tussen Berlijn en Den Haag.