Vooral jongeren met flexcontract melden zich voor bijstand

Bijstand Sinds de coronacrisis zien gemeenten een forse stijging in het aantal bijstandsaanvragen. Dat zijn met name jonge flexwerkers.

De terrassen blijven voorlopig leeg. Ook daar dus nog geen werk voor jongeren.
De terrassen blijven voorlopig leeg. Ook daar dus nog geen werk voor jongeren. Foto Jonas Roosens / ANP

Miljoenen euro’s en heel veel moeite kostte het de gemeente Den Haag afgelopen jaar om het aantal mensen in de bijstand met 3,6 procent te verlagen. En nu, in een paar weken tijd, „gaan we weer richting een stijging van 15 procent”, zegt wethouder Bert van Alphen (GroenLinks). „Al onze inspanningen van de afgelopen twee jaar worden eigenlijk in één keer tenietgedaan”, zegt ook de wethouder van Rotterdam, Richard Moti (PvdA).

Officiële werkloosheidscijfers zijn er nog niet, maar gemeenten zien het aantal aanvragen voor een bijstandsuitkering al sterk stijgen, blijkt uit een rondgang van NRC langs 32 wethouders van sociale zaken. Bij de helft verdubbelde het aantal bijstandsaanvragen de afgelopen weken, of zelfs meer dan dat. Slechts drie gemeenten zagen geen enkele stijging, zes gemeenten zagen alleen een lichte stijging.

Het kabinet probeert massale werkloosheid te voorkomen en tuigde allerlei steunmaatregelen op. Maar die werken vooral voor werknemers met een vast contract, blijkt nu. Vrijwel alle gemeenten rapporteren hetzelfde beeld: de grootste stijging is te zien bij jongeren, veelal met een flexcontract, die nu werkloos raken. Zij melden zich direct voor de bijstand, omdat zij nog niet genoeg rechten hebben opgebouwd voor een riantere WW-uitkering.

En dan moet de grootste stijging nog komen, verwachten wethouders. „Uitkeringsinstantie UWV ziet nu al een explosie van het aantal WW-aanvragen”, zegt Peter Heijkoop (CDA), wethouder van Dordrecht en voorzitter van de commissie Participatie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). „Veel mensen met flexibele contracten hebben recht op een korte WW, van drie maanden. Daarna komen zij naar de bijstand, naar ons.” Het UWV bevestigt de stijging van het aantal WW-aanvragen, maar wil nog geen cijfers geven.

Nergens steeg het aantal aanvragen zo hard als in Amsterdam en Rotterdam. De laatste week van februari kreeg Amsterdam nog 313 aanvragen, twee weken geleden waren dat er 830. Rotterdam ziet precies hetzelfde gebeuren: driehonderd aanvragen is normaal, achthonderd zijn het er nu. In de gemeente Arnhem is het aantal aanvragen van jongeren onder de 27 jaar zelfs verdriedubbeld.

Toch aanspraak op steun

Het aantal aanvragen zegt niet altijd alles, sommige verzoeken zullen nog worden afgewezen. „Er zitten bijvoorbeeld mensen tussen die zich alvast voor een bijstandsuitkering hebben gemeld, terwijl hun werkgever daarna tóch aanspraak blijkt te maken op een steunmaatregel”, zegt Linda Voortman, wethouder in Utrecht (GroenLinks). Hetzelfde geldt voor zelfstandigen die aanvankelijk dachten geen overheidssteun te krijgen, maar na een aantal wijzigingen toch in aanmerking komen.

Toch maken wethouders zich zorgen. Want ondertussen stokt de uitstroom ook. Heijkoop: „We plaatsen nog wel mensen in supermarkten en logistieke bedrijven, maar verder is het nu heel ingewikkeld. Een groot deel van de economie ligt stil.”

Er melden zich nu vooral jongeren, zien de wethouders, meestal hadden zij een uitzend- of nulurencontract. „Het zijn mensen met een best goed cv”, laten de gemeenten Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo weten, „die door corona niet kunnen beginnen met een nieuwe baan. Bijvoorbeeld op Schiphol of in de horeca”.

Ook melden zich zelfstandig ondernemers die buiten de boot vallen bij de voor hen opgetuigde subsidieregelingen. Bijvoorbeeld omdat zij niet de vereiste 1.225 uren per jaar aan hun onderneming besteden, of omdat hun werk niet op de lijst van beroepen staat die direct door de coronamaatregelen worden getroffen. „Marktkooplui bijvoorbeeld”, zegt wethouder Moti van Rotterdam.

Tienduizenden flexwerkers

Onlangs waarschuwden vakbonden FNV en CNV al dat naar schatting tienduizenden flexwerkers de afgelopen weken hun werk zijn kwijtgeraakt. Zo maken lang niet alle uitzendbureaus gebruik van de ‘NOW-regeling’, waarmee bedrijven een grote tegemoetkoming in hun loonkosten kunnen krijgen – óók voor flexkrachten.

Komen er geen maatregelen voor flexwerkers, dan worden schrijnende situaties verwacht

„Veel bedrijven hebben geen zin om op de NOW te wachten”, ziet wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) van Amsterdam. „Zij zetten hun flexibele schil eruit nu het slecht gaat.” De vier grote steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) hebben het kabinet daarom om een oplossing gevraagd voor deze groep.

Want komen er geen maatregelen voor flexwerkers, dan verwacht Moti „schrijnende situaties”. De regels voor de bijstand zijn op dit moment streng: wie een verdienende partner heeft, krijgt een lagere of zelfs helemaal geen uitkering.

Daarom bepleit Groot Wassink, die namens de vier grote steden met het kabinet overlegt, een tijdelijke uitkering voor flexwerkers. „Drie maanden bijstand met ruimere toegangseisen, voor wie kan aantonen dat hij werkloos is geworden door corona.” Uitzendkoepel ABU zei eerder deze week in NRC ook voorstander te zijn van zo’n regeling voor flexwerkers – een soort ‘corona-WW’.

Geen mankracht voor begeleiding

Sommige gemeenten zeggen op korte termijn al in de knel te komen met hun personele bezetting en bijstandsbudget. Zo heeft de gemeente Midden-Groningen nu al veel meer ambtenaren nodig voor het verwerken van de honderden aanvragen voor de zelfstandigenregeling, zegt wethouder Peter Verschuren (SP). „Dat legt veel druk op onze organisatie”, zegt hij. „Het begeleiden van mensen naar ander werk heeft daardoor een lagere prioriteit.”

Bovendien hadden gemeenten al weinig geld voor re-integratie, constateerden de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en de onafhankelijke commissie-Borstlap in januari, beide in een advies aan het kabinet. Toen zaten er nog voornamelijk mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt in de bijstand – vaak door onderliggende problematiek, zoals ziekte, schulden of een lage opleiding. Zij hebben veel begeleiding nodig.

Nu er een nieuwe, jonge groep de bijstand inkomt, zijn verschillende gemeenten, van klein tot groot, bang dat die oude groep ‘vergeten’ wordt. „Zonder steun van het Rijk zijn we gedwongen te kiezen tussen jongeren en de mensen die al langer in de bijstand zitten”, zegt Linda Voortman. „En dan kiezen we de jongeren, omdat je die makkelijker aan het werk kunt helpen.”