Maffia deelt in deze crisis geld uit, de rekening komt later wel

Georganiseerde misdaad Door de coronacrisis komen bedrijven en individuen in geldnood. De maffia heeft geld en biedt zich aan als weldoener.

Italiaanse politie heeft een dorp op Sicilië afgesloten nadat 69 mensen in een verzorgingshuis besmet bleken met het coronavirus.
Italiaanse politie heeft een dorp op Sicilië afgesloten nadat 69 mensen in een verzorgingshuis besmet bleken met het coronavirus. Foto Igor Petyx/EPA

„Als we niet heel goed oppassen en snel reageren wordt de coronacrisis een buitenkans voor de maffia om haar macht uit te breiden. Dan kijken we over een paar jaar terug en zien we dat dit het moment is geweest waarop we in Italië verder in de greep van de georganiseerde misdaad zijn gekomen. En ook andere Europese landen lopen dat risico.”

Enza Rando maakt zich grote zorgen. Ze is vicevoorzitter van Libera, de bekendste anti-maffiaorganisatie in Italië. „Ik heb het zien gebeuren”, vertelt ze in een telefoongesprek. Een ondernemer komt na een aardbeving in de financiële problemen. Hij kan nergens geld lenen en komt uit bij de maffia. Die komt royaal over de brug. Maar de volgende dag staan de accountants van de maffia in het bedrijf. Ze willen eerst 10 procent van de winst. Dan 20 of 30 procent. „En voor je het weet ben je je bedrijf kwijt.”

Nu economen waarschuwen dat het tekort aan liquide middelen het urgentste probleem is, zit de georganiseerde misdaad op rozen. Geld genoeg. En de financiële nood onder ondernemers door de crisis is enorm: van de zwartwerker die het moet doen met een paar voedselbonnen en de kleine winkelier die moest sluiten en nu niet uitkomt met de 600 euro overheidstoelage per maand (die ook nog eens te laat komt), tot de ondernemer die geen omzet draait.

„Mensen zijn bang, kwetsbaar”, zegt Rando. „En de maffia speelt daarop in.” Door leningen aan te bieden. Door de huizen langs te gaan om eten uit te delen. „De boodschap is: wij zijn voor jullie belangrijker dan de staat. Als je iets nodig hebt, kun je beter bij ons terecht.” De rekening komt later wel.

Speciale taskforce

Soortgelijke waarschuwingen klinken overal in Italië. De nationale politie heeft vorige maand een speciale taskforce ingesteld in een poging te voorkomen dat de verschillende maffiagroepen deze medische, sociale en economische crisis aangrijpen om verder te infiltreren in de economie.

Nu, tijdens de crisis, heeft de maffia twee doelen, zegt Rando. Vergroting van steun onder de bevolking en zich binnenwurmen in bedrijven die in de problemen zijn gekomen.

Lees ook:Drugs bezorgen kan ook prima met een drone

Het eerste gebeurt bijvoorbeeld door eten uit te delen. „We horen dat ze in Napels de deuren langs gaan om eten te brengen bij mensen die geen geld hebben om pasta te kopen”, vertelt Rando. „Dat is een manier om de controle over die wijken te consolideren.” Het gebeurt ook in het noorden, op een iets andere manier: in Lombardije bleek een Facebookinitiatief om voedsel uit te delen, te zijn opgezet door maffiosi. „Daar willen ze respectabel worden.”

In het verleden leenden maffiabendes vaak geld tegen woekerrentes. Nu gaat dat anders. De rente die de maffia heft, verschilt niet veel van wat je bij de bank betaalt. Maar het gaat veel sneller, en zonder papierwerk. Want het doel is niet om winst te maken, het doel is om de bar, de kapsalon en de pizzeria over te nemen met het illegaal verworven geld. Op die manier poogt de maffia verder te infiltreren in wat in Italië de „legale economie” wordt genoemd.

Weldoener

Iemand die dit aan den lijve heeft ondervonden, is Pino Masciari. Hij is een ondernemer uit Calabrië die al decennialang beveiligers in dienst heeft omdat hij niet wilde meewerken met de oppermachtige regionale maffia, de ’ndrangheta. Hij schreef twee weken geleden een open brief aan president Mattarella om te wijzen op de gevaren. „Het is heel simpel”, legt hij uit in een telefoongesprek vanuit de noordelijke regio Piemonte, waar hij nu om veiligheidsredenen woont. „De staat heeft geen geld, de maffia heeft enorm veel geld. Als die contanten op de markt komen, dan neemt iedereen die wat nodig heeft, het aan: de werkloze werknemer, de kleine winkelier, maar ook de grote ondernemer. Dan wordt de maffia je weldoener.”

Het Italiaanse kabinet heeft honderden miljarden beschikbaar gesteld om particulieren en bedrijven te helpen de crisis door te komen. Maar de trage bureaucratie vormt daarbij een enorm probleem. „De staat moet begrijpen dat hij niet morgen in actie moet komen. Vandaag is eigenlijk al te laat, gisteren was beter geweest”, zegt Masciari. „De maffia is meteen ingesprongen op de problemen van mensen, de staat loopt hier achteraan.”

Enorm veel geld

Advocaat Rando erkent dat je de problemen van eten voor wie honger heeft en snel geld voor wie even zonder zit, nog als Italiaanse problemen zou kunnen beschouwen. Maar daarna komt een zeker zo ingewikkeld probleem dat ook andere landen raakt. Dat is de tijd na de crisis. „Als we beginnen aan de fase van wederopbouw, komt er een enorme hoeveelheid geld aan. Het risico bestaat dat de maffia daar ook van gaat profiteren.”

Het gevaar bestaat dat corrupte ambtenaren en politici een andere kant op kijken als wederopbouwgeld terecht komt bij maffiose bedrijven – de bouwsector is een notoir risico. Dat speelt niet alleen in Italië, maar ook elders in Europa, waarschuwt Giuseppe Governale, hoofd van de DIA, de organisatie die alle maffia-onderzoeken in Italië coördineert. Als de Europese landen hun economie weer willen aanzwengelen „zal men wat minder sterk op de bureaucratische procedures letten”, zei Governale tegen het persbureau AFP. „Er zal enorm veel geld rondgaan. We moeten een evenwicht zien te vinden tussen de eisen van wederopbouw en de strijd tegen infiltratie door de maffia.”