Lisa Simone

Foto Edilson Boz

Interview

Lisa Simone: ‘Mijn muziek maakte mijn moeder aan het huilen’

Lisa Simone In haar liedjes refereert Lisa Simone vaak aan haar moeder Nina Simone, met wie ze een getroebleerde relatie had. Op Lisa’s laatste album ‘In Need of Love’ kan ze haar vergeven.

‘I sing just to know that I’m alive. I play just to feel that I’ll survive”, zingt Nina Simone op het recentelijk opnieuw verschenen Fodder On My Wings. Het is een voor haar doen sprankelende opening, zonnig met een bitterzoete ondertoon, van dit tamelijk obscure album uit 1982. Het is een van haar betere late werken uit een periode waarin Nina Simone (1933-2003) in Parijs woonde en zichzelf opnieuw trachtte uit te vinden.

De zangeres vliegt hoog en duikt diep op dit contrastrijke album, destijds verschenen bij het kleine Franse label Carrere. Het kon niet anders bij Nina, die groots was in een ontzaglijk breed repertoire: van jazz tot spirituals, folksongs, protestliederen, afropop, opera- en musicalrepertoire. Aan haar piano – Nina had er een haat-liefdeverhouding mee – toonde ze verschillende gezichten: kwetsbaar, emotioneel of boos, ze zong diep als een bariton, hoog, schel of met een buitengewoon vibrato. Immer ongeremd. Net hoe zij zich voelde.

In alle woede die in haar opkwam over rassenscheiding of politiek onrecht. In al haar eenzaamheid tijdens mentale dieptepunten. Neem het openhartige en daardoor hartverscheurende ‘Alone Again Naturally’, een bewerking van een Gilbert O’Sullivan-liedje, waarin ze aan haar piano de dood van haar vader bezingt. En sinds ze Amerika in 1969 verliet, voedde ze haar rusteloze ziel op steeds weer nieuwe plaatsen, van de Cariben, Afrika tot Europa (Zwitserland, Nederland, Frankrijk). ‘Fodder In Her Wings’ (de titel net anders dan de albumtitel) beschrijft dat onrustige nomadenbestaan.

Het is een heruitgave die Nina Simones dochter, Lisa Simone Kelly (57), weinig interesseert. „Het is mooi voor de wereld. Mijn moeders naam wordt weer gevestigd. Maar ik hoef daar niets over kwijt”, zegt ze resoluut over de telefoon vanuit haar moeders huis in Zuid-Frankrijk. Lisa Simone wordt niet betrokken bij dit soort opgepoetste Nina Simone-albums, zoals nu door Verve uitgebracht.

Nina Simone op het Festival d’Antibes, in 1969.

Foto Jean-Pierre Leloir

Moe gestreden is ze over het erfgoed van haar moeder. Na diverse rechtszaken – onder meer tegen haar eigen vader in 2011 – over de persoonlijke eigendommen van haar moeder, zoals dagboeken en foto’s, verloor ze tevens alle rechten van muziekopnames. Het was een jarenlange strijd tussen advocaten en labels. Daarnaast werd ook zij aangeklaagd. Ze zou haar moeders geld dat bestemd was voor muziekscholen in Zuid-Afrika, Liberia en Ghana, onterecht in haar eigen bedrijf hebben gestoken.

Hoogst uitputtend en onterend allemaal. Daarom is het, nu jaren later, geen onderwerp meer, zegt Lisa Simone beslist. Niet dat ze niet graag over haar moeder praat. Integendeel, en met compassie. In de laatste jaren van Nina’s leven was hun relatie beter dan ooit.

Meditatiestudie

Lisa Simone, in 1962 geboren in Mount Vernon, New York, speelde op Broadway in grote producties als Aida en Les Misérables. Als zangeres maakte ze vijf albums. Ze is getrouwd en moeder van drie volwassen kinderen die in Londen, Chicago en New Jersey wonen. Onlangs voltooide ze een driejarige meditatiestudie. „Het grootste cadeau dat ik mijzelf heb kunnen geven.”

Nina en Lisa Simone poseren rond 1964 voor een reclame van tandpastamerk Crest.

Foto Michael Ochs Archives/Getty Images

Net als haar moeder trekt ook Lisa van plek naar plek. Dat ze nu woont in haar moeders huis in het kleine dorp Carry-le-Rouet, nabij Marseille aan de Cote d’Azur, is van tijdelijke aard. Ze mist het stadsleven, en overweegt, als er weer te reizen valt na de Franse lockdown, een verhuizing naar Lyon. „Ik begrijp goed wat mijn moeder had met Frankrijk. Ik ben hier nu al vijf jaar en het is hier prettig. Al blijf ik voor Fransen een buitenstaander.”

Ook denkt ze, net als haar moeder, dat haar muziek in Europa meer op waarde wordt geschat dan in haar thuisland. Omdat Lisa’s zangcarrière pas laat op gang kwam, op haar 46ste maakte ze haar eerste album, zit haar leeftijd haar nu in de weg, meent ze. „Ik ben naar Amerikaanse muzieknormen te oud. Dat ziet men hier anders. Ik heb het gevoel dat ik hier iets kan opbouwen. Zeker als zwarte artieste.”

Haar recente pop/soul-album In Need of Love kwam uit in Europa en Canada. Ze treedt veel op in Frankrijk en Duitsland en hoopt op meer: Nederland, Groot-Brittannië. „Hoeveel zwarte artiesten gingen deze weg niet via Europa? Mijn moeder zocht hier haar heil, net als Josephine Baker, Jimi Hendrix, Eartha Kitt. Op een dag keer ik terug als Lisa Simone, de artieste die nergens toestemming voor nodig heeft.”

Aanvankelijk zong Lisa vooral de muziek van haar moeder. „Maar ik had nog een hoop groei door te maken, op te ruimen en te helen. Ik verdronk toen nogal in mijn pijn.” Dat slaat op de hoogst ingewikkelde relatie die ze met haar moeder had. Die was in Lisa’s jeugd „een waar monster”, vertelt ze uitdrukkelijk in de documentaire What Happened, Miss Simone?(2015), die op Netflix te zien is. Het is een sterke, intieme kijk op het turbulente leven van de o zo grillige muzikante en activiste Nina Simone.

Gedetailleerd is Lisa over hoe ze als kind altijd op eieren liep, over haar moeders onberekenbare handelen, het fysieke geweld en de psychische terreur, zeker nadat haar ouders waren gescheiden. „Ik kon nooit iets goed doen.” Volgens Lisa is ze in haar jeugd in Afrika en Zwitserland zo mishandeld dat ze op haar veertiende dacht aan zelfmoord. Nadat ze bij haar vader – Andrew Stroud, lange tijd Nina’s manager – in New York was gaan wonen, heeft ze haar moeder jaren niet meer gezien.

Vroeger verzweeg ze liever wie haar moeder was. „Ik wilde dat mensen mij leerden kennen, ongeacht van wie ik familie was.” Met therapie kwam ze verder. „Als kind ben je een kameleon. Je neemt het zoals het is en als dat in een hoekje onzichtbaar zitten zijn is, dan doe je dat. Je gaat aanvoelen wanneer de lucht verandert. Daar anticipeer je op. Pas als je ouder bent, leer je ertegen op te staan. Je accepteert het niet langer.”

Luchtmacht

Als twintiger was Lisa lang werkzaam bij de Amerikaanse luchtmacht, tot grote afschuw van haar moeder. „Toen mijn moeder in Nederland woonde, een voor haar betekenisvolle tijd waarin ze onder behandeling voor haar bipolaire stoornis was en Nederlandse vrienden als Gerrit de Bruin haar weer op de been hielpen, had ik haar jaren niet gezien. Het was voor mij een bepalende periode waarin ik, tot haar grote ontzetting, besloot óók mijn vak te maken van entertainment. Dat choqueerde haar zeer bij mijn bezoek.”

Lachend: „Ik weet niet wat mij meer bang maakte, dat ik haar zei dat ik bij het leger zat of entertainer zou worden.”

Lisa Simone Foto Edilson Boz

Ze herinnert zich goed hoe haar moeder haar van dat muziekplan af wilde brengen. „Ze had er lang over nagedacht en ze was duidelijk: ‘Zij zullen verwachten dat je protestliederen zult zingen.’ Ik zei dat ik dan háár nummers zou zingen. ‘Dan zullen zij verwachten dat je piano speelt.’ Ik zei dat ik dat niet kon, maar dat het overgrote deel dat niet erg zou vinden. En toen beet ze me toe dat ik heel hard zou moeten werken. Ik antwoordde: bij welke baan zou ik dat niet moeten? Toen hief ze haar handen dramatisch de lucht in.

„Nu ik zelf kinderen heb, snap ik haar beter. Je wilt dat ze oké zijn en je tracht te voorkomen dat ze dezelfde pijn en ervaringen doormaken als jij zelf doorstond.”

Wat Lisa ook onderneemt, de wereld herinnert haar dagelijks aan de grootheid van Nina Simone. Bij een Martin Luther King-hommage vroeg een tv-journalist haar eens wanneer Lisa haar eigen identiteit eens zou vinden. „Ik kaatste terug: wanneer zou de wereld mij eens erkennen als op zichzelf staand mens?” Fel: „Jullie journalisten zien mijn moeders vakmanschap als een schaduw over mij hangen. Ik beschouw het als een onvermogen om het ene niet van het andere te kunnen onderscheiden.

„Ja”, vervolgt ze rustiger, „ze was mijn beroemde moeder en je weet meer over haar dan over andere moeders. Ze was een bipolair, manisch depressief genie dat leed onder het leven. Onze relatie was niet zonder eigenaardigheden. Maar dat was voor mij normaal, zoals de zon opkomt en ondergaat.”

Onze relatie was vol eigenaardigheden. Dat was voor mij normaal, zoals de zon opkomt en ondergaat

Lisa Simone

In de laatste tien jaar van haar moeders leven verbeterde hun relatie sterk. Als uitvoerend producent van de documentaire wilde ze met regisseur Liz Garbus haar moeders verhaal „zo correct mogelijk de wereld in te krijgen”. „Ik had mam beloofd dat ik er alles aan zou doen dat ze niet vergeten werd. De vele nominaties en prijzen voor de film geven me rust.”

En haar muziek werkt therapeutisch. In diverse liedjes refereert Lisa aan haar moeilijke jeugd. In ‘Child in Me’ (2014) heeft ze het over ‘alle tranen die ik nooit gehuild heb’. „Het maakte mijn moeder aan het huilen. Ze had zoveel spijt. Maar het is geen boos nummer. Ik zei: ‘Het is een liefdeslied aan je. Je deed wat je kon in de omstandigheden van toen. En kijk ons nu, we hebben het gered.’”

Op haar album In Need of Love (2019) is ze zover dat ze haar moeder kan vergeven. Al vraagt ze zich in ‘Ghost’ af: ‘Hield je wel echt van mij?’ „Een geweldenaar heeft een pijnlijke manier van liefhebben. Ze weten niet hoe ze het anders moeten doen. In mijn geval kon mijn moeder mij als tiener verwonderd aankijken, alsof ze zich nooit realiseerde dat ik als kind ook een persoonlijkheid, mening en eigen wil zou ontwikkelen. Ze zag mijn groei puur als competitie.”

Lisa Simone onderstreept nog maar eens: ze is en wil geen imitatie van haar moeder zijn. Maar ze weet waar ze vandaan komt, zingt ze in ‘Legacy’. „Er was maar één Dr. Nina Simone en ze was briljant. Alleen trok zij de onrust in de wereld de concertzaal in. Daar heb ik geen plaats voor, ik leid juist naar buiten.”